Coffee Capital of India : भारताच्या कॉफी परंपरेचे हृदय असलेले कूर्ग (कोडागू)
भारताची Coffee परंपरा अतिशय समृद्ध आणि बहुआयामी आहे. कॉफी म्हणजे केवळ एक पेय नाही, तर ती एक संस्कृती, उपजीविका आणि अनुभव आहे. अनेकांना वाटते की भारतातील कॉफीची कहाणी मोठ्या शहरांतील आलिशान कॅफेंपासून सुरू होते, पण प्रत्यक्षात तिचा उगम धुक्याने वेढलेल्या डोंगररांगांमध्ये, हिरव्यागार मळ्यांमध्ये आणि पावसाळी ढगांखाली वाढणाऱ्या कॉफीच्या झाडांमध्ये आहे. याच पार्श्वभूमीवर, “कॉफी कॅपिटल ऑफ इंडिया” म्हणून ओळख मिळालेल्या कर्नाटकातील कूर्ग (कोडागू) या प्रदेशाचे महत्त्व अधिक ठळकपणे समोर येते.
भारतातील Coffeeची सुरुवात आणि कर्नाटकाचे योगदान
भारतामध्ये Coffee ची लागवड १७व्या शतकात झाली, अशी मान्यता आहे. बाबा बुदन यांनी येमेनमधून Coffee च्या बिया आणून कर्नाटकातील डोंगराळ भागात लावल्या, अशी कथा आजही प्रसिद्ध आहे. कालांतराने ब्रिटिश काळात कॉफीची व्यावसायिक लागवड सुरू झाली आणि कर्नाटक, केरळ व तामिळनाडू या राज्यांमध्ये कॉफी उद्योग बहरला.
आज कर्नाटक हे भारतातील सर्वात मोठे कॉफी उत्पादक राज्य आहे. देशातील जवळपास ७० टक्के कॉफी उत्पादन कर्नाटकातून होते. या राज्यातच कूर्ग हा प्रदेश भारताच्या कॉफी नकाशावर विशेष स्थान राखतो.
Related News
गंगाजल प्लास्टिकमध्ये ठेवणे टाळा, जाणून घ्या धार्मिक आणि वैज्ञानिक कारणे
मुंबई महापालिकेनंतर पहिली भेट: राज ठाकरेंनी घेतली उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदेंची भेट
“भीती मला नाही, पण कुटुंबाला आहे” – रोहित पवार यांचा धैर्यवान दावा
शेअर बाजारात जबरदस्त तेजी: सेन्सेक्स 283 अंकांनी वर, गुंतवणूकदारांची 1.78 लाख कोटींची कमाई!
GI-टॅग केलेल्या भारतीय कॉफीला AI Impact Summit 2026 मध्ये जागतिक मान्यता
Yeh Rishta Kya Kehlata Hai 18 February Spoiler :अभिरा आणि अरमानची पहिली भेट
द्वारका अपघात : CCTV फुटेजमधून उघडकीस आले भीषण अपघाताचे सत्य
“The 50” Day 17 : वाइल्डकार्ड रिटर्न, निक्की-अर्बाजचा भावनिक संघर्ष आणि महालमधील मोठे ट्विस्ट!
सकाळ की रात्र ? योग्य स्किनकेअरची वेळ ओळखा – त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला
कूर्ग: भारताची ‘Coffee Capital’
कूर्ग, ज्याला कोडागू असेही म्हटले जाते, हा कर्नाटकातील हिरवळीत न्हालेला, डोंगराळ आणि निसर्गसंपन्न जिल्हा आहे. इथले हवामान, उंची, मुबलक पर्जन्यवृष्टी आणि सुपीक माती Coffee लागवडीसाठी आदर्श मानली जाते. १९व्या शतकात ब्रिटिशांनी येथे कॉफीची लागवड सुरू केली आणि आज कूर्ग भारतातील सर्वोत्तम दर्जाच्या कॉफी बियांसाठी ओळखला जातो.
कूर्गला ‘Coffee Capital’ of India म्हणण्याचे मुख्य कारण म्हणजे येथून मिळणाऱ्या कॉफीचे प्रमाण आणि गुणवत्ता. भारताच्या एकूण कॉफी उत्पादनातील मोठा वाटा कूर्गकडून येतो. येथे कॉफीची झाडे नैसर्गिक सावलीत, मिरी, वेलची आणि व्हॅनिला यांसारख्या मसाल्यांच्या झाडांसोबत वाढतात. यामुळे कूर्गच्या कॉफीला खास सुगंध आणि चव प्राप्त होते.
कूर्गमधील कॉफीचे प्रकार
कूर्गमधील कॉफी मळे विविध प्रकारच्या बियांसाठी प्रसिद्ध आहेत. स्थानिक तसेच आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत या बियांची मोठी मागणी आहे.
रोबस्टा (Robusta):
रोबस्टा हा कूर्गमध्ये सर्वाधिक लागवड होणारा प्रकार आहे. ही कॉफी गडद, ताकदवान आणि पूर्ण-bodied चवीसाठी ओळखली जाते. दक्षिण भारतीय फिल्टर कॉफीमध्ये रोबस्टाचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो.
