भारताचा रणनीतिक निर्णय; चीनकडे निघालेलं इराणी एलपीजी जहाज वळवून ऊर्जा पुरवठ्याला दिलासा

मध्यपूर्वेत वाढलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी उलथापालथ सुरू असताना, भारताने एक महत्त्वपूर्ण रणनीतिक निर्णय घेतल्याचे समोर आले आहे. इराणमधून चीनच्या दिशेने निघालेलं एलपीजी (LPG) गॅस घेऊन जाणारं जहाज भारताच्या दिशेने वळवण्यात आलं असून, ते लवकरच भारतीय किनारपट्टीवर पोहोचण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या निर्णयामुळे देशातील एलपीजी तुटवड्याच्या पार्श्वभूमीवर मोठा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून इराण-अमेरिका तणाव शिगेला पोहोचला आहे. या संघर्षाचा थेट परिणाम जागतिक तेल आणि गॅस बाजारावर झाला आहे. कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली असून, एलपीजीसारख्या इंधनाच्या पुरवठ्यावरही परिणाम झाला आहे. भारतासारख्या मोठ्या आयातदार देशासाठी ही परिस्थिती अधिकच चिंताजनक ठरली आहे.

२०१९ नंतर पुन्हा सुरू झालेला ऊर्जा व्यापार

अमेरिकेने २०१९ मध्ये इराणवर कठोर निर्बंध लादल्यानंतर भारताने इराणकडून कच्चे तेल आणि एलपीजी आयात करणे थांबवले होते. मात्र, सध्याच्या बदललेल्या आंतरराष्ट्रीय परिस्थितीत अमेरिकेकडून काही निर्बंध सैल करण्यात आल्याची चर्चा आहे. याच पार्श्वभूमीवर भारत आणि इराण यांच्यात पुन्हा ऊर्जा व्यापार सुरू झाल्याचे चित्र आहे.

ही घडामोड विशेष मानली जात आहे कारण गेल्या काही वर्षांत भारताने इराणपासून अंतर राखले होते. मात्र, सध्याच्या गरजेनुसार भारताने पुन्हा एकदा इराणकडे वळत ऊर्जा सुरक्षेला प्राधान्य दिले आहे.

चीनकडे जाणारे जहाज भारतात

शिपिंग डेटानुसार, ‘ऑरोरा’ नावाचे एक इराणी एलपीजी वाहून नेणारे जहाज मूळतः चीनच्या दिशेने निघाले होते. मात्र, बाजारातील बदलती परिस्थिती आणि भारतातील वाढता तुटवडा लक्षात घेऊन हे जहाज भारताच्या दिशेने वळवण्यात आले. भारतीय ट्रेडर्सच्या माध्यमातून या जहाजातील एलपीजीची खरेदी करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे.

हे जहाज आज सायंकाळपर्यंत कर्नाटकातील मंगळुरू बंदरावर पोहोचण्याची शक्यता आहे. या निर्णयामुळे भारताला तात्पुरता दिलासा मिळणार असून, एलपीजी पुरवठा सुरळीत करण्यास मदत होणार आहे.

देशात एलपीजी तुटवडा

सध्या भारतात एलपीजी गॅसचा तुटवडा जाणवत आहे. विशेषतः व्यावसायिक गॅस सिलेंडरच्या पुरवठ्यावर परिणाम झाला असून, काही ठिकाणी वितरणावर निर्बंध लावण्याची वेळ आली आहे. हॉटेल, रेस्टॉरंट आणि लघुउद्योग क्षेत्रावर याचा परिणाम होत आहे.

या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकार विविध मार्गांनी एलपीजी पुरवठा वाढवण्याचा प्रयत्न करत आहे. इराणकडून होणारी आयात हा त्याचाच एक भाग मानला जात आहे.

होर्मुज खाडीतील परिस्थिती

इराणने भारतासाठी होर्मुज खाडीमार्गे सुरक्षित मार्ग देण्याची तयारी दर्शवली आहे. भारत हा मित्रदेश असल्याने त्यांच्या जहाजांना कोणतीही अडचण येणार नाही, असे इराणकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे. मात्र, प्रत्यक्षात अजूनही काही भारतीय जहाजे या भागात अडकलेली असल्याची माहिती आहे.

होर्मुज खाडी ही जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. या मार्गावर कोणताही तणाव निर्माण झाल्यास त्याचा परिणाम संपूर्ण जगावर होतो. त्यामुळे भारतासारख्या देशासाठी या मार्गाची सुरक्षितता अत्यंत महत्त्वाची आहे.

भारताचा रणनीतिक डाव

चीनच्या दिशेने निघालेलं जहाज भारतात वळवणे हा केवळ व्यावसायिक व्यवहार नसून एक रणनीतिक निर्णय मानला जात आहे. जागतिक पातळीवर ऊर्जा संसाधनांसाठी स्पर्धा वाढत असताना, भारताने योग्य वेळी योग्य पाऊल उचलल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

यामुळे भारताने केवळ आपल्या गरजा पूर्ण केल्या नाहीत, तर जागतिक ऊर्जा बाजारात आपली उपस्थितीही दाखवून दिली आहे. भविष्यात अशा निर्णयांमुळे भारताची ऊर्जा सुरक्षा अधिक मजबूत होऊ शकते.

पुढील आव्हाने

तथापि, सध्याची परिस्थिती अजूनही अनिश्चित आहे. इराण-अमेरिका तणाव कायम राहिल्यास ऊर्जा बाजारात आणखी चढ-उतार होऊ शकतात. त्यामुळे भारताने दीर्घकालीन धोरण आखणे आवश्यक आहे.

विविध देशांमधून ऊर्जा आयात वाढवणे
 पर्यायी ऊर्जा स्रोतांवर भर देणे
साठवणूक क्षमता वाढवणे

या उपाययोजनांमुळे भविष्यातील संकटांचा सामना करता येऊ शकतो.

एकंदरीत, चीनकडे जाणारे इराणी एलपीजी जहाज भारतात वळवण्याचा निर्णय हा सध्याच्या परिस्थितीत महत्त्वाचा आणि दूरदृष्टी दाखवणारा मानला जात आहे. यामुळे देशातील गॅस तुटवड्याला काही प्रमाणात दिलासा मिळणार आहे. मात्र, जागतिक परिस्थिती लक्षात घेता, भारताने ऊर्जा सुरक्षेसाठी दीर्घकालीन आणि ठोस पावले उचलणे गरजेचे ठरणार आहे.

read also:https://ajinkyabharat.com/pakistan-gets-a-big-push-for-mediation/