Baking Soda Vs Baking Powder : योग्य वापर केल्यास चव, पोत आणि उंची सगळंच परफेक्ट
स्वयंपाकघरात केक, ढोकळा, पकोडे किंवा साधे पॅनकेक करताना Baking Soda and Baking Powder हे दोन घटक अनेकदा एकमेकांच्या जागी वापरले जातात. पण ही अदलाबदल नेहमीच यशस्वी ठरत नाही. कारण हे दोन्ही पदार्थ दिसायला जरी सारखे असले, तरी त्यांची रासायनिक क्रिया, उपयोग आणि परिणाम पूर्णपणे वेगळे असतात. योग्य वेळी योग्य घटक वापरला, तर पदार्थ हलका, मऊ आणि सुंदर फुललेला होतो; चूक झाली, तर तो कडू, सपाट किंवा आतून कच्चा राहू शकतो.
आपण Baking Soda and Baking Powder मधील फरक, त्यांचा योग्य वापर, एकमेकांच्या बदल्यात कसा वापर करावा आणि स्वयंपाकात होणाऱ्या सामान्य चुका कशा टाळाव्यात हे सविस्तर जाणून घेणार आहोत.
Baking Soda म्हणजे नेमके काय?
Baking Soda म्हणजे सोडियम बायकार्बोनेट. हा क्षारीय (alkaline) घटक आहे. तो ओलावा आणि आम्लीय (acidic) घटकांच्या संपर्कात आला की लगेच प्रतिक्रिया देतो आणि कार्बन डायऑक्साइड वायू निर्माण करतो. हे वायू पीठ किंवा बॅटरमध्ये फुगे तयार करून पदार्थ फुलवतात.
Related News
एकटे राहण्याचे 6 धोकादायक परिणाम, तज्ज्ञांनी सांगितले काय घ्यावे काळजी
ओट्ससह ५ सोप्या भारतीय डिशेस – घरच्या मसाल्यांसह दुपारचे पौष्टिक जेवण
12 लाखांपर्यंत करमुक्ती: मध्यमवर्गीयांसाठी मोठा दिलासा!
बजेट 2026: या 5 महत्वपूर्ण गोष्टी समजून घ्या आणि आर्थिक निर्णयात विजयी व्हा
Iran vs US : धोकादायक संघर्षाचे 7 संकेत, अमेरिकेच्या महाशक्तीने इराणची घातक घेराबंदी
Henley Passport Index 2026: भारताची पासपोर्टमध्ये मोठी झेप, ५५ देशांमध्ये व्हिसा फ्री!
5 फेब्रुवारीला कणकवलीत ठाकरे गटाला जबर धक्का – भाजपची बिनविरोध विजयाची मालिका!
Mercury EV Tech : 5,000% वाढीसह गुंतवणूकदारांची संपत्ती दुपटीने करणारा स्मॉल कॅप सुपरस्टार
5 फेब्रुवारीला जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणूक; ग्रामपंचायती निवडणुका 4 महिने पुढे
Hot-Take Dating in 2026 : 5 कारणे का हे ट्रेंड तुमचं प्रेम यशस्वी करू शकतं
Shefali Shah Shows : 5 आश्चर्यकारक पद्धती चारक्यूटरी बोर्ड बनवण्याच्या!
👉 महत्त्वाची गोष्ट:
Baking Soda ला काम करण्यासाठी आम्लीय घटक हवाच.
उदा.
दही
ताक
लिंबाचा रस
व्हिनेगर
मध
नैसर्गिक कोको पावडर
फळांची प्युरी
जर आम्ल आणि सोडा यांचे प्रमाण योग्य असेल, तर पदार्थ हलका, मऊ आणि चांगल्या रंगाचा होतो. पण सोडा जास्त आणि आम्ल कमी असेल, तर पदार्थाला कडू किंवा साबणासारखी चव येऊ शकते.
Baking Powder कशी वेगळी आहे?
Baking Powder रमध्ये तीन गोष्टी असतात –
बेकिंग सोडा
सुकवलेला आम्लीय घटक
स्टार्च (ओलावा शोषण्यासाठी)
आजकाल वापरली जाणारी बहुतांश बेकिंग पावडर डबल-ॲक्टिंग असते. म्हणजेच ती दोन टप्प्यांत काम करते –
पहिला टप्पा: बॅटरमध्ये मिसळल्यावर
दुसरा टप्पा: उष्णतेवर (ओव्हन किंवा स्टीमरमध्ये)
यामुळे पदार्थ हळूहळू आणि समतोल पद्धतीने फुलतो. त्यामुळेच साधे केक, कपकेक, मफिन्स आणि स्कोन्समध्ये बेकिंग पावडर अधिक वापरली जाते.
चव, पोत आणि रंगावर होणारा परिणाम
Baking Soda आणि Baking Powderफक्त उंचीच देत नाहीत, तर चव आणि रंगावरही परिणाम करतात.
Baking Soda :
रंग अधिक गडद करतो
आम्लीय चव कमी करतो
जास्त प्रमाणात कडूपणा आणू शकतो
Baking Powder:
चवीत फारसा बदल करत नाही
आतून समसमान पोत देते
सौम्य आणि नियंत्रित फुलवण देते
सोप्या शब्दांत सांगायचे तर, बेकिंग सोडा म्हणजे पटकन पेटणारी ठिणगी आणि बेकिंग पावडर म्हणजे हळू, स्थिर जळणारी ज्योत.
कधी काय वापरावे?
बॅटरमध्ये दही, ताक, लिंबू, फळे असतील → बेकिंग सोडा योग्य
बॅटर तटस्थ (neutral) असेल → बेकिंग पावडर सुरक्षित पर्याय
पटकन फुलवण + ओव्हनमध्ये आधार हवा असेल → दोन्ही एकत्र
पदार्थ कडू लागत असेल → सोडा कमी करा किंवा आम्ल वाढवा
दोन्ही एकत्र कधी वापरतात?
काही पदार्थांमध्ये आम्लीय घटक असतो, पण तो पूर्ण फुलवणीसाठी पुरेसा नसतो. अशावेळी:
बेकिंग सोडा आम्लाशी प्रतिक्रिया देऊन सुरुवातीची उंची देतो
बेकिंग पावडर उष्णतेवर फुलवण टिकवून ठेवते
यामुळे पदार्थ बाहेर काढल्यानंतर बसत नाही.
स्वयंपाकात वापर: फक्त बेकिंगपुरतेच नाही
पकोडे आणि भजी
चिमूटभर बेकिंग सोडा पकोडे हलके करतो आणि तेल शोषण कमी करतो. पण जास्त सोडा कडूपणा आणतो.
ढोकळा आणि खमण