पलंगावर बसून जेवण्याची सवय का आहे चुकीची?
आजच्या धावपळीच्या जीवनात अनेक सवयी नकळत आपल्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग बनतात. मोबाईल, लॅपटॉप, टीव्ही पाहत जेवण करणे, कुठेही बसून किंवा अगदी पलंगावर बसून अन्न खाणे ही त्यापैकीच एक सवय आहे. सुरुवातीला ही सवय आरामदायक वाटते; पण हळूहळू तीच सवय आपल्या आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते. विशेषतः जर पलंगावर बसून किंवा आडवे होऊन अन्न खाणे हा रोजचा नित्यक्रम झाला, तर त्याचे गंभीर दुष्परिणाम शरीरावर दिसून येऊ शकतात.
निरोगी राहण्यासाठी काय खाल्ले जाते हे जितके महत्त्वाचे आहे, तितकेच कसे आणि कुठे खाल्ले जाते हेही महत्त्वाचे आहे. संतुलित आहार, योग्य वेळ आणि योग्य आसन या तिन्ही गोष्टी आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी आवश्यक मानल्या जातात. मात्र आज अनेकजण या गोष्टींकडे दुर्लक्ष करतात आणि त्याचा परिणाम थेट पचनसंस्था, झोप, वजन आणि एकूणच जीवनशैलीवर होतो.
पलंगावर बसून खाण्याचा पचनक्रियेवर परिणाम
पलंगावर बसून किंवा आडवे होऊन अन्न खाल्ल्यास सर्वात पहिला परिणाम पचनसंस्थेवर होतो. अन्न खाल्ल्यानंतर शरीराची स्थिती सरळ असणे आवश्यक असते. सरळ बसल्याने अन्ननलिकेतून अन्न सहजपणे पोटात जाते आणि पचनक्रिया सुरळीत होते. मात्र पलंगावर वसून किंवा टेकून खाल्ल्यास पोटावर अतिरिक्त दाब पडतो.
या स्थितीत पचनाचे रस योग्य पद्धतीने कार्य करू शकत नाहीत. परिणामी अन्न नीट पचत नाही. त्यामुळे गॅस, अपचन, पोट फुगणे, बद्धकोष्ठता यासारख्या समस्या उद्भवतात. काही वेळा अन्न अन्ननलिकेत अडकण्याची शक्यताही वाढते, ज्यामुळे छातीत जळजळ आणि आम्लपित्ताचा त्रास होऊ शकतो.
अॅसिड रिफ्लक्स आणि छातीत जळजळ
आडवे होऊन किंवा अंथरुणावर टेकून जेवण केल्यास अॅसिड रिफ्लक्सचा धोका वाढतो. पोटातील आम्ल वरच्या दिशेने अन्ननलिकेत जाण्याची शक्यता जास्त होते. विशेषतः रात्री पलंगावर बसून जेवण करून लगेच झोपल्यास छातीत जळजळ, घशात जडपणा, ढेकरा येणे यांसारखे त्रास वाढतात.
ज्यांना आधीच एसिडिटी, गॅस किंवा जीईआरडी (GERD)चा त्रास आहे, त्यांच्यासाठी ही सवय अधिक घातक ठरू शकते. डॉक्टरांच्या मते, अन्न खाल्ल्यानंतर किमान ३० ते ४५ मिनिटे सरळ बसणे किंवा हलकी चालणे पचनासाठी आवश्यक असते.
अन्न नीट न चावण्याची सवय
पलंगावर बसून जेवताना बहुतेक वेळा लक्ष अन्नाकडे नसते. टीव्ही, मोबाईल किंवा लॅपटॉप पाहत जेवण केल्यामुळे अन्न नीट चावले जात नाही. अन्न नीट न चावता गिळल्यास पचनसंस्थेवर अतिरिक्त ताण येतो.