अरेबिका (Arabica):
उंच भागात लागवड होणारी अरेबिका कॉफी सौम्य आम्लता, सुगंध आणि नाजूक चवीसाठी प्रसिद्ध आहे. स्पेशालिटी कॉफी आणि आर्टिसनल ब्रूजसाठी अरेबिकाला विशेष मागणी आहे.
स्पेशालिटी एस्टेट कॉफी:
कूर्गमधील काही मळ्यांमध्ये सिंगल-ऑरिजिन, शेड-ग्रोन कॉफी तयार केली जाते. स्थानिक मसाल्यांच्या प्रभावामुळे या कॉफीला वेगळे फ्लेवर नोट्स मिळतात, ज्यामुळे ती जागतिक स्तरावर लोकप्रिय ठरते.
कूर्गची Coffee संस्कृती
कूर्गमध्ये Coffee पिणे हा घाईचा अनुभव नाही. येथे कॉफी म्हणजे शांतता, निसर्ग आणि परंपरेचा भाग आहे. अनेक इस्टेट घरांमध्ये दिवसातून अनेक वेळा ताज्या दळलेल्या बियांची फिल्टर कॉफी तयार केली जाते. स्टीलच्या ग्लासमध्ये दिली जाणारी ही कॉफी कूर्गच्या आदरातिथ्याचे प्रतीक मानली जाते.
पर्यटकांसाठी कूर्गमध्ये कॉफीचा अनुभव केवळ कपापुरता मर्यादित नसतो.
प्लांटेशन वॉक: कॉफीची लागवड, काढणी, सुकवणे आणि भाजणी यांची माहिती देणाऱ्या मार्गदर्शित फेऱ्या.
घरगुती फिल्टर कॉफी: पारंपरिक कोडावा जेवणासोबत दिली जाणारी घरच्या घरी बनवलेली कॉफी.
इस्टेट कॅफे: मळ्यांच्या मधोमध असलेली शांत कॅफे, जिथे सिंगल-ऑरिजिन ब्रूज मिळतात.
अलीकडच्या काळात कॉफी टुरिझम झपाट्याने वाढत असून, कूर्ग हे कॉफीप्रेमी पर्यटकांचे आवडते ठिकाण बनले आहे.
कूर्गमध्ये आवर्जून अनुभवावयाच्या गोष्टी
कूर्गला भेट दिल्यास काही खास कॉफी अनुभव चुकवू नयेत:
ताज्या बियांची इस्टेट फिल्टर कॉफी
सिंगल-ऑरिजिन पोर-ओव्हर किंवा फ्रेंच प्रेस
कॉफी-फ्लेवर्ड चॉकलेट्स, केक आणि मिठाया
अरेबिका आणि रोबस्टा यांची तुलना करणारे कॉफी टेस्टिंग सेशन्स
बेंगळुरू: व्यावसायिक कॉफी राजधानी
कूर्ग जिथे कॉफीचा आत्मा आहे, तिथे बेंगळुरू हे तिचे व्यावसायिक केंद्र आहे. बेंगळुरूमध्येच कॉफी बोर्ड ऑफ इंडिया आहे, जो संशोधन, व्यापार आणि प्रचाराची जबाबदारी सांभाळतो. मोठे निर्यातदार, रोस्टर्स आणि स्टार्टअप कॅफे संस्कृतीमुळे बेंगळुरूला भारताची ‘कमर्शियल कॉफी कॅपिटल’ म्हटले जाते.
कूर्ग आणि आसपासच्या भागात पिकलेली बहुतांश कॉफी बेंगळुरूमार्गे देश-विदेशात पोहोचते. आज बेंगळुरूतील कॅफेंमध्ये पोर-ओव्हर, कोल्ड ब्रू आणि लेटे आर्टसारख्या आधुनिक पद्धती लोकप्रिय होत आहेत.
भारताच्या कॉफी विश्वात कूर्ग आणि बेंगळुरू यांचे स्थान अतिशय महत्त्वाचे आहे. कूर्ग हा कॉफीचा उगम, परंपरा आणि मातीशी जोडलेला आत्मा आहे, तर बेंगळुरू हा व्यापार, नवकल्पना आणि जागतिक बाजाराशी जोडणारा दुवा आहे.
पुढच्या वेळी तुम्ही फिल्टर कॉफीचा घोट घेताल किंवा स्पेशालिटी ब्रूचा आस्वाद घ्याल, तेव्हा लक्षात ठेवा—त्या कपामागे कूर्गच्या धुक्याने वेढलेल्या मळ्यांची कथा आणि बेंगळुरूच्या गजबजलेल्या कॉफी बाजाराची मेहनत दडलेली आहे. भारताची खरी ‘कॉफी कॅपिटल’ म्हणून कूर्ग आजही अभिमानाने ओळखली जाते.
read also : https://ajinkyabharat.com/hrithik-roshans-fitness-tips-6-important-rules-you-still-dont-use/
