Hangover Causes : दारू पिल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी हँगओव्हर का होतो, यामागची वैज्ञानिक कारणे, शरीरावर होणारे परिणाम, लक्षणे आणि बचावाचे उपाय जाणून घ्या.
Hangover Causes: दारू पिल्यानंतर हँगओव्हर का होतो? सविस्तर जाणून घ्या
Hangover Causes: आजच्या आधुनिक जीवनशैलीत मद्यप्राशन करणाऱ्यांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसते. पार्टी, मित्रमंडळींच्या भेटी, सेलिब्रेशन किंवा तणाव कमी करण्यासाठी अनेकजण मद्याचा आधार घेतात. मात्र रात्री मद्यप्राशन केल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी डोकेदुखी, उलट्या, चक्कर, अंगदुखी, प्रचंड तहान आणि थकवा यांसारखी लक्षणे जाणवतात. या स्थितीला “हँगओव्हर” असे म्हणतात.
अनेकांना हँगओव्हर हा फक्त जास्त दारू पिल्यामुळे होतो असे वाटते. पण यामागे शरीरातील अनेक गुंतागुंतीच्या जैविक प्रक्रिया कार्यरत असतात. शरीरातील पाण्याची कमतरता, रासायनिक बदल, झोपेचा अभाव, हार्मोन्समधील असंतुलन आणि विषारी पदार्थांची निर्मिती यामुळे हँगओव्हर होतो.
Related News
सावधान! ‘Vegetable Peels Benefits’ – या 4 भाज्यांची सालं काढणं ठरू शकतं धोकादायक; जाणून घ्या जबरदस्त फायदे
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
Valentine’s Day Is Now Special For Singles Too — ब्लिंकिट आणि इंस्टामार्टचा ‘Singles Mode’
Food Delivery App Alert : ‘10 मिनिटांत जेवण’ की मोठा धोका? डॉक्टरांचा SHOCKING खुलासा – 7 गंभीर आरोग्य इशारे
Cancer Causes in India : धोकादायक सवयींमुळे वाढते कर्करोगाचे संकट – जाणून घ्या 7 Powerful प्रतिबंधात्मक उपाय
Valentine Day Gift 2026 : पार्टनरची रास ओळखा आणि व्हॅलेंटाईनला द्या मन जिंकणारं गिफ्ट
वजन कमी करायचंय? भात की पोळी यामधील 6 आश्चर्यकारक फरक जाणून घ्या
Brandy For Cough: धोकादायक समज की चमत्कारी उपाय ? डॉक्टरांचा शक्तिशाली इशारा – सत्य जाणून घ्या!
Brown Rice Vs White Rice: 10 जबरदस्त फरक! आरोग्यासाठी कोणता तांदूळ ठरेल बेस्ट?
Hangover Causes म्हणजे नेमकं काय?
हँगओव्हर म्हणजे मद्यप्राशनानंतर शरीरात निर्माण होणारी अस्वस्थ अवस्था. ही अवस्था साधारणपणे दुसऱ्या दिवशी सकाळी अधिक तीव्रतेने जाणवते.हँगओव्हर ही एखादी आजारपणाची स्थिती नसली तरी शरीराने दिलेला इशारा असतो की तुम्ही घेतलेले मद्य शरीराला सहन झालेले नाही.
शरीरात अल्कोहोल गेल्यानंतर काय घडते?
मद्यामधील अल्कोहोल रक्तामध्ये अतिशय वेगाने मिसळते. काही मिनिटांतच ते मेंदूपर्यंत पोहोचते आणि मज्जासंस्थेवर परिणाम करते.
निर्णयक्षमता कमी होते
संतुलन बिघडते
प्रतिक्रिया मंदावतात
विचारशक्तीवर परिणाम होतो
यकृत (लिव्हर) अल्कोहोलचे विघटन करण्याचे काम करते. पण शरीराला एका तासात मर्यादित प्रमाणातच अल्कोहोल पचवता येते. त्यापेक्षा जास्त मद्य घेतल्यास विषारी घटक शरीरात साचतात.
Hangover Causes: हँगओव्हर होण्यामागची प्रमुख कारणे
1. Dehydration – शरीरातील पाण्याची कमतरता
अल्कोहोल हे डाययुरेटिक असते, म्हणजेच ते शरीरातून जास्त प्रमाणात लघवी बाहेर टाकण्यास भाग पाडते.
यामुळे:
शरीरातील पाणी कमी होते
इलेक्ट्रोलाइट्स घटतात
स्नायूंमध्ये ताण येतो
डोकेदुखी सुरू होते
जास्त तहान लागणे हे हँगओव्हरचे सर्वात सामान्य लक्षण आहे.
2. Acetaldehyde – विषारी रसायनाची निर्मिती
अल्कोहोल शरीरात गेल्यानंतर त्याचे विघटन होऊन Acetaldehyde नावाचे विषारी रसायन तयार होते.
हे रसायन:
पेशींना नुकसान करते
उलट्या व मळमळ निर्माण करते
हृदयाचे ठोके वाढवते
त्वचा लालसर करते
जेव्हा हे रसायन जास्त प्रमाणात तयार होते तेव्हा हँगओव्हर तीव्र होतो.
3. झोपेचा अभाव
दारू घेतल्यानंतर झोप पटकन लागते, पण ती गुणवत्तापूर्ण नसते.
REM sleep कमी होते
वारंवार जाग येते
मेंदूला पुरेशी विश्रांती मिळत नाही
यामुळे सकाळी उठल्यावर थकवा आणि चिडचिड जाणवते.