यामुळे अपचन, पोटदुखी, गॅस आणि बद्धकोष्ठतेसारख्या समस्या उद्भवतात. शिवाय, आपण किती अन्न खाल्ले आहे याचाही अंदाज राहत नाही. परिणामी अति खाण्याची सवय लागते.
वजन वाढ आणि जीवनशैलीचे आजार
मानसिक आणि शारीरिक दृष्टिकोनातून पाहता, पलंगावर खाणे ही आळशी जीवनशैलीची सवय वाढवते. जेव्हा अन्न खाताना शरीराची हालचाल कमी होते, तेव्हा कॅलरी बर्न होत नाहीत. त्यामुळे हळूहळू वजन वाढू लागते.
दीर्घकाळ ही सवय कायम राहिल्यास लठ्ठपणा, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगाचा धोका वाढू शकतो. स्क्रीन पाहत खाल्ल्यामुळे अति खाणे आणि चुकीच्या वेळेला खाणे या सवयीही बळावतात.
मानसिक परिणाम
पलंग हे झोप आणि विश्रांतीसाठी असलेले स्थान आहे. जेव्हा आपण एकाच ठिकाणी खाणे, टीव्ही पाहणे आणि झोपणे या सर्व गोष्टी करू लागतो, तेव्हा मेंदू गोंधळून जातो. यामुळे झोपेची गुणवत्ता कमी होऊ शकते.
अन्न खाल्ल्यानंतर लगेच पलंगावर पडल्याने झोप येत नाही, झोपेत वारंवार व्यत्यय येतो आणि थकवा जाणवतो. याचा परिणाम मानसिक आरोग्यावरही होऊ शकतो.
स्वच्छतेचा प्रश्न
अंथरुणावर खाण्यामुळे स्वच्छतेचा मोठा प्रश्न निर्माण होतो. अन्नाचे छोटे कण चादरी, गाद्या आणि उशांमध्ये अडकतात. हे कण बुरशी, जीवाणू, मुंग्या आणि झुरळांना आकर्षित करतात.
यामुळे एलर्जी, त्वचेचे विकार, श्वसनाचे आजार आणि संसर्ग होण्याचा धोका वाढतो. विशेषतः दमा किंवा ऍलर्जी असलेल्या व्यक्तींनी पलंगावर खाणे टाळावे.
दात आणि तोंडाच्या आरोग्यावर परिणाम
पलंगावर जेवण केल्यानंतर अनेकदा लोक नीट हात धुत नाहीत किंवा तोंड स्वच्छ करत नाहीत. यामुळे तोंडात अन्नाचे कण राहतात, ज्यामुळे दात किडणे, तोंडाला दुर्गंधी येणे आणि हिरड्यांचे आजार होऊ शकतात.
योग्य सवय कोणती?
आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, जेवणासाठी नेहमी एक ठरावीक जागा असावी, जसे की डायनिंग टेबल. जेवताना—
- ताठ बसावे
- स्क्रीनपासून दूर राहावे
- अन्न शांतपणे आणि नीट चावून खावे
- अति खाणे टाळावे
- जेवणानंतर थोडा वेळ फेरफटका मारावा
या सवयींमुळे पचन सुधारते, वजन नियंत्रणात राहते आणि एकूणच आरोग्य चांगले राहते.
पलंगावर बसून किंवा आडवे होऊन अन्न खाणे जरी सोयीचे वाटत असले, तरी दीर्घकाळात ते आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. पचनसंस्था, झोप, वजन, स्वच्छता आणि मानसिक आरोग्यावर त्याचा नकारात्मक परिणाम होतो. त्यामुळे अंथरुणाचा वापर केवळ झोप आणि विश्रांतीसाठी करणेच योग्य ठरते. निरोगी जीवनासाठी योग्य आहारासोबतच योग्य खाण्याची पद्धत अंगीकारणे अत्यंत गरजेचे आहे.
डिस्क्लेमर : वरील माहिती सर्वसाधारण आरोग्यविषयक स्रोतांवर आधारित आहे. कोणतीही सवय बदलण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
