होर्मुझ सामुद्रधुनीत धोक्याची घंटा! शस्त्रसंधीनंतरही इराणच्या ‘भूसुरुंग’ गोंधळाने जगभरात चिंता
अमेरिका, इराण आणि इस्त्रायल यांच्यातील तणावाला तात्पुरती उसंत मिळाली असली, तरी मध्यपूर्वेतला धोका अजूनही टळलेला नाही. शस्त्रसंधीच्या पार्श्वभूमीवर आता होर्मुझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) परिसरातून एक धक्कादायक माहिती समोर आली आहे.
युद्धादरम्यान इराणने या सामुद्रधुनीत गुपचूप पेरलेले भूसुरुंग (sea mines) आता त्यांच्याच डोकेदुखीचे कारण ठरत आहेत. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे हे भूसुरुंग नेमके कुठे पेरले आहेत, याची अचूक माहिती इराणकडेच उपलब्ध नाही.
शस्त्रसंधी, पण धोका कायम
अमेरिका-इराण संघर्षानंतर दोन्ही देशांनी दोन आठवड्यांची शस्त्रसंधी मान्य केली आहे. युद्ध कायमचे थांबवण्यासाठी सध्या इस्लामाबाद येथे दोन्ही देशांच्या शिष्टमंडळांमध्ये चर्चा सुरू आहे. मात्र, या शांतता चर्चेच्या पार्श्वभूमीवर होर्मुझ सामुद्रधुनीत निर्माण झालेला नवा धोका सर्वांच्या चिंतेत भर घालत आहे.
काय आहे संपूर्ण प्रकरण?
अमेरिकन माध्यमांच्या वृत्तानुसार, युद्ध सुरू झाल्यानंतर इराणने सामरिक कारणांसाठी होर्मुझ सामुद्रधुनीत मोठ्या प्रमाणात भूसुरुंग पेरले.
या मागचा उद्देश स्पष्ट होता
- सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण कायम ठेवणे
- शत्रू देशांच्या जहाजांना अडथळा निर्माण करणे
- गरज पडल्यास जलवाहतूक थांबवणे
मात्र, युद्धबंदी झाल्यानंतर हेच भूसुरुंग आता मोठा धोका ठरत आहेत.
“भूसुरुंग कुठे आहेत?” – इराणच गोंधळात
या प्रकरणातील सर्वात गंभीर बाब म्हणजे, इराणला या भूसुरुंगांची अचूक ठिकाणे शोधता येत नाहीत.
यामुळे :
- जहाजांना अपघाताचा धोका
- अचानक स्फोट होण्याची शक्यता
- संपूर्ण समुद्री वाहतूक धोक्यात
इराणकडे या भूसुरुंगांना निष्क्रिय करण्यासाठी पुरेशी आधुनिक तंत्रज्ञान प्रणाली नसल्याचेही समोर आले आहे.
अमेरिकेसाठीही मोठं आव्हान
या परिस्थितीत अमेरिका सुद्धा अडचणीत सापडली आहे. कारण :
- भूसुरुंगांचा अचूक डेटा उपलब्ध नाही
- समुद्रातील शोधमोहीम अत्यंत कठीण
- स्फोटाचा धोका कायम
म्हणूनच, अमेरिकेसाठीही हे भूसुरुंग शोधणे आणि निष्क्रिय करणे मोठे आव्हान ठरत आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
होर्मुझ सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या जलमार्गांपैकी एक आहे.
- जगातील सुमारे 20% कच्चे तेल याच मार्गातून जाते
- मोठ्या प्रमाणात नैसर्गिक वायू वाहतूक
- दररोज लाखो टन मालवाहतूक
अशा परिस्थितीत या मार्गात भूसुरुंग असणे म्हणजे जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी मोठा धोका ठरू शकतो.
जहाजांना वाढता धोका
सध्या या मार्गावरून जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांसाठी परिस्थिती अत्यंत धोकादायक बनली आहे.
- कोणत्याही क्षणी स्फोट होऊ शकतो
- नेव्हिगेशन अधिक कठीण
- विमा आणि वाहतूक खर्च वाढण्याची शक्यता
यामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
तज्ज्ञांचे मत
सुरक्षा तज्ज्ञांच्या मते, समुद्रात पेरलेले भूसुरुंग शोधणे अत्यंत अवघड काम आहे. विशेषतः :
- खोल पाण्यातील परिस्थिती
- सतत बदलणारे समुद्री प्रवाह
- अचूक लोकेशन डेटा नसणे
यामुळे ही प्रक्रिया दीर्घकालीन आणि धोकादायक ठरू शकते.
युद्ध पुन्हा भडकण्याची शक्यता?
जरी सध्या शस्त्रसंधी असली, तरी या घटनेमुळे तणाव पुन्हा वाढण्याची शक्यता आहे. जर एखाद्या जहाजाला अपघात झाला, तर त्याचे गंभीर राजनैतिक परिणाम होऊ शकतात.
होर्मुझ सामुद्रधुनीतील भूसुरुंगांचा गोंधळ हा सध्या मध्यपूर्वेतील सर्वात मोठा धोका ठरत आहे. युद्ध थांबले असले, तरी या एका चुकीमुळे संपूर्ण जग अस्वस्थ झाले आहे.
आता इराण आणि अमेरिका या दोन्ही देशांसमोर मोठे आव्हान आहे—या भूसुरुंगांना शोधणे आणि सुरक्षितपणे निष्क्रिय करणे. जागतिक व्यापार, ऊर्जा पुरवठा आणि सुरक्षा यासाठी पुढील काही दिवस अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत.