4. रक्तातील साखर कमी होणे
अल्कोहोल लिव्हरला ग्लुकोज तयार करण्यापासून रोखते.
परिणाम:
कमजोरी
चक्कर
घाम
मूड स्विंग
काही वेळा हात थरथरणेही दिसते.
5. Congeners – मद्यातील रासायनिक घटक
गडद रंगाच्या मद्यामध्ये (जसे व्हिस्की, ब्रँडी) Congeners नावाचे घटक जास्त असतात.
हे घटक:
विषारी प्रभाव वाढवतात
डोकेदुखी तीव्र करतात
मळमळ वाढवतात
म्हणूनच गडद मद्य घेतल्यावर हँगओव्हर अधिक होतो.
6. पोटातील जळजळ
अल्कोहोल पोटाच्या आतील आवरणाला त्रास देते.
यामुळे:
अॅसिडिटी
पोटदुखी
उलट्या
भूक मंदावणे
ही लक्षणे दुसऱ्या दिवशी अधिक जाणवतात.
7. शरीरातील सूज आणि दाह (Inflammation)
अल्कोहोलमुळे शरीरात दाह निर्माण होतो.
यामुळे:
अंगदुखी
स्नायू दुखणे
सुस्ती
मानसिक थकवा
ही स्थिती फ्लूसारखी वाटू शकते.
हँगओव्हरची सामान्य लक्षणे
तीव्र डोकेदुखी
चक्कर
उलट्या
प्रकाश सहन न होणे
आवाज त्रासदायक वाटणे
चिडचिड
लक्ष केंद्रित न होणे
चेहऱ्यावर सूज
तोंड कोरडे पडणे
काही वेळा चिंता आणि नैराश्यही जाणवते.
प्रत्येकाला हँगओव्हर होतो का?
नाही. काही घटक यावर प्रभाव टाकतात:
शरीराचे वजन
वय
लिंग
मद्य सहन करण्याची क्षमता
रिकाम्या पोटी मद्य घेतले का
किती वेगाने मद्य घेतले
महिलांमध्ये हँगओव्हर लवकर होण्याची शक्यता अधिक असते.
Hangover Causes: कोणत्या सवयींमुळे धोका वाढतो?
रिकाम्या पोटी मद्यपान
वेगवेगळे मद्य एकत्र घेणे
झोप न घेणे
पाणी न पिणे
जास्त प्रमाणात सेवन
ही सर्व कारणे हँगओव्हरला आमंत्रण देतात.
हँगओव्हर टाळण्यासाठी काय करावे?
✔ भरपूर पाणी प्या
प्रत्येक पेयानंतर एक ग्लास पाणी घेतल्यास dehydration कमी होते.
✔ रिकाम्या पोटी मद्य घेऊ नका
प्रथिने आणि कार्बोहायड्रेटयुक्त आहार घ्या.
✔ हळूहळू प्या
वेगाने मद्य घेतल्यास शरीराला ते पचवता येत नाही.
✔ झोप पूर्ण घ्या
मेंदूला विश्रांती मिळते.
✔ मर्यादा ठेवा
“कमी म्हणजे सुरक्षित” हा नियम लक्षात ठेवा.
हँगओव्हर झाल्यास काय करावे?
पाणी आणि इलेक्ट्रोलाइट्स घ्या
हलका आहार घ्या
फळे खा
विश्रांती घ्या
वेदना तीव्र असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या
“Hair of the dog” म्हणजे पुन्हा दारू घेणे हा उपाय अजिबात योग्य नाही.
तरुणांमध्ये वाढती मद्यपानाची प्रवृत्ती
गेल्या काही वर्षांत शहरी भागांसोबत ग्रामीण भागातही मद्यपान वाढले आहे.
कारणे:
बदलती जीवनशैली
सोशल कल्चर
तणाव
मित्रांचा दबाव
परंतु तज्ज्ञांच्या मते, वारंवार होणारा हँगओव्हर हा भविष्यातील गंभीर आरोग्य समस्यांचा संकेत असू शकतो.
दीर्घकालीन परिणाम
सतत मद्यपान केल्यास:
लिव्हरचे आजार
हृदयविकार
उच्च रक्तदाब
नैराश्य
स्मरणशक्ती कमी होणे
यांचा धोका वाढतो.
डॉक्टर काय सांगतात?
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, हँगओव्हर हा शरीराचा संरक्षणात्मक प्रतिसाद आहे.तो सांगतो: “तुम्ही शरीरावर जास्त ताण दिला आहे.”म्हणून मद्यपान टाळणे किंवा अत्यंत मर्यादित ठेवणे हाच सर्वोत्तम उपाय आहे.
समाजासाठी संदेश
मद्यप्राशन ही केवळ वैयक्तिक सवय नसून सार्वजनिक आरोग्याचा विषय आहे.
अपघात वाढतात
कौटुंबिक तणाव वाढतो
कार्यक्षमता घटते
म्हणून जागरूकता आवश्यक आहे.Hangover Causes समजून घेतल्यावर एक गोष्ट स्पष्ट होते — हँगओव्हर हा अचानक होणारा त्रास नसून शरीरातील अनेक प्रक्रियांचा परिणाम आहे.तो टाळण्याचा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे मद्यप्राशन न करणे. आणि जर केलेच तर मर्यादा पाळणे अत्यंत गरजेचे आहे.
(टीप: मद्यप्राशन आरोग्यास हानिकारक आहे. या लेखाचा उद्देश जनजागृती करणे असून मद्यपानाला प्रोत्साहन देणे नाही.)
