पोटात वारंवार दुखतंय? ‘4C फॉर्म्युला’च्या या चाचण्या ठरतात फायदेशीर; झटपट होते निदान
पुणे : बदलती जीवनशैली, तणाव, अयोग्य आहार आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे सध्या पोट व पचनाशी संबंधित आजारांचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणावर वाढले आहे. अनेक जणांना वारंवार पोटदुखी, गॅस, अपचन, जुलाब किंवा बद्धकोष्ठतेचा त्रास जाणवतो. परंतु ही समस्या किरकोळ समजून दुर्लक्ष केल्यास ती गंभीर आजाराचे रूप घेऊ शकते, असा इशारा वैद्यकीय तज्ज्ञ देत आहेत.
अलीकडे गॅस्ट्रोएंटरोलॉजी तज्ज्ञांनी पोटाशी संबंधित आजारांचे योग्य निदान करण्यासाठी ‘4C फॉर्म्युला’ सुचवला आहे. या चार चाचण्या वेळेत केल्यास आजाराचे मूळ कारण समजण्यास मदत होते आणि योग्य उपचार सुरू करता येतात.
CBC चाचणी – शरीरातील महत्त्वाचे संकेत
‘कंप्लिट ब्लड काउंट’ म्हणजेच CBC ही प्राथमिक पण अत्यंत महत्त्वाची चाचणी मानली जाते. या चाचणीत हिमोग्लोबिनचे प्रमाण, पांढऱ्या रक्तपेशींची संख्या, संसर्गाची शक्यता आणि शरीरातील इतर घटकांची माहिती मिळते.
जर शरीरात संसर्ग किंवा रक्तातील कमतरता असेल, तर पोटदुखी किंवा थकवा यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. त्यामुळे वारंवार पोटाशी संबंधित तक्रारी असल्यास ही चाचणी करणे आवश्यक मानले जाते.
CRP चाचणी – सूज ओळखण्यासाठी उपयुक्त
सी-रिएक्टिव्ह प्रोटीन (CRP) चाचणी शरीरातील सूज किंवा दाहाचे प्रमाण दर्शवते. CRP चे प्रमाण वाढले असल्यास आतड्यांमध्ये किंवा शरीराच्या इतर भागात सूज असल्याचा संकेत मिळू शकतो.
विशेषतः पोटात सतत दुखणे, ताप, अशक्तपणा किंवा पचनाचा त्रास असल्यास CRP चाचणी उपयुक्त ठरते. यामुळे गंभीर आजाराची सुरुवात लवकर लक्षात येऊ शकते.
कॅलप्रोटेक्टिन टेस्ट – आतड्यांच्या आरोग्याचा आरसा
कॅलप्रोटेक्टिन ही मल तपासणी असून आतड्यांमध्ये सूज किंवा संसर्ग आहे का, हे यातून समजू शकते. वारंवार जुलाब, पोटदुखी किंवा रक्तमिश्रित शौच यांसारखी लक्षणे असल्यास ही चाचणी अत्यंत महत्त्वाची ठरते. ही टेस्ट केल्याने आतड्यांतील दाहक आजार (Inflammatory Bowel Disease) ओळखण्यास मदत होते.
सीलिएक सेरोलॉजी – ग्लुटेन एलर्जीचे निदान
भारतात गहू किंवा ग्लुटेनयुक्त पदार्थांमुळे होणाऱ्या एलर्जीचे प्रमाण वाढत असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात. सीलिएक सेरोलॉजी चाचणीद्वारे शरीर ग्लुटेन योग्य प्रकारे पचवत आहे की नाही, हे समजू शकते.
या समस्येमुळे पोटदुखी, वजन घटणे, थकवा आणि पोषणतत्त्वांची कमतरता निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे योग्य वेळी तपासणी केल्यास आहारात बदल करून त्रास कमी करता येतो.
सर्व चाचण्या नॉर्मल असतील तरी त्रास?
तज्ज्ञांच्या मते, वरील चारही चाचण्यांचे रिपोर्ट सामान्य असतानाही काही रुग्णांना पोटदुखी किंवा पचनाचा त्रास होत राहतो. अशा परिस्थितीत Irritable Bowel Syndrome (IBS) ही समस्या असू शकते.
IBS हा जीवघेणा आजार नसून ‘फंक्शनल डिसऑर्डर’ आहे. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, तणावमुक्त जीवनशैली आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याने औषधोपचार केल्यास हा त्रास नियंत्रणात ठेवता येतो.
आरोग्यदायी सवयींचे महत्त्व
पोटाचे आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी संतुलित आहार, भरपूर पाणी पिणे, वेळेवर जेवण करणे आणि जंक फूड टाळणे आवश्यक आहे. तसेच नियमित व्यायाम आणि पुरेशी झोप यामुळे पचनक्रिया सुधारते. लक्षणे दीर्घकाळ टिकल्यास स्वतः औषधे घेण्याऐवजी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अधिक सुरक्षित ठरते.
वारंवार पोटदुखी किंवा अपचनाचा त्रास होत असल्यास दुर्लक्ष न करता ‘4C फॉर्म्युला’तील चाचण्या करून घेणे गरजेचे आहे. वेळेत निदान झाल्यास गंभीर आजार टाळता येऊ शकतात आणि आरोग्य उत्तम राखता येते.
