पश्चिम आशियात वाढत चाललेल्या तणावामुळे जगभरातील ऊर्जा बाजारासोबतच डिजिटल पायाभूत सुविधांबाबतही चिंता व्यक्त केली जात आहे. विशेषतः Strait of Hormuz या सामुद्रधुनीभोवती निर्माण झालेल्या परिस्थितीमुळे केवळ तेल आणि नैसर्गिक गॅस पुरवठ्यावरच नाही तर इंटरनेट सेवांवरही परिणाम होऊ शकतो, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. ही सामुद्रधुनी जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांपैकी एक मानली जाते. दररोज मोठ्या प्रमाणावर तेल आणि गॅस वाहतूक या मार्गाने होते. मात्र अनेकांना माहिती नसलेली बाब म्हणजे हा भाग जागतिक इंटरनेट नेटवर्कसाठीही अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
जगातील बहुतांश लोकांना असे वाटते की इंटरनेट मुख्यतः उपग्रहांद्वारे चालते. प्रत्यक्षात मात्र जागतिक इंटरनेट ट्रॅफिकचा बहुतांश भाग समुद्राच्या तळाशी पसरलेल्या फायबर ऑप्टिक केबल्सद्वारे वाहून नेला जातो. या केबल्स हजारो किलोमीटर अंतरावर असलेल्या देशांना जोडतात आणि डेटा एका खंडातून दुसऱ्या खंडात पोहोचवतात. भारताच्या आंतरराष्ट्रीय इंटरनेट कनेक्टिव्हिटीमध्येही अशाच समुद्राखालील केबल्सची महत्त्वाची भूमिका आहे. भारतातून पश्चिमेकडे जाणाऱ्या अनेक केबल्स अरबी समुद्रातून आखाती देशांच्या किनाऱ्यांपर्यंत जातात आणि पुढे युरोपशी जोडल्या जातात.
या मार्गातील महत्त्वाचा भाग म्हणजे होर्मुझ सामुद्रधुनी परिसर. या परिसराच्या जवळून अनेक महत्त्वाच्या सबमरीन फायबर ऑप्टिक केबल्स जातात. विविध तांत्रिक अहवालांनुसार भारताच्या पश्चिमेकडे जाणाऱ्या इंटरनेट ट्रॅफिकपैकी जवळपास एक-तृतीयांश डेटा या क्षेत्रातून वाहून नेला जातो. त्यामुळे भारतातील इंटरनेट सेवा, क्लाउड प्लॅटफॉर्म, आंतरराष्ट्रीय बँकिंग नेटवर्क आणि जागतिक डिजिटल सेवांसाठी हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.
Related News
इराण-इस्रायल युद्ध : रशियाला फायदा, चीनला अब्जावधी डॉलर्सचा तोटा
इराण अध्यक्षांची माफी आणि ट्रम्पचा विजयाचा दावा; मध्यपूर्वेतील तणाव आणखी वाढला
डोनाल्ड ट्रम्पची इराणला थेट धमकी; आज होणार भीषण हल्ला
इराण-यूएस-इस्रायल युद्ध: भारत-इराणमध्ये गुप्त करार? होर्मुझमध्ये भारतीय जहाज सुरक्षित
ट्रम्प यांनी इराणच्या भविष्यासंबंधी दिली ३ मोठी आश्वासने, व्हाइट हाऊसकडून अधिकृत माहिती
इराण युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर भारताला दिलासा; रशिया 95 लाख बॅरल कच्चे तेल पाठवण्यास तयार
इराणच्या सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांचे निधन; भारताने व्यक्त केले दु:ख
फ्रान्सने भूमध्य सागरात तैनात केली अणुउर्जा विमानवाहू युद्धनौका “चार्ल्स डी गॉल”
डिफेन्स शेअर्सने बाजारातील घसरणीला दिला उत्तर; काही स्टॉक्स 13% पर्यंत वाढले
अमेरिका-इस्रायलचा इराण हल्ला: मध्यपूर्वेतील तणाव वाढला, चीनवर दबाव!
इराण-इस्रायल संघर्षाचा भारताच्या स्वयंपाकघरावर फटका
Iran Israel War 2026: इराण खवळला – खामेनी मृत्यूनंतर ट्रम्प हत्येचा फतवा जारी, 200 लोक मृत्युमुखी
आजच्या डिजिटल युगात जगातील अनेक महत्त्वाच्या सेवा इंटरनेटवर आधारित आहेत. क्लाउड कॉम्प्युटिंग प्लॅटफॉर्म, आंतरराष्ट्रीय आर्थिक व्यवहार, बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे डिजिटल ऑपरेशन्स, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म तसेच व्हिडिओ स्ट्रीमिंग सेवा या सर्व गोष्टी मोठ्या प्रमाणात आंतरराष्ट्रीय डेटा कनेक्टिव्हिटीवर अवलंबून असतात. त्यामुळे समुद्राखालील केबल नेटवर्क सुरक्षित राहणे अत्यंत आवश्यक मानले जाते.
