लघवीमध्ये रक्त का येतं? कोणत्या आजाराची शक्यता? तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या सविस्तर माहिती
लघवीमध्ये रक्त येणे ही समस्या अनेकदा गंभीर आरोग्य समस्येचे संकेत देऊ शकते. लघवी करताना रक्त दिसणे म्हणजेच वैद्यकीय भाषेत त्याला हेमॅच्युरिया (Hematuria) असे म्हटले जाते. ही समस्या काही वेळा तात्पुरती असू शकते, परंतु जर लक्षणे सतत दिसत राहिली तर दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते. तज्ज्ञांच्या मते, लघवीमध्ये रक्त येण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे योग्य वेळी तपासणी आणि उपचार करणे आवश्यक असते.
लघवीमध्ये रक्त येण्याची समस्या कोणत्याही वयातील व्यक्तींमध्ये दिसू शकते. मात्र, वृद्ध व्यक्तींमध्ये किंवा दीर्घकाळ धूम्रपान करणाऱ्या लोकांमध्ये ही समस्या अधिक गंभीर स्वरूप धारण करू शकते. काही वेळा लघवीचा रंग गुलाबी, लालसर किंवा तपकिरी दिसू शकतो. तर काही वेळा रक्त उघड्या डोळ्यांनी दिसत नाही, परंतु प्रयोगशाळेतील तपासणीत त्याचे निदान होते.
लघवीमध्ये रक्त येण्याची सामान्य कारणे
लघवीमध्ये रक्त येण्याची अनेक कारणे असू शकतात. सर्वात सामान्य कारण म्हणजे मूत्रमार्गातील संसर्ग. Urinary Tract Infection (UTI) म्हणजेच मूत्रमार्गाचा संसर्ग झाल्यास लघवी करताना जळजळ, वारंवार लघवी लागणे आणि पोटाच्या खालच्या भागात वेदना होऊ शकतात. बॅक्टेरियाच्या संसर्गामुळे मूत्राशयाला सूज येते आणि त्यामुळे रक्तस्त्राव होण्याची शक्यता वाढते.
दुसरे महत्त्वाचे कारण म्हणजे मूत्रपिंड किंवा मूत्राशयातील खडे. Kidney Stone किंवा मूत्राशयातील खडे असल्यास तीव्र पाठदुखी, पोटदुखी आणि लघवी करताना वेदना जाणवू शकतात. खड्यांमुळे मूत्रमार्गाला इजा होऊन रक्त बाहेर पडू शकते.
मूत्रपिंडाच्या आजारांची शक्यता
काही वेळा लघवीमध्ये रक्त येणे हे मूत्रपिंडाच्या आजारांचे लक्षण असू शकते. Glomerulonephritis सारख्या आजारांमध्ये मूत्रपिंडातील सूक्ष्म फिल्टर खराब होतात. यामुळे लघवीत रक्त दिसू शकते. हा आजार गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो, त्यामुळे त्वरित उपचार आवश्यक असतात.
मूत्रपिंडाशी संबंधित आणखी एक गंभीर समस्या म्हणजे ट्यूमर किंवा कर्करोग. Bladder Cancer किंवा Kidney Cancer यांसारख्या आजारांमध्ये लघवीत रक्त येण्याचे प्रमाण वाढू शकते. विशेषतः वयस्क व्यक्तींमध्ये किंवा धूम्रपान करणाऱ्या लोकांमध्ये या आजारांचा धोका जास्त असतो.
पुरुष आणि महिलांमध्ये वेगवेगळी कारणे
पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट ग्रंथीशी संबंधित समस्या लघवीमध्ये रक्त येण्याचे कारण ठरू शकते. Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) म्हणजे प्रोस्टेट ग्रंथीची वाढ झाल्यास लघवीचा प्रवाह कमी होऊ शकतो आणि रक्तस्त्राव होऊ शकतो. तसेच Prostatitis म्हणजे प्रोस्टेट ग्रंथीची सूज देखील कारणीभूत ठरू शकते.
