महिलांसाठी धोक्याची घंटा… हार्टशी संबंधित आजारात दोन वर्षांत 20 टक्क्यांनी वाढ; तज्ञांनी सांगितली चिंताजनक कारणे
हृदयाशी संबंधित आजार हे जगभरातील मृत्यूचे सर्वात मोठे कारण मानले जाते. अनेक वर्षांपासून अशी समजूत होती की हृदयविकारांचा धोका पुरुषांमध्ये अधिक असतो आणि महिलांमध्ये तुलनेने कमी असतो. यामागे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे महिलांच्या शरीरात तयार होणारा इस्ट्रोजेन हा हार्मोन. हा हार्मोन हृदय व रक्तवाहिन्यांना संरक्षण देतो आणि त्यामुळे महिलांना हृदयविकारापासून काही प्रमाणात बचाव मिळतो, असे मानले जात होते. मात्र आता ही धारणा हळूहळू बदलताना दिसत आहे.
नवीन आकडेवारीनुसार, गेल्या काही वर्षांत महिलांमध्ये हृदयविकाराच्या रुग्णांची संख्या वेगाने वाढत आहे. विशेषतः तरुण महिलांमध्येही या समस्येची नोंद होत असल्यामुळे आरोग्यतज्ज्ञांनी गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. मुंबईतील सायन रुग्णालयाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, गेल्या दोन वर्षांत महिलांमध्ये हृदयाशी संबंधित उपचार आणि प्रक्रियांची संख्या तब्बल 20 टक्क्यांनी वाढली आहे.
ही वाढ केवळ आकडेवारीपुरती मर्यादित नाही, तर ती बदलत्या जीवनशैलीचे आणि वाढत्या तणावाचे प्रतिबिंब असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. पूर्वी वृद्धापकाळात दिसणारे हृदयविकार आता तरुण महिलांमध्येही आढळू लागले आहेत, ही बाब विशेषतः चिंताजनक मानली जात आहे.
दोन वर्षांत 20 टक्क्यांनी वाढले हृदयविकाराचे उपचार
सायन रुग्णालयाच्या अहवालानुसार, 2023 मध्ये महिलांमध्ये हृदयविकाराशी संबंधित प्रक्रियांची संख्या 742 इतकी होती. ही संख्या 2025 पर्यंत वाढून 884 पर्यंत पोहोचली आहे. म्हणजेच केवळ दोन वर्षांच्या कालावधीत जवळपास 20 टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली आहे.
ही वाढ विविध प्रकारच्या वैद्यकीय प्रक्रियांमध्ये दिसून आली आहे. यामध्ये कोरोनरी अँजिओप्लास्टी, स्टेंट बसवणे, पेसमेकर लावणे किंवा हृदयाच्या रक्तवाहिन्यांमधील अडथळे दूर करण्यासाठी केलेल्या उपचारांचा समावेश आहे.
डॉक्टरांच्या मते, हृदयाच्या नसांमध्ये अडथळे निर्माण झाल्यास किंवा हृदय व्यवस्थित कार्य करत नसल्यास अशा प्रकारच्या प्रक्रियांची गरज भासते. या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते की महिलांमध्ये हृदयाच्या समस्या आता अधिक वेगाने वाढत आहेत.
तरुण महिलांमध्येही वाढते प्रमाण
पूर्वी हृदयविकार हा प्रामुख्याने वृद्ध महिलांमध्ये दिसत होता. विशेषतः 60 वर्षांनंतर हा धोका अधिक मानला जात होता. मात्र आता परिस्थिती बदलत आहे.
अहवालानुसार, 20 ते 40 वर्षे वयोगटातील महिलांमध्येही हृदयाशी संबंधित समस्या वाढताना दिसत आहेत. काही तरुण महिलांवर अँजिओप्लास्टीसारख्या गंभीर शस्त्रक्रिया करण्याची वेळ येत असल्याचे डॉक्टरांनी सांगितले आहे.
तरीही सर्वाधिक प्रभावित वयोगट 50 ते 60 वर्षांचा आहे. या वयोगटातील महिलांमध्ये हृदयविकाराचे प्रमाण सर्वाधिक असल्याचे निरीक्षणात आले आहे. याचे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे मेनोपॉजनंतर इस्ट्रोजेन हार्मोनचे प्रमाण कमी होणे.
इस्ट्रोजेनचे संरक्षण कमी होत आहे
महिलांच्या शरीरात तयार होणारा इस्ट्रोजेन हा हार्मोन हृदयासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. हा हार्मोन रक्तवाहिन्या लवचिक ठेवतो, कोलेस्ट्रॉल नियंत्रित ठेवण्यास मदत करतो आणि हृदयाच्या आरोग्याचे संरक्षण करतो.
मात्र आधुनिक जीवनशैली, वाढता तणाव, प्रदूषण आणि चुकीचा आहार या कारणांमुळे हे नैसर्गिक संरक्षण कमकुवत होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
विशेषतः मेनोपॉजनंतर महिलांच्या शरीरातील इस्ट्रोजेनचे प्रमाण कमी होते. त्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल साचण्याचा धोका वाढतो आणि हृदयविकाराची शक्यता वाढते.
हृदयविकाराची लक्षणे महिलांमध्ये वेगळी
हृदयविकाराचा झटका म्हटला की छातीत तीव्र वेदना होणे ही लक्षणे सर्वसाधारणपणे ओळखली जातात. मात्र महिलांमध्ये ही लक्षणे पुरुषांपेक्षा वेगळी असू शकतात.
