कच्चे चिकन धुणे गरजेचे की धोकादायक? तज्ज्ञांनी सांगितला क्रॉस-कंटॅमिनेशनचा गंभीर धोका
घरगुती स्वयंपाकात कच्चे चिकन धुणे ही अनेक वर्षांपासून चालत आलेली सवय आहे. अनेक जणांना असे वाटते की चिकन धुतल्याने त्यावरील घाण, रक्ताचे अंश किंवा जंतू निघून जातात आणि अन्न अधिक स्वच्छ होते. मात्र आधुनिक अन्नसुरक्षा तज्ज्ञ आणि संशोधन याच्या पूर्ण उलट मत मांडतात. त्यांच्या मते, कच्चे चिकन धुणे हे केवळ निरुपयोगी नाही तर अनेकदा धोकादायकही ठरू शकते.
सध्या सोशल मीडियावरही या विषयावर जोरदार चर्चा सुरू आहे. काही व्हिडिओंमध्ये सांगितले जाते की कच्चे चिकन धुतल्याने बॅक्टेरिया संपूर्ण किचनमध्ये पसरू शकतात आणि त्यामुळे अन्न अधिक असुरक्षित होते. तर दुसरीकडे, अनेक लोक अजूनही जुनी पद्धत पाळत चिकन धुण्याला “स्वच्छतेचा भाग” मानतात. मग खरे कोण?
कच्चे चिकन धुण्याची सवय का आहे?
भारतीय घरांमध्येच नव्हे तर अनेक देशांमध्ये कच्चे चिकन धुण्याची परंपरा दिसून येते. ही सवय पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली आहे. काही लोक चिकनवर दिसणारे रक्ताचे अंश किंवा चिकटपणा काढण्यासाठी ते पाण्याखाली धुतात. तर काहींच्या मते, असे केल्याने चिकन अधिक स्वच्छ आणि सुरक्षित वाटते.
Related News
उन्हाळ्यातील कूलिंग डिनर! ‘Raw Mango Rice’ ठरतोय आंबाप्रेमींची पहिली पसंती
कढीत टाकल्यानंतरही पकोडे राहतील मऊ; फॉलो करा या 5 सोप्या टिप्स
12 दिवसांचा जीवघेणा संघर्ष! ICU सोडण्याचा हट्ट ठरला घातक? प्रतीक यादव यांच्या मृत्यूमागचं धक्कादायक सत्य
पण अन्नतज्ज्ञांच्या मते ही केवळ “भासमान स्वच्छता” आहे. प्रत्यक्षात या प्रक्रियेमुळे धोका कमी न होता वाढू शकतो.
कच्च्या चिकनमध्ये असलेले धोकादायक बॅक्टेरिया
कच्च्या चिकनमध्ये नैसर्गिकरित्या काही हानिकारक बॅक्टेरिया असू शकतात. त्यामध्ये मुख्यतः Salmonella आणि Campylobacter यांचा समावेश होतो. हे दोन्ही बॅक्टेरिया जगभरात अन्नातून होणाऱ्या आजारांचे प्रमुख कारण मानले जातात.
हे बॅक्टेरिया दिसत नाहीत, पण ते शरीरात गेल्यास गंभीर पोटाचे आजार, उलटी, जुलाब आणि ताप यांसारखी लक्षणे निर्माण करू शकतात.
चिकन धुतल्याने धोका कसा वाढतो?
तज्ज्ञांच्या मते, जेव्हा कच्चे चिकन पाण्याखाली धुतले जाते, तेव्हा पाण्याच्या दाबामुळे चिकनच्या पृष्ठभागावरून सूक्ष्म थेंब उडतात. हे थेंब “स्प्लॅश इफेक्ट” निर्माण करतात.
हे सूक्ष्म थेंब खालील ठिकाणी सहज पसरू शकतात:
- सिंक
- नळाचे हँडल
- किचन काउंटर
- चाकू आणि भांडी
- कच्चे किंवा शिजवलेले अन्न
यामुळे किचनमध्ये “क्रॉस-कंटॅमिनेशन” म्हणजेच एका ठिकाणचे जंतू दुसऱ्या ठिकाणी पसरण्याचा धोका निर्माण होतो.
