Beyond Paneer: India’s World of Cheese तुम्ही कधी ऐकलंही नसेल अशा 6 खास भारतीय चीज प्रकारांची गोष्ट
भारतीय स्वयंपाकात Cheese म्हटलं की लगेच पनीर आठवतं. गोड पदार्थांमध्ये खवा, तर क्वचित काही घरांमध्ये Cheese स्लाइस. पण फारच थोड्या लोकांना माहिती आहे की भारतात शतकानुशतकांची परंपरा असलेली, वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये तयार होणारी चीजची एक समृद्ध दुनिया आहे. हिमालयातील थंड प्रदेश, काश्मीरच्या डोंगररांगा, बंगालमधील पोर्तुगीज वसाहती आणि मुंबईतील पारशी समाज, अशा अनेक संस्कृतींमधून या चीज प्रकारांचा जन्म झाला.
फ्रिज नसताना दूध टिकवण्यासाठी, लांब प्रवासात पोषण मिळवण्यासाठी आणि कठीण हवामानात अन्न साठवण्यासाठी स्थानिक लोकांनी हे Cheese विकसित केले. काही Cheese इतकी कडक असतात की ती दशकानुदशके टिकू शकतात. ही कोणतीही आयात केलेली, फ्रेंच नावाची चीज नाहीत, तर पूर्णपणे देशी आणि परंपरेने जपलेली चव आहे. चला तर मग, पनीरपलीकडील भारताच्या चीज कथेला ओळखूया.
1. कलारी – काश्मीरची “मोझरेला”
जम्मू-काश्मीरमधील उधमपूर जिल्ह्यातील डोगरा समाजात लोकप्रिय असलेली कलारी ही चीज “काश्मीरची मोझरेला” म्हणून ओळखली जाते. गायीच्या किंवा म्हशीच्या दुधापासून बनणारी ही चीज तळल्यानंतर बाहेरून कुरकुरीत आणि आतून मऊ, लवचिक होते.
Related News
सारा अर्जुनच्या नावाचा खोटा पोस्ट व्हायरल; राज अर्जुन म्हणतात – मुलगी कधीच असं म्हणणार नाही
गॅस टंचाईचा उद्योगांना मोठा फटका; संभाजीनगरातील पाच उद्योग बंद पडण्याच्या मार्गावर
Petrol–Diesel दरांवर केंद्राचा मोठा निर्णय, युद्धामुळे वाढ होणार नाही!
घरगुती गॅस सिलिंडर बुकिंगमध्ये बदल – कालावधी आता 25 दिवस, सर्वसामान्यांसाठी मोठा फटका
इराणविरोधात तुर्कीने थेट कारवाई, उत्तर सायप्रसमध्ये एफ-१६ विमाने तैनात
इराणमधील महिलांचा पहिला मुलांचा जन्म 27 वर्षांच्या सरासरी वयात
इराण-इस्रायल युद्ध : रशियाला फायदा, चीनला अब्जावधी डॉलर्सचा तोटा
जागतिक तेल दर १२० डॉलर! भारतातील महागाई वाढण्याची भीती
आरटीई कायद्यातील 1 किलोमीटरची अट न्यायालयाने स्थगित केली
‘The 50’ मध्ये मोठा गोंधळ: अरबाज पटेलने शिव ठाकरेला मारले, तात्काळ शोमधून बाहेर
चव: हलकी खारट, दुधाळ आणि तळल्यावर लोण्यासारखी समृद्ध.
वापर: कलारी कुलचा, सॅंडविच, बर्गर पॅटी, किंवा मसालेदार कलारी करी.
आरोग्यदायी फायदे: प्रथिने, कॅल्शियम, व्हिटॅमिन B12 भरपूर; पचनास हलकी.
2. छुरपी – 20 वर्षे टिकणारी चीज
सिक्कीम, दार्जिलिंग आणि नेपाळच्या सीमावर्ती भागात तयार होणारी छुरपी ही जगातील सर्वात कडक चीजपैकी एक आहे. ही दोन प्रकारची असते – मऊ आणि कडक. कडक छुरपी लोक तासन्तास चघळतात, अगदी च्युइंगमसारखी.
चव: मऊ छुरपी सौम्य व किंचित आंबट; कडक छुरपी धुरकट, नटी फ्लेवरची.
वापर: मोमो, सूप, भाजी, किंवा ट्रेकिंगदरम्यान स्नॅक म्हणून.
आरोग्यदायी फायदे: प्रथिने, ओमेगा-3, प्रोबायोटिक्स; थंड हवामानात ऊर्जा देणारी.
3. बांडेल चीज – पोर्तुगीज वारसा
पश्चिम बंगालमधील बांडेल भागात 17व्या शतकात पोर्तुगीजांनी आणलेली ही चीज आजही खास पद्धतीने तयार केली जाते. धुरकट चव आणि जास्त मीठ हे तिचं वैशिष्ट्य.
चव: फेटासारखी कुरकुरीत, पण अधिक धुरकट आणि खारट.
