इराणसाठी आणखी संकट? सौदी अरेबिया आणि UAE युद्धात उतरण्याच्या तयारीत; मध्यपूर्वेत तणाव शिगेला
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्षाने आता अधिक धोकादायक वळण घेतलं आहे. या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर आता आणखी दोन महत्त्वाचे देश – सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिरात – युद्धात सहभागी होण्याच्या निर्णयाच्या जवळ पोहोचल्याची माहिती समोर येत आहे. त्यामुळे या संघर्षाचा विस्तार होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
ट्रम्प यांचा यू-टर्न; संशय वाढला
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नुकतंच इराणबाबत मोठं विधान केलं. त्यांनी अचानक जाहीर केलं की, पुढील पाच दिवस इराणच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर कोणतेही हल्ले होणार नाहीत आणि दोन्ही देशांमध्ये सकारात्मक चर्चा सुरू आहे.
मात्र, या घोषणेपूर्वी त्यांनी इराणला कठोर इशारा दिला होता. होर्मुज सामुद्रधुनी खुली न केल्यास ऊर्जा प्रकल्पांवर हल्ला करण्याची धमकी देत ४८ तासांची मुदत दिली होती. ही मुदत संपताच त्यांनी अचानक भूमिका बदलल्यामुळे जागतिक स्तरावर संशय निर्माण झाला आहे.
“ही अमेरिकेची रणनीती?” – इराणचा संशय
इराण मात्र या घोषणेला विश्वास ठेवण्यास तयार नाही. इराणमधील काही विश्लेषकांच्या मते, ही अमेरिकेची एक रणनीती असू शकते.
- तेलाच्या किमती नियंत्रित ठेवण्यासाठी
- लष्करी तयारीसाठी वेळ मिळवण्यासाठी
अमेरिका तात्पुरता शांततेचा आभास निर्माण करत असल्याचा आरोप केला जात आहे.
सौदी अरेबिया आणि UAE चा बदलता पवित्रा
आतापर्यंत सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिरात यांनी अत्यंत संयमाची भूमिका घेतली होती. इराण कडून हल्ले होत असूनही या दोन्ही देशांनी आक्रमक प्रत्युत्तर देण्याऐवजी फक्त बचावात्मक पावले उचलली. त्यांच्या धोरणामध्ये संघर्ष टाळण्यावर आणि प्रदेशातील स्थैर्य राखण्यावर भर होता. मात्र, सतत वाढणारे हल्ले, सुरक्षेवर वाढलेला धोका आणि आर्थिक नुकसान यामुळे आता त्यांच्या भूमिकेत बदल होत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
विशेषतः तेलव्यवसाय, व्यापार आणि परकीय गुंतवणुकीवर होत असलेल्या परिणामांमुळे या देशांवर दबाव वाढला आहे. त्यामुळे केवळ बचावात्मक धोरणावर टिकून राहणे शक्य नसल्याची जाणीव त्यांना होऊ लागली आहे. परिणामी, आता ते अधिक ठोस आणि आक्रमक भूमिका घेण्याच्या दिशेने विचार करत असल्याचे दिसत आहे, ज्यामुळे या संघर्षाला नवे वळण मिळण्याची शक्यता आहे.
युद्धात उतरण्याच्या निर्णयाच्या उंबरठ्यावर
विविध अहवालांनुसार, हे दोन्ही देश आता इराणविरोधातील लष्करी कारवाईला समर्थन देण्याच्या निर्णयाच्या जवळ पोहोचले आहेत.
त्यामागील कारणे:
- सततचे हल्ले
- आर्थिक नुकसान
- सुरक्षा धोक्यात
अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम
इराणकडून होत असलेल्या हल्ल्यांमुळे आखाती देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला आहे.
- परदेशी गुंतवणूक कमी झाली
- व्यवसायांवर परिणाम
- पर्यटन क्षेत्रावर आघात
याशिवाय अनेक परदेशी नागरिकांनी सुरक्षिततेच्या कारणास्तव हे देश सोडले आहेत.
होर्मुज सामुद्रधुनीचा तणाव
या संघर्षातील सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे होर्मुज सामुद्रधुनी.
जर ही सामुद्रधुनी बंद झाली, तर:
- जागतिक तेलपुरवठा ठप्प होऊ शकतो
- तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ होऊ शकते
यामुळे आखाती देशांच्या व्यापारावर गंभीर परिणाम होण्याची भीती आहे.
‘एअर स्ट्राइक’ला समर्थनाची शक्यता
द वॉल स्ट्रीट जर्नलच्या अहवालानुसार:
- सौदी अरेबिया आणि UAE अमेरिका-इस्रायलच्या हवाई हल्ल्यांना समर्थन देऊ शकतात
- इराणच्या आर्थिक नेटवर्कवर दबाव आणू शकतात
मात्र, सध्या तरी थेट सैन्य उतरवण्याचा निर्णय त्यांनी घेतलेला नाही.
संघर्ष आणखी वाढण्याची भीती
जर हे दोन्ही देश युद्धात सहभागी झाले, तर:
- संघर्ष प्रादेशिक पातळीवरून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर जाईल
- युद्ध अधिक तीव्र होईल
- मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होऊ शकतं
जागतिक परिणाम
या संघर्षाचा परिणाम संपूर्ण जगावर होत आहे:
- तेलाच्या किमतीत वाढ
- महागाई वाढ
- शेअर बाजारात अस्थिरता
- सुरक्षेचा धोका
पुढे काय?
सध्याची परिस्थिती अत्यंत नाजूक आहे.
- अमेरिका आणि इराणमधील चर्चा यशस्वी होणार का?
- सौदी अरेबिया आणि UAE प्रत्यक्ष युद्धात उतरणार का?
- की तणाव आणखी वाढणार?
हे सर्व येणाऱ्या काही दिवसांत स्पष्ट होणार आहे.
इराण विरुद्ध सुरू असलेल्या संघर्षात आता सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिरात यांच्या संभाव्य सहभागामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर बनली आहे. आतापर्यंत या दोन्ही देशांनी संयमाची भूमिका घेतली होती, मात्र सतत वाढणाऱ्या हल्ल्यांमुळे आणि सुरक्षेच्या धोक्यामुळे त्यांची भूमिका बदलत असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
या देशांच्या सहभागामुळे संघर्षाचा विस्तार होण्याची शक्यता निर्माण झाली असून, तो केवळ प्रादेशिक न राहता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मोठ्या युद्धात परिवर्तित होऊ शकतो. यामुळे मध्यपूर्वेतील स्थैर्य आणखी ढासळण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. तसेच तेलपुरवठा, व्यापार आणि अर्थव्यवस्थेवरही त्याचे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. त्यामुळे जागतिक पातळीवर चिंता वाढली असून, अनेक देश या परिस्थितीकडे बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
जर हे देश युद्धात उतरले, तर हा संघर्ष मोठ्या युद्धात परिवर्तित होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे जगभरातील देश आता या परिस्थितीकडे बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.
