पुरातत्त्व शास्त्रज्ञांना अनेकदा इतिहासाच्या पानांमध्ये दडलेली रहस्ये उलगडण्याची संधी मिळते. मात्र कधी कधी असे शोध समोर येतात की ते केवळ संशोधकांनाच नव्हे तर संपूर्ण जगालाच थक्क करून सोडतात. अशीच एक अभूतपूर्व घटना सध्या मिस्रच्या अलेक्झेंड्रिया शहरात घडली असून, समुद्राच्या तळाशी हजारो वर्षांपूर्वीचा एक प्रचंड आणि मौल्यवान खजाना सापडला आहे. हा शोध इतका महत्त्वाचा मानला जात आहे की यामुळे प्राचीन रोमन आणि ग्रीक संस्कृतीबाबतच्या अनेक नव्या बाबी उजेडात येण्याची शक्यता आहे.
अलेक्झेंड्रिया हे शहर प्राचीन काळापासून व्यापार, संस्कृती आणि ज्ञानाचे मोठे केंद्र मानले जाते. अलेक्झांडर द ग्रेटने वसवलेले हे शहर एकेकाळी जगातील सर्वात समृद्ध शहरांपैकी एक होते. याच शहराच्या प्राचीन बंदराजवळ सुरू असलेल्या समुद्रातील खोदकामादरम्यान पुरातत्त्व तज्ज्ञांच्या हाती एक अनोखा शोध लागला आहे. युरोपियन अंडरवॉटर आर्कियोलॉजी संस्था (IEASM) यांच्या वतीने समुद्राच्या तळाशी सखोल संशोधन सुरू होते. या संशोधनादरम्यान तब्बल 2000 वर्षांपूर्वीची एक भव्य शाही मनोरंजन नौका सापडल्याने इतिहासकार आणि संशोधकांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे.
ही नौका दुसरी-तिसरी नसून प्राचीन रोमन काळातील ‘थालामागोस’ प्रकारची शाही नाव असल्याचे सांगितले जात आहे. थालामागोस म्हणजे राजे, श्रीमंत व्यापारी आणि उच्चभ्रू वर्गासाठी खास तयार करण्यात येणारी आलिशान नौका. या नौकांचा उपयोग त्या काळात केवळ प्रवासासाठी नव्हे, तर मनोरंजन, धार्मिक विधी, जेवणावळी आणि विविध सामाजिक कार्यक्रमांसाठी केला जात असे. विशेष म्हणजे, समुद्रात इतकी शतके बुडूनही ही नौका आश्चर्यकारकरित्या सुस्थितीत सापडली आहे.
इतिहास तज्ज्ञांनी दिलेल्या माहितीनुसार, ही नौका सुमारे 115 फूट लांब आणि 23 फूट रुंद आहे. एवढ्या मोठ्या आकाराची नाव त्या काळात बांधली गेली होती, ही बाबच त्या काळातील प्रगत तंत्रज्ञान आणि स्थापत्यकलेची साक्ष देते. या नौकेमध्ये झाकलेले जेवण कक्ष, खास पाहुण्यांसाठी विश्रांतीची व्यवस्था आणि धार्मिक विधींसाठी स्वतंत्र जागा असण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या प्रकारच्या नौकांवर राजघराण्यातील सदस्य आणि त्यांच्या खास पाहुण्यांसाठी भव्य समारंभ आयोजित केले जात असत.
IEASM चे संचालक आणि प्रसिद्ध अंडरवॉटर आर्कियोलॉजिस्ट फ्रॅंक गोडियो यांनी या शोधाला “अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि ऐतिहासिक” असे संबोधले आहे. त्यांच्या मते, ही नौका कदाचित 2000 वर्षांपेक्षाही जुनी असू शकते. त्यांनी सांगितले की, या नावेला त्या काळात अत्यंत सुंदर आणि कलात्मक पद्धतीने सजवण्यात येत होते. लाकडी बांधकाम, धातूंचे अलंकरण आणि रंगीत सजावटी यामुळे या नौका केवळ वाहतुकीचे साधन नव्हे, तर ऐश्वर्य आणि सत्तेचे प्रतीक मानल्या जात होत्या.
या शोधाचे आणखी एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, या शाही नौकेचा उल्लेख प्राचीन रोमच्या अनेक धार्मिक आणि सांस्कृतिक ग्रंथांमध्ये आढळून येतो. काही ऐतिहासिक लिखाणांमध्ये नाईल नदी आणि भूमध्य समुद्रात फिरणाऱ्या अशा आलिशान नौकांचे वर्णन करण्यात आले आहे. मात्र आजपर्यंत अशा प्रकारची प्रत्यक्ष नौका सापडलेली नव्हती. त्यामुळे धर्मग्रंथांमधील आणि ऐतिहासिक लिखाणांमधील वर्णनांना आता प्रत्यक्ष पुरावा मिळाल्याचे मानले जात आहे.
पुरातत्त्व शास्त्रज्ञांच्या मते, अलेक्झेंड्रियाचा हा प्राचीन बंदर परिसर हळूहळू समुद्रात बुडाला. भूकंप, समुद्रपातळीतील बदल आणि नैसर्गिक आपत्तींमुळे अनेक इमारती, मंदिरे आणि जहाजे समुद्राच्या तळाशी गेली. याच कारणामुळे आज समुद्राखाली एक संपूर्ण प्राचीन शहर दडलेले असल्याचे मानले जाते. या नौकेचा शोध हा त्या दडलेल्या इतिहासाचा केवळ एक भाग आहे.
या शोधामुळे प्राचीन रोमन समाजजीवन, त्यांची करमणूक, धार्मिक परंपरा आणि स्थापत्यकला याबाबत नव्या संशोधनाला चालना मिळणार आहे. विशेषतः श्रीमंत वर्ग आणि राजघराण्यांच्या जीवनशैलीवर यामुळे प्रकाश पडेल, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. याशिवाय, त्या काळातील जहाजबांधणी तंत्रज्ञान किती प्रगत होते, याचीही माहिती या नौकेच्या अभ्यासातून मिळू शकते.
सध्या ही नौका पूर्णपणे समुद्रातून बाहेर काढण्याऐवजी तिचे सखोल दस्तऐवजीकरण, थ्री-डी मॅपिंग आणि वैज्ञानिक विश्लेषण करण्यात येत आहे. कारण, अशा प्राचीन अवशेषांना बाहेर काढताना त्यांचे नुकसान होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने या नौकेचा अभ्यास केला जात आहे.
एकूणच, अलेक्झेंड्रियाच्या समुद्रात सापडलेली ही 2000 वर्ष जुनी शाही नौका म्हणजे इतिहासाच्या पानांमध्ये दडलेला एक अमूल्य खजाना आहे. हा शोध केवळ पुरातत्त्व शास्त्रज्ञांसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण मानवजातीसाठी महत्त्वाचा मानला जात आहे. कारण, यामुळे आपल्याला हजारो वर्षांपूर्वीच्या समृद्ध संस्कृतीची, त्यांच्या ऐश्वर्याची आणि जीवनशैलीची थेट झलक पाहायला मिळणार आहे. इतिहास खरोखरच समुद्राच्या तळाशी दडलेला असतो, याचा हा जिवंत पुरावा मानला जात आहे.
read also : https://ajinkyabharat.com/lionel-messis-visit-to-india-and-warm-welcome-at-wankhede-stadium/