महिलांमध्ये काही वेळा मासिक पाळीतील रक्त लघवीमध्ये मिसळल्यास चुकीचा समज होऊ शकतो. त्यामुळे योग्य तपासणी करूनच समस्या निश्चित करणे आवश्यक असते.
व्यायाम आणि औषधांचे दुष्परिणाम
जास्त प्रमाणात जोरदार व्यायाम केल्यानंतर काही लोकांमध्ये तात्पुरते लघवीत रक्त दिसू शकते. याला वैद्यकीय भाषेत “Exercise-induced Hematuria” असे म्हणतात. ही समस्या सहसा काही वेळात आपोआप कमी होते.
काही औषधांचे दुष्परिणाम देखील लघवीत रक्त येण्याचे कारण ठरू शकतात. विशेषतः रक्त पातळ करणारी औषधे किंवा काही अँटीबायोटिक्स यामुळे ही समस्या दिसू शकते.
लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक
जर लघवीमध्ये रक्त येण्यासोबत खालील लक्षणे दिसत असतील तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा –
लघवी करताना जळजळ होणे
वारंवार लघवी लागणे
पाठ किंवा कंबर दुखणे
ताप येणे
वजन अचानक कमी होणे
लघवीचा रंग गडद लाल किंवा तपकिरी होणे
अशी लक्षणे गंभीर आजाराची सूचक असू शकतात.
निदान कसे केले जाते?
डॉक्टर सामान्यतः लघवीची तपासणी, रक्तचाचणी, अल्ट्रासाऊंड किंवा आवश्यक असल्यास CT स्कॅन करण्याचा सल्ला देतात. Urine Routine Examination आणि Abdominal Ultrasound यांसारख्या तपासण्या करून समस्येचे मूळ कारण शोधले जाते.
उपचार कोणते असतात?
उपचार हे आजाराच्या कारणावर अवलंबून असतात. जर संसर्ग असेल तर प्रतिजैविक औषधे दिली जातात. Antibiotic Therapy संसर्ग कमी करण्यासाठी उपयुक्त ठरते. मूत्रपिंडात खडे असल्यास औषधोपचार किंवा काही वेळा शस्त्रक्रियेची आवश्यकता भासू शकते.
कर्करोगासारख्या गंभीर आजारांमध्ये विशेष उपचार पद्धती वापरली जाते, जसे की केमोथेरपी किंवा शस्त्रक्रिया. Chemotherapy ही एक आधुनिक उपचार पद्धती आहे.
प्रतिबंधात्मक उपाय
दररोज पुरेसे पाणी पिणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. किमान 2 ते 3 लिटर पाणी दररोज पिण्याचा सल्ला दिला जातो. त्यामुळे मूत्रमार्ग स्वच्छ राहण्यास मदत होते.
जास्त मीठ खाणे टाळावे. आहारात संतुलित पोषण असावे. मधुमेह आणि रक्तदाब नियंत्रणात ठेवणे आवश्यक आहे. Diabetes Mellitus आणि Hypertension या आजारांमुळे किडनीवर परिणाम होऊ शकतो.
कोणत्या परिस्थितीत त्वरित डॉक्टरांकडे जावे?
लघवीमध्ये वारंवार रक्त दिसत असल्यास
लघवी करताना तीव्र वेदना होत असल्यास
ताप किंवा थकवा जाणवत असल्यास
वजन कमी होत असल्यास
अशा परिस्थितीत वेळ न घालवता तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
लघवीमध्ये रक्त येणे ही सामान्य समस्या नसून ती शरीरातील एखाद्या गंभीर आरोग्य समस्येचे लक्षण असू शकते. योग्य निदान आणि वेळेवर उपचार केल्यास ही समस्या पूर्णपणे बरी होऊ शकते. स्वतःहून औषधे घेणे टाळावे आणि आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. निरोगी जीवनशैली, संतुलित आहार आणि नियमित पाणी पिण्याची सवय ठेवल्यास मूत्रसंस्थेशी संबंधित आजारांचा धोका कमी करता येतो.
read also:https://ajinkyabharat.com/plane-crash-in-bolivia-15-thor-military-plane-crashes-on-highway/
