धुरंधर 2 : कथा, सिनेमापलीकडे निर्माण होणारे प्रश्न आणि ‘रॉ’चे परिमाण
‘धुरंधर द रिवेंज’ हा सिनेमा नुकताच थिएटरमध्ये प्रदर्शित झाला आहे आणि प्रेक्षकांच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण करत आहे. विशेषतः पहिल्या भागानंतर निर्माण झालेल्या गूढतेच्या, रहस्यांच्या आणि बदला घेण्याच्या भावनांनी भरलेल्या प्रश्नांची उत्तरं शोधण्याचा प्रयत्न हा सिनेमाच्या अनुभवाचा अविभाज्य भाग ठरतो.
सिनेमा पाहिल्यानंतर पहिल्या प्रश्नांची सुरुवात रेहमान डकैतच्या मृत्यूपासून होते. त्यानंतरचा बदला कोण घेईल? हमजा अली मझारी बनलेला जसकीरत मूळचा कोण आहे? त्याच्या कुटुंबाशी काय घडले आणि तो भारताचा गुप्तहेर कसा बनला? मुंबईवरील 26/11 हल्ल्याचा बदला तो कसा घेणार? ‘धुरंधर द रिवेंज’ या प्रश्नांची उत्तरे पडद्यावर सादर करते.
कथानक आणि सिनेमाटोग्राफी
धुरंधर 2 ची कथा पहिल्या सीनपासून प्रेक्षकांना खुर्चीला खिळवून ठेवते. दिग्दर्शकाने पात्रांची गुंतागुंत, संघर्ष आणि ऑपरेशनची नाजूक मांडणी अत्यंत प्रभावीपणे सादर केली आहे. हमजा अली मझारी हा मुख्य पात्र असून त्याचा प्रवास, भारताच्या गुप्तहेर संघटनेत सामील होणे, आणि पाकिस्तानातील अंडरवर्ल्डमध्ये मिशन पूर्ण करणे यांचे दर्शन दिले आहे. रेहमान डकैत, यलीना, जमील जमाली, अरशद पप्पू, अस्लम चौधरी, उजैर बलोच हे सह-पात्र प्रेक्षकांच्या मनात कायम राहतात.
हिंदी सिनेमात साऊथ चित्रपटांची कॉपीचा ट्रेंड वाढत असताना, धुरंधरने मूळ कथानक, अभिनय, डायलॉग आणि सिनेमॅटोग्राफी या बाबतीत हिंदी सिनेमाची ओळख टिकवून ठेवली आहे. त्यामुळे या सिनेमाचा आणखी एक महत्वाचा फायदा म्हणजे हिंदी सिनेमामध्ये अस्सल ओरिजनल कथा निर्माण करण्याची प्रेरणा.
सिनेमापलीकडे निर्माण होणारे प्रश्न
‘धुरंधर 2’ पाहताना प्रेक्षकांच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण होतात जे सिनेमाच्या बाह्य वास्तविकतेशी निगडित आहेत. विशेषतः, भारताची गुप्तचर संस्था R&AW (रॉ) कशी कार्य करते आणि तिचे ऑपरेशन कसे घडतात याबाबतचे प्रश्न.
- रॉची स्थापना 21 सप्टेंबर 1968 रोजी झाली, चीनच्या 1962 च्या युद्धातील अपयश आणि 1965 च्या पाकिस्तान युद्धानंतर भारताच्या बाह्य सुरक्षा गरजेसाठी.
- रॉने 1971 च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात आपली क्षमता सिद्ध केली.
- इतर जागतिक गुप्तचर संघटना जसे इस्रायलची मोसाद, अमेरिकेची CIA आणि रशियाची KGB यांच्या कारनाम्यांसारखेच, भारताचे रॉही ऑपरेशन्स गुपचूप पद्धतीने करतात.
धुरंधर सिनेमामध्ये दाखवलेले ऑपरेशन ‘धुरंधर’ हे पाकिस्तानातील अंडरवर्ल्डमध्ये गुप्त हल्ल्यांसाठी आखलेले मिशन दर्शवते. सिनेमापासून प्रेरित अनेक प्रश्न प्रेक्षकांच्या मनात निर्माण होतात – हमजा अली मझारी हा एकच होता की अनेक? पाकिस्तानात या कारवाया खऱ्या जगात देखील घडत होत्या का?
वास्तविकतेशी सुसंगत घटना
मागील काही वर्षांत पाकिस्तानात भारतविरोधी दहशतवाद्यांची गुप्तहत्यांची घटना झाल्याचे वृत्तेही समोर आले आहेत:
- आमिर सरफराज – लश्कर-ए-तैयबाचा निकटवर्तीय, लाहोरमध्ये अज्ञात हल्लेखोरांनी हत्या केली.
- परमजीत सिंह पंजवड – खालिस्तान कमांडो फोर्सचा प्रमुख, लाहोरमध्ये हत्या.
- बशीर अहमद पीर / इम्तियाज आलम – जम्मू-कश्मीर, कुपवाडा, हिजबुल मुजाहिदीन कमांडर, रावळपिंडीमध्ये हत्या.
- एजाज अहमद अहंगर – अफगानिस्तान, काबूल, इस्लामिक स्टेटशी संपर्क, हत्या.
सिनेमामध्ये हे सर्व घटनाक्रम फिक्शनल स्वरूपात दाखवले गेले असले तरी त्याचा संदर्भ वास्तविकतेशी जोडलेला आहे. त्यामुळे धुरंधर 2 पाहताना प्रेक्षकांना ही सिनेमापलीकडची गुंतागुंत जाणवते.
धुरंधर 2 केवळ मनोरंजनपुरता मर्यादित नाही, तर प्रेक्षकांच्या मनात प्रश्न निर्माण करून भारतीय गुप्तचर संस्थांच्या कामकाजाबद्दल आणि भारत-पाकिस्तान संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर विचार करण्यास भाग पाडतो. हा सिनेमा हिंदी सिनेमामध्ये कथानकाची ताकद, पात्रांची गुंतागुंत, वास्तविक घटनांचा संदर्भ यामुळे एक नवीन प्रेरणा निर्माण करतो. प्रेक्षकांना ना फक्त एक सिनेमा पाहण्याचा अनुभव मिळतो, तर खऱ्या जगातील सुरक्षा, गुप्तहत्यांच्या कार्यपद्धती आणि त्यातील तणाव समजण्याची संधी देखील मिळते.
