अमेरिका-इराण युद्ध शमणार? होर्मुज खाडी पुन्हा खुली होण्याची शक्यता; मध्यस्थीचे प्रयत्न वेगात
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या तणावपूर्ण परिस्थितीत आता मोठा टर्निंग पॉइंट येण्याची चिन्हे दिसत आहेत. इराण आणि United States यांच्यात सुरू असलेल्या युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम झाला आहे. विशेषतः Strait of Hormuz बंद झाल्यामुळे तेलपुरवठा ठप्प झाला असून अनेक देश अडचणीत सापडले आहेत. मात्र आता काही तासांतच परिस्थितीत मोठा बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
युद्धामुळे जागतिक संकट
गेल्या काही आठवड्यांपासून Iran आणि United States यांच्यातील संघर्ष तीव्र झाला आहे. अमेरिकेच्या हल्ल्यांनंतर इराणने प्रत्युत्तर देत महत्त्वाच्या सागरी मार्गांवर निर्बंध आणले. त्यात सर्वात महत्त्वाचा म्हणजे Strait of Hormuz, जो जागतिक तेलपुरवठ्याचा कणा मानला जातो.
या खाडीमार्गे जगातील सुमारे 20% कच्चे तेल वाहतूक होते. त्यामुळे ही खाडी बंद झाल्याने जागतिक बाजारात तेलाच्या किमती झपाट्याने वाढल्या आणि अनेक देशांमध्ये महागाई वाढली.
ट्रम्प यांचा अल्टिमेटम
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष Donald Trump यांनी इराणला थेट 48 तासांचा अल्टिमेटम दिला होता. त्यांनी स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला की, “होर्मुज खाडी खुली करा, अन्यथा गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागेल.”
याचबरोबर इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर, तेल रिफायनरीवर आणि गॅस प्रकल्पांवर हल्ला करण्याची धमकीही देण्यात आली. या विधानांमुळे तणाव आणखी वाढला.
मध्यस्थीचे प्रयत्न सुरू
दरम्यान, काही देशांनी या युद्धात मध्यस्थी करण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. विशेषतः Pakistan ने दोन टप्प्यांचा (Two-step) शांतता करार प्रस्ताव तयार केल्याची माहिती समोर आली आहे.
या प्लॅननुसार:
- तात्काळ युद्धविराम
- टप्प्याटप्प्याने निर्बंध हटवणे आणि संवाद सुरू करणे
मात्र इराणने पाकिस्तानच्या मध्यस्थीला अद्याप स्पष्ट संमती दिलेली नाही.
इतर देशांचाही सहभाग
मध्यस्थीमध्ये Egypt आणि Turkey सारखे देशही पुढे आले आहेत. विशेषतः इराणने इजिप्तच्या मध्यस्थीबाबत सकारात्मक भूमिका दर्शवली असल्याचे सांगितले जात आहे. यामुळे पुढील काही तासांत किंवा दिवसांत शांततेसाठी मोठी घोषणा होण्याची शक्यता वाढली आहे.
होर्मुज खाडी खुली होणार?
सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे Strait of Hormuz पुन्हा खुली होणार का?
तज्ज्ञांच्या मते:
- जर युद्धविराम झाला, तर खाडी तात्काळ खुली होऊ शकते
- यामुळे तेलपुरवठा पुन्हा सुरळीत होईल
- जागतिक बाजार स्थिर होण्यास मदत होईल
मात्र यासाठी दोन्ही देशांनी एकमेकांवर विश्वास ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.
अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
या युद्धाचा परिणाम फक्त मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित नाही. जगभरात:
- पेट्रोल-डिझेलचे दर वाढले
- महागाई वाढली
- शेअर बाजारात अस्थिरता निर्माण झाली
भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांनाही याचा मोठा फटका बसत आहे.
पुढील 24 तास महत्त्वाचे
सध्याच्या घडामोडी पाहता, पुढील काही तास अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. शांतता करारावर सहमती झाली तर युद्ध थांबू शकते. अन्यथा परिस्थिती आणखी चिघळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Iran आणि United States यांच्यातील युद्ध आता निर्णायक टप्प्यावर पोहोचले आहे. Strait of Hormuz खुली होण्याची शक्यता आणि मध्यस्थीचे प्रयत्न यामुळे आशेचा किरण दिसत असला तरी परिस्थिती अजूनही नाजूक आहे.
जगभराचे लक्ष आता या घडामोडींवर लागले असून, पुढील काही तासांत काय निर्णय होतो यावरच जागतिक अर्थव्यवस्थेचे भविष्य अवलंबून असेल.