डॉक्टरांच्या मते, महिलांना खालील लक्षणे दिसू शकतात:
सतत थकवा येणे
पाठ किंवा खांद्यात दुखणे
जबडा किंवा मान दुखणे
पोटात जळजळ किंवा अॅसिडिटी
मळमळ किंवा उलटी
श्वास घेण्यास त्रास
फ्लूसारखी लक्षणे
ही लक्षणे अनेकदा साध्या आजारांप्रमाणे वाटतात. त्यामुळे महिलांकडून त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते आणि योग्य वेळी उपचार होत नाहीत. परिणामी परिस्थिती गंभीर होऊ शकते.
वाढत्या हृदयविकारामागील मुख्य कारणे
1. मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब
डॉक्टरांच्या मते, महिलांमध्ये हृदयविकार वाढण्यामागे मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब ही मोठी कारणे आहेत. या दोन्ही समस्या रक्तवाहिन्यांवर परिणाम करतात आणि हृदयविकाराचा धोका वाढवतात.
2. तणाव
अहवालानुसार, हृदयविकाराच्या सुमारे 16 टक्के प्रकरणांमध्ये तणाव हा प्रमुख घटक म्हणून समोर आला आहे. कामाचा ताण, घरातील जबाबदाऱ्या आणि सामाजिक दबाव यामुळे महिलांमध्ये मानसिक तणाव वाढतो.
3. प्रदूषण
वायू प्रदूषणाचा हृदयाच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतो. प्रदूषित हवेमुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये सूज निर्माण होऊ शकते आणि हृदयविकाराचा धोका वाढतो.
4. चुकीची जीवनशैली
फास्ट फूड, जास्त तेलकट पदार्थ, व्यायामाचा अभाव आणि झोपेची कमतरता यामुळे हृदयाच्या आरोग्यावर वाईट परिणाम होतो.
महिलांकडून आरोग्याकडे दुर्लक्ष
तज्ज्ञांच्या मते, महिलांमध्ये हृदयविकार वाढण्यामागे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणे. घर आणि कामाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळताना अनेक महिला स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतात. लक्षणे दिसूनही डॉक्टरांकडे जाणे टाळले जाते. त्यामुळे आजार उशिरा लक्षात येतो.
जीवनशैलीतील बदलामुळे वाढता धोका
आधुनिक जीवनशैलीमुळे महिलांच्या आरोग्यावर मोठा परिणाम होत आहे. शहरांमधील धकाधकीचे जीवन, अनियमित आहार, जास्त वेळ बसून काम करणे आणि व्यायामाचा अभाव या सर्व गोष्टी हृदयासाठी घातक ठरतात. याशिवाय जास्त प्रमाणात प्रक्रिया केलेले अन्न, साखरयुक्त पेये आणि जंक फूड यामुळे कोलेस्ट्रॉलचे प्रमाण वाढते.
हार्मोनल बदलही महत्त्वाचे
महिलांच्या आयुष्यात अनेक टप्प्यांवर हार्मोनल बदल होतात.
मासिक पाळीतील बदल
गर्भधारणा
प्रसूती
मेनोपॉज
या सर्व टप्प्यांमध्ये हार्मोन्सच्या पातळीत होणारे बदल हृदयाच्या आरोग्यावर परिणाम करू शकतात.
तणावाचा वाढता परिणाम
आजच्या काळात महिलांना अनेक जबाबदाऱ्या सांभाळाव्या लागतात. काम, घर, मुलांचे संगोपन आणि सामाजिक अपेक्षा यामुळे मानसिक तणाव वाढतो. तणावामुळे शरीरात स्ट्रेस हार्मोन्सची पातळी वाढते. यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि हृदयावर अतिरिक्त ताण येतो.
तज्ञांचे महत्त्वाचे सल्ले
डॉक्टरांच्या मते, महिलांनी हृदयाच्या आरोग्याबाबत अधिक जागरूक राहणे आवश्यक आहे.
आरोग्य तज्ज्ञांनी दिलेले काही महत्त्वाचे सल्ले:
नियमित आरोग्य तपासणी करणे
संतुलित आहार घेणे
रोज किमान 30 मिनिटे व्यायाम करणे
तणाव नियंत्रणात ठेवणे
धूम्रपान आणि तंबाखू टाळणे
पुरेशी झोप घेणे
याशिवाय छातीत दुखणे, अॅसिडिटी किंवा श्वास घेण्यास त्रास यासारखी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
महिलांनी घ्यावयाची विशेष काळजी
हृदयविकार टाळण्यासाठी महिलांनी काही सोप्या सवयी अंगीकारणे आवश्यक आहे.
नियमित चालणे किंवा योगा करणे
जास्त मीठ आणि तेलकट पदार्थ टाळणे
वजन नियंत्रणात ठेवणे
मानसिक तणाव कमी करणे
नियमित वैद्यकीय तपासणी
या उपाययोजनांमुळे हृदयविकाराचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.
गेल्या काही वर्षांत महिलांमध्ये हृदयविकाराचे प्रमाण वाढत असल्याचे चित्र समोर आले आहे. आधुनिक जीवनशैली, तणाव, हार्मोनल बदल आणि प्रदूषण यामुळे हा धोका वाढत आहे.
विशेषतः तरुण महिलांमध्येही हृदयाशी संबंधित समस्या वाढताना दिसत असल्यामुळे ही बाब गंभीर मानली जात आहे. त्यामुळे महिलांनी आपल्या आरोग्याकडे अधिक लक्ष देणे गरजेचे आहे.
योग्य आहार, नियमित व्यायाम, तणाव व्यवस्थापन आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी या गोष्टींच्या मदतीने हृदयाचे आरोग्य चांगले ठेवता येते. हृदयविकाराची लक्षणे दिसल्यास त्याकडे दुर्लक्ष न करता त्वरित उपचार घेणे हेच सुरक्षिततेचे सर्वात मोठे पाऊल ठरू शकते.