गेल्या काही वर्षांत आखाती प्रदेशात डिजिटल पायाभूत सुविधांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करण्यात आली आहे. अनेक नवीन सबमरीन केबल प्रकल्प सुरू करण्यात आले आहेत. सरकारी तसेच खाजगी कंपन्या अब्जावधी डॉलर खर्च करून आधुनिक डेटा नेटवर्क तयार करत आहेत. नेटवर्क इन्फ्रास्ट्रक्चर क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, आगामी काळात या प्रदेशातील इंटरनेट क्षमता जवळपास दुप्पट होण्याची शक्यता आहे. मात्र एकाच परिसरात मोठ्या प्रमाणावर केबल्स असल्यामुळे संभाव्य धोका देखील वाढतो.
तज्ज्ञांच्या मते, जर होर्मुझ परिसरात लष्करी तणाव किंवा संघर्ष वाढला, तर समुद्राच्या तळाशी असलेल्या केबल्सना नुकसान होण्याची शक्यता आहे. जहाजांच्या अँकरमुळे, समुद्रातील दुर्घटनांमुळे, नौदलाच्या हालचाली वाढल्यामुळे किंवा पाण्याखालील स्फोटांमुळे केबल्स तुटू शकतात. एखादी केबल खराब झाल्यास डेटा ट्रॅफिकवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
सामान्य परिस्थितीत अशा केबल्सची दुरुस्ती विशेष तांत्रिक जहाजांच्या मदतीने केली जाते. मात्र युद्ध किंवा सुरक्षा धोक्याच्या परिस्थितीत त्या भागात दुरुस्ती करणे अत्यंत कठीण बनते. कधी कधी या केबल्सची दुरुस्ती करण्यासाठी अनेक आठवडे किंवा महिनेही लागू शकतात. त्यामुळे त्या काळात इंटरनेट नेटवर्कवर मोठा ताण निर्माण होऊ शकतो.
तांत्रिकदृष्ट्या इंटरनेट ट्रॅफिक इतर पर्यायी केबल मार्गांवर वळवता येतो. परंतु त्या मार्गांमध्ये मर्यादित क्षमता असल्यामुळे सर्व डेटा ट्रॅफिक सहजपणे हाताळणे शक्य नसते. त्यामुळे इंटरनेटचा वेग कमी होणे, नेटवर्कमध्ये विलंब होणे किंवा काही सेवांमध्ये अडथळे निर्माण होणे अशी परिस्थिती उद्भवू शकते.
भारताच्या बाबतीत पाहिले तर या परिस्थितीचा तात्काळ परिणाम घरगुती इंटरनेट सेवांवर होण्याची शक्यता कमी आहे. देशांतर्गत इंटरनेट नेटवर्क स्वतंत्रपणे कार्य करत असल्यामुळे स्थानिक वेबसाइट्स आणि सेवा सुरळीत चालू राहू शकतात. मात्र आंतरराष्ट्रीय सर्व्हरशी जोडलेल्या सेवांवर परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
उदाहरणार्थ, परदेशी वेबसाइट्स उघडण्यास अधिक वेळ लागू शकतो. आंतरराष्ट्रीय क्लाउड सेवा, जागतिक सॉफ्टवेअर प्लॅटफॉर्म तसेच काही डिजिटल व्यवसायिक सेवा मंदावू शकतात. याशिवाय आंतरराष्ट्रीय बँकिंग व्यवहार किंवा जागतिक डेटा एक्सचेंज प्रक्रियांवरही परिणाम होण्याची शक्यता आहे.तज्ज्ञांच्या मते, भविष्यात अशा संकटांचा सामना करण्यासाठी विविध देशांनी अधिक सुरक्षित आणि विविध मार्गांनी इंटरनेट केबल नेटवर्क विकसित करण्याची गरज आहे. डिजिटल पायाभूत सुविधा मजबूत ठेवण्यासाठी अनेक पर्यायी मार्ग तयार करणे आणि तांत्रिक सुरक्षा वाढवणे अत्यंत आवश्यक आहे.सध्याच्या परिस्थितीत होर्मुझ परिसरातील तणावामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारासोबतच डिजिटल कनेक्टिव्हिटीबाबतही चिंता वाढली आहे. त्यामुळे या भागातील परिस्थितीवर जगभरातील सरकारे, तंत्रज्ञान कंपन्या आणि नेटवर्क तज्ज्ञ बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
