नवा ‘Form 121’ काय आहे? 15G आणि 15H पेक्षा कसा वेगळा; करदात्यांसाठी मोठा बदल

नवीन आर्थिक वर्ष सुरू होताच करदात्यांसाठी काही महत्त्वाचे बदल जाहीर करण्यात आले आहेत. करप्रणाली अधिक सोपी, पारदर्शक आणि डिजिटल करण्याच्या दिशेने पाऊल टाकत Income Tax Department of India ने ‘Form 121’ हा नवा पर्याय उपलब्ध करून दिला आहे. आतापर्यंत TDS (Tax Deducted at Source) टाळण्यासाठी वापरले जाणारे Form 15G आणि Form 15H हे फॉर्म आता एका एकत्रित पर्यायाने बदलण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

या बदलामुळे करदात्यांना प्रक्रिया समजणे आणि पूर्ण करणे अधिक सोपे होणार आहे. विशेषतः ज्यांचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे, अशांसाठी हा नवा फॉर्म मोठा दिलासा ठरू शकतो.

TDS म्हणजे काय आणि तो का कापला जातो?

TDS म्हणजे ‘Tax Deducted at Source’. म्हणजेच तुम्हाला जे उत्पन्न मिळतं (उदा. बँक व्याज, फिक्स्ड डिपॉझिटवरील व्याज), त्यावर आधीच कर कपात केली जाते. सरकारला कर वेळेवर मिळावा आणि करचुकवेगिरी कमी व्हावी, यासाठी ही पद्धत लागू करण्यात आली आहे.

मात्र, जर तुमचं एकूण उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असेल, तर तुम्हाला हा कर भरण्याची गरज नसते. अशा वेळी TDS टाळण्यासाठी पूर्वी Form 15G किंवा 15H भरावे लागत होते.

Form 121 म्हणजे काय?

Form 121 हा एक स्वयं-घोषणा (Self-Declaration) फॉर्म आहे. यात करदाता स्वतः घोषित करतो की:

• त्याचे एकूण वार्षिक उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे
• त्यामुळे त्याच्या उत्पन्नावर TDS कापला जाऊ नये

हा फॉर्म विशेषतः खालील उत्पन्नांसाठी लागू होतो:

• बँकेतील फिक्स्ड डिपॉझिटवरील व्याज
• पोस्ट ऑफिस योजनांवरील व्याज
• इतर ठेवी किंवा गुंतवणुकीतून मिळणारे उत्पन्न

नवीन नियमांनुसार, हा फॉर्म आयकर कायद्याच्या नव्या तरतुदींनुसार लागू करण्यात आला आहे.

Form 15G आणि 15H म्हणजे काय होते?

Form 121 समजून घेण्याआधी, जुने फॉर्म काय होते ते जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

 Form 15G

• 60 वर्षांखालील व्यक्तींसाठी
• ज्यांचे उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी आहे

 Form 15H

• 60 वर्षांवरील ज्येष्ठ नागरिकांसाठी
• त्यांनाही TDS टाळण्यासाठी वापरता येतो

हे दोन्ही फॉर्म वेगवेगळ्या वयोगटासाठी होते, त्यामुळे अनेकदा लोकांमध्ये गोंधळ निर्माण होत असे.

Form 121 आणि 15G/15H मधील फरक

यामुळे स्पष्ट होतं की Form 121 हा अधिक सुलभ आणि एकसंध उपाय आहे.

कोण भरू शकतो Form 121?

Form 121 खालील व्यक्ती आणि घटक भरू शकतात:

• निवासी भारतीय (Resident Individuals)
• ज्येष्ठ नागरिक
• हिंदू अविभक्त कुटुंबे (HUF)
• काही पात्र संस्था

मात्र, खालील घटक हा फॉर्म भरू शकत नाहीत:

• कंपन्या
• अनिवासी भारतीय (NRI)

Form 121 कधी आणि कुठे भरावा?

हा फॉर्म खालील वेळी भरावा:

• आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला
• व्याज उत्पन्न मिळण्यापूर्वी

तो तुम्ही खालील ठिकाणी जमा करू शकता:

• बँक
• पोस्ट ऑफिस
• वित्तीय संस्था

आजकाल बहुतेक बँका हा फॉर्म ऑनलाइन स्वीकारतात, त्यामुळे प्रक्रिया अधिक सोपी झाली आहे.

Form 121 साठी आवश्यक कागदपत्रे

हा फॉर्म भरताना खालील माहिती आणि कागदपत्रे आवश्यक असतात:

• PAN कार्ड
• उत्पन्नाची माहिती
• गुंतवणुकीचा तपशील
• बँक खाते माहिती
• वयाचा पुरावा
• अंदाजे वार्षिक उत्पन्न

UIN म्हणजे काय?

Form 121 सादर केल्यानंतर संबंधित संस्था तुमची माहिती पडताळते आणि तुम्हाला एक Unique Identification Number (UIN) देते.

• हा नंबर आयकर विभागाकडे नोंदवला जातो
• त्यामुळे तुमचा डेटा ट्रॅक करणे सोपे होते
• आणि चुकीने TDS कपात होण्यापासून बचाव होतो

करदात्यांसाठी काय फायदे?

Form 121 मुळे करदात्यांना अनेक फायदे मिळू शकतात:

• प्रक्रिया सोपी आणि एकसंध
• कमी कागदपत्रांची गरज
• ऑनलाइन सुविधा
• गोंधळ कमी
• पारदर्शकता वाढ

लक्षात ठेवण्यासारख्या गोष्टी

• चुकीची माहिती दिल्यास दंड होऊ शकतो
• उत्पन्न मर्यादा ओलांडल्यास TDS लागू होईल
• वेळेत फॉर्म सादर करणे आवश्यक

Form 121 हा करप्रणालीतील एक महत्त्वाचा बदल आहे, जो सामान्य करदात्यांसाठी मोठा दिलासा देणारा ठरू शकतो. Form 15G आणि 15H च्या तुलनेत हा अधिक सोपा, डिजिटल आणि एकसंध पर्याय आहे.

जर तुमचं उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असेल, तर योग्य वेळी Form 121 भरून तुम्ही अनावश्यक TDS कपात टाळू शकता.

(डिस्क्लेमर : वरील माहिती सामान्य माहितीसाठी आहे. करसंबंधित निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)