युद्धाच्या संकटात रशिया भारताच्या पाठीशी; तेल-गॅस पुरवठ्याचा मोठा प्रस्ताव

मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावपूर्ण परिस्थितीचा परिणाम आता जागतिक अर्थव्यवस्थेवर स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. अमेरिका, इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे कच्च्या तेलाचा पुरवठा विस्कळीत झाला असून अनेक देश आर्थिक संकटाच्या उंबरठ्यावर उभे आहेत. अशा गंभीर परिस्थितीत भारतासाठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. भारताचा पारंपरिक मित्रदेश असलेला रशिया कठीण काळात मदतीला धावून आला असून, तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्याबाबत मोठा प्रस्ताव दिला आहे.

जागतिक संकटाची पार्श्वभूमी

मध्यपूर्वेतील तणावामुळे जगातील सर्वात महत्त्वाचा सागरी मार्ग मानली जाणारी होर्मुज सामुद्रधुनी मोठ्या प्रमाणात प्रभावित झाली आहे. या मार्गातून जगातील मोठ्या प्रमाणावर कच्चे तेल आणि गॅस वाहतूक होते. मात्र, सध्याच्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे या मार्गावर अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. परिणामी, अनेक देशांमध्ये इंधनाचा तुटवडा जाणवू लागला आहे.

पाकिस्तान, बांगलादेशसारख्या देशांमध्ये परिस्थिती अधिक गंभीर बनली असून पेट्रोल-डिझेलच्या किमतीत प्रचंड वाढ झाली आहे. काही ठिकाणी तर इंधनटंचाईमुळे सार्वजनिक जीवन विस्कळीत झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर भारताची स्थिती तुलनेने स्थिर असल्याचे दिसत असले, तरी भविष्यातील धोके लक्षात घेता पर्यायी व्यवस्था करणे आवश्यक होते.

रशियाचा मोठा प्रस्ताव

याच पार्श्वभूमीवर रशियाने भारताला मोठा दिलासा देणारा प्रस्ताव दिला आहे. रशियाचे उपपंतप्रधान डेनिस मांतुरोव यांनी भारत दौऱ्यावर येत थेट उच्चस्तरीय बैठक घेतली. या दौऱ्यात त्यांनी भारताला अधिक प्रमाणात कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू पुरवठा करण्याची तयारी दर्शवली.

या भेटीदरम्यान त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांच्याशी चर्चा केली. “परिस्थिती कोणतीही असो, रशिया भारतासोबत ठामपणे उभा आहे,” असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला. विशेष म्हणजे, जागतिक स्तरावर पुरवठा साखळी विस्कळीत असतानाही भारताला नियमित आणि वाढीव पुरवठा करण्याची हमी रशियाने दिली आहे.

भारत-रशिया मैत्री पुन्हा अधोरेखित

भारत आणि रशिया यांचे संबंध ऐतिहासिकदृष्ट्या मजबूत राहिले आहेत. संरक्षण, ऊर्जा, व्यापार अशा विविध क्षेत्रांत दोन्ही देशांनी दीर्घकाळ सहकार्य केले आहे. सध्याच्या संकटात रशियाने पुढाकार घेत भारताला मदत करण्याची तयारी दाखवली, यामुळे या मैत्रीचे महत्त्व पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे.

जागतिक स्तरावर अनेक देशांनी रशियावर निर्बंध लादले असतानाही भारताने संतुलित भूमिका घेतली आहे. त्याचाच परिणाम म्हणून रशियाने भारताला प्राधान्य देत ऊर्जा पुरवठा वाढवण्याचा निर्णय घेतल्याचे मानले जात आहे.

भारतासाठी का महत्त्वाचा हा निर्णय?

भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या ऊर्जा आयातदार देशांपैकी एक आहे. देशाच्या औद्योगिक आणि आर्थिक वाढीसाठी कच्चे तेल आणि नैसर्गिक वायू अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. सध्याच्या संकटात जर पुरवठा खंडित झाला, तर त्याचा थेट परिणाम महागाई, उद्योगधंदे आणि सर्वसामान्यांच्या जीवनावर होऊ शकतो.

रशियाच्या प्रस्तावामुळे भारताला खालील फायदे होऊ शकतात:

• इंधनाचा स्थिर पुरवठा कायम राहील
• महागाई नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होईल
• उद्योग-व्यवसायांवरचा दबाव कमी होईल
• ऊर्जा सुरक्षेला बळकटी मिळेल

जागतिक पातळीवरील परिणाम

होर्मुज सामुद्रधुनीतून होणारा पुरवठा अडकल्यामुळे जगभरातील बाजारपेठांमध्ये अस्थिरता निर्माण झाली आहे. तेलाच्या किमती वाढल्याने अनेक देश आर्थिक संकटात सापडले आहेत. अशा वेळी रशियाने भारतासारख्या मोठ्या अर्थव्यवस्थेला मदत करण्याचा निर्णय घेतल्याने जागतिक समीकरणांवरही परिणाम होऊ शकतो.

विशेषतः आशियाई देशांसाठी हा एक महत्त्वाचा संकेत मानला जात आहे. भविष्यात ऊर्जा पुरवठ्यासाठी नवीन मार्ग आणि भागीदारी निर्माण होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

भारताची सध्याची स्थिती

भारताकडे सध्या पुरेसा रणनीतिक तेलसाठा असल्यामुळे तातडीचा धोका टळला आहे. मात्र, दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून पर्यायी स्रोतांची गरज भासणार आहे. रशियाचा प्रस्ताव हा याच दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे.

सरकारही या परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे. विविध देशांशी संपर्क साधत ऊर्जा सुरक्षेसाठी आवश्यक ती पावले उचलली जात आहेत.

जागतिक स्तरावर सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर भारतासाठी रशियाचा प्रस्ताव हा मोठा दिलासा मानला जात आहे. ऊर्जा सुरक्षेच्या दृष्टीने हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार असून, भविष्यातील संभाव्य संकटांना तोंड देण्यासाठी भारताला बळकटी मिळणार आहे.

सध्याच्या अनिश्चित वातावरणात अशा प्रकारचे धोरणात्मक सहकार्य देशासाठी फायदेशीर ठरत असून, भारत-रशिया मैत्री आणखी दृढ होण्याचे संकेत यातून मिळत आहेत. संकटाच्या काळात खऱ्या मित्राची ओळख पटते, हेच या घडामोडीतून पुन्हा एकदा स्पष्ट झाले आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/black-face-of-illegal-factories-in-malad-8-people-injured/