वापर: सॅलड, पास्ता, क्रॅकर्ससोबत किंवा नुसतीच.
आरोग्यदायी फायदे: प्रथिने, कॅल्शियम, दीर्घकाळ टिकणारी.
4. कालिम्पोंग चीज – भारतीय गौडा
सिक्कीममधील ब्रदर अब्राहम यांनी सुरू केलेली ही गौडा-स्टाइल चीज आज अमूलच्या गौडा बॉल्समधून आपल्याला ओळखीची आहे. मात्र मूळ कालिम्पोंग चीज अजूनही लहान डेअरीमध्ये मिळते.
चव: सौम्य, क्रीमी, थोडी आंबट.
वापर: पिझ्झा, सँडविच, बेक्ड डिशेस.
आरोग्यदायी फायदे: कॅल्शियम, व्हिटॅमिन K2, पचनास सोपी.
5. टोपली ना पनीर – पारशी खासियत
मुंबईतील पारशी समाजातील खास प्रसंगी बनणारी ही चीज साध्या पनीरपेक्षा अधिक मऊ आणि समृद्ध असते. रेनट वापरल्यामुळे याला चीजसारखी पोत येते.
चव: क्रीमी, किंचित खारट, तोंडात विरघळणारी.
वापर: स्टार्टर, सॅलड, टिक्का.
आरोग्यदायी फायदे: प्रथिने, कॅल्शियम, व्हिटॅमिन B12.
6. कुदाम – काश्मीरची दुर्मीळ चीज
गुज्जर समाजात घरगुती पातळीवर बनणारी कुदाम बाजारात मिळत नाही. ही चीज अनेक महिने फ्रिजशिवाय टिकते.
चव: किंचित आंबट, फेटासारखी कुरकुरीत.
वापर: भात, ग्रेव्ही, काश्मीरी भाकरीसोबत.
आरोग्यदायी फायदे: प्रथिने, व्हिटॅमिन D, ओमेगा-3.
भारताचं Cheese वारसास्थान
ही सर्व Cheese केवळ खाद्यपदार्थ नाहीत, तर त्या त्या प्रदेशांचा इतिहास, हवामान आणि जीवनशैली यांचं प्रतीक आहेत. फ्रिज नसतानाही दूध कसं टिकवायचं, कठीण प्रवासात ऊर्जा कशी मिळवायची, याचं उत्तर या चीज परंपरांमध्ये दडलेलं आहे.
आजही ही Cheese मोठ्या प्रमाणावर व्यावसायिक झाली नाहीत, म्हणूनच त्यांची चव आणि ओळख अजूनही अस्सल आहे. पनीरपलीकडेही भारताची चीज कथा किती समृद्ध आहे, हे या सहा चीज प्रकारांकडे पाहिलं की लक्षात येतं.
ही सर्व चीज केवळ खाण्यापुरती मर्यादित नाहीत, तर त्या त्या प्रदेशांच्या इतिहासाची, जीवनशैलीची आणि संस्कृतीची जिवंत उदाहरणे आहेत. ज्या काळात फ्रिज, आधुनिक साठवणूक पद्धती किंवा मोठे डेअरी उद्योग अस्तित्वात नव्हते, त्या काळात स्थानिक लोकांनी आपल्या गरजेनुसार या चीज तयार केल्या. हिमालयातील थंड प्रदेशात दीर्घकाळ टिकणारी छुरपी, काश्मीरच्या डोंगरात बनणारी कुदाम, तर बंगालच्या दमट हवामानात टिकणारी धुरकट बांडेल चीज – प्रत्येक चीज मागे त्या प्रदेशाचं हवामान आणि लोकांचं शहाणपण दडलेलं आहे.
आज जागतिक पातळीवर आर्टिसनल चीज, लोकल फूड आणि पारंपरिक पाककृतींची चर्चा होत असताना भारतातील या चीज प्रकारांकडे पुन्हा एकदा लक्ष देण्याची गरज आहे. दुर्दैवाने, औद्योगिक उत्पादनाच्या स्पर्धेत या चीज मागे पडल्या. मात्र, अजूनही काही कुटुंबे आणि समुदाय हे ज्ञान पिढ्यान्पिढ्या जपत आहेत. या चीज चाखणं म्हणजे केवळ नवीन चव अनुभवणं नाही, तर भारताच्या विविधतेचा आस्वाद घेणं आहे.
पनीरपलीकडेही भारताचं Cheese विश्व किती विशाल, समृद्ध आणि आश्चर्यकारक आहे, हे या परंपरागत चीज प्रकारांमधून स्पष्ट होतं. योग्य पाठबळ, स्थानिक उत्पादकांना प्रोत्साहन आणि ग्राहकांची जाणीव वाढली, तर ही चीज केवळ इतिहासात नाही तर भविष्यातही आपली ओळख टिकवून ठेवतील.
read also : https://ajinkyabharat.com/high-heat-vs-low-heat-8-effective-tips-that-can-revolutionize-home-cooking/