संशोधन काय सांगते?
PubMed वर प्रकाशित झालेल्या एका संशोधनात हे स्पष्टपणे दाखवण्यात आले आहे की चिकन धुताना बॅक्टेरिया पाण्याच्या थेंबांद्वारे मोठ्या प्रमाणात पसरू शकतात. संशोधकांनी प्रयोगशाळेत आढळले की चिकनच्या पृष्ठभागावरून निघणारे सूक्ष्म थेंब आसपासच्या पृष्ठभागांपर्यंत पोहोचू शकतात.
तसेच पाण्याचा प्रवाह, नळाची उंची आणि चिकनची रचना यामुळे हा धोका आणखी वाढू शकतो.
तज्ज्ञांचे स्पष्ट मत
क्लिवलँड क्लिनिकच्या तज्ज्ञांच्या मते,
“जेव्हा तुम्ही कच्चे चिकन धुता, तेव्हा पाणी त्यावरील रस आणि बॅक्टेरिया घेऊन जाते आणि ते संपूर्ण किचनमध्ये पसरू शकते.”
त्याचप्रमाणे अन्नसुरक्षा क्षेत्रातील तज्ज्ञ मनीष सिंग (Chief Quality Officer, Licious) म्हणतात की, कच्चे चिकन धुणे ही सुरक्षिततेची अतिरिक्त पायरी वाटू शकते, पण प्रत्यक्षात त्यामुळे धोका वाढतो. त्यांचे मत आहे की योग्य तापमानावर शिजवणे हेच सुरक्षिततेचे खरे उपाय आहे.
तर झॅपफ्रेशच्या संचालिका प्रिया अग्रवाल यांच्या मते, अन्न हाताळताना स्वच्छता, योग्य साठवणूक आणि क्रॉस-कंटॅमिनेशन टाळणे हे अधिक महत्त्वाचे आहे.
धुण्याने बॅक्टेरिया नष्ट होतात का?
पाणी वापरून कच्च्या चिकनवरील बॅक्टेरिया पूर्णपणे नष्ट होत नाहीत. पाणी फक्त दिसणारी घाण काढू शकते, पण सूक्ष्म जंतू तसेच राहू शकतात.
बॅक्टेरिया नष्ट करण्याचा एकमेव खात्रीशीर मार्ग म्हणजे उष्णता (Heat).
चिकन योग्य प्रकारे शिजवले गेले तर, जेव्हा त्याचे अंतर्गत तापमान 165°F (73.9°C) पर्यंत पोहोचते, तेव्हा Salmonella आणि Campylobacter सारखे बॅक्टेरिया नष्ट होतात.
सुरक्षित चिकन हाताळणीसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
तज्ज्ञ खालील खबरदारी घेण्याचा सल्ला देतात:
- कच्चे चिकन आणि भाज्या/तयार अन्न वेगळे ठेवा
- वेगळे कटिंग बोर्ड वापरा
- चिकन हाताळल्यानंतर हात नीट धुवा
- किचन पृष्ठभाग लगेच स्वच्छ करा
- चिकन पूर्णपणे शिजेपर्यंत शिजवा
या साध्या गोष्टी पाळल्यास अन्नातून होणाऱ्या आजारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी होऊ शकतो.
धुण्यापेक्षा योग्य शिजवणे अधिक महत्त्वाचे
वैज्ञानिक पुरावे आणि तज्ज्ञांचे मत यावरून स्पष्ट होते की कच्चे चिकन धुणे सुरक्षिततेसाठी आवश्यक नाही. उलट त्यामुळे किचनमध्ये बॅक्टेरिया पसरून धोका वाढू शकतो.
जर स्वच्छतेबाबत शंका असेल तर चिकन धुण्याऐवजी पेपर टॉवेलने हलके पुसणे आणि योग्य पद्धतीने हाताळणी करणे अधिक सुरक्षित मानले जाते.
शेवटी, एकच गोष्ट महत्त्वाची आहे — चिकन नीट शिजवणे हेच सुरक्षित आरोग्याचे खरे गुपित आहे.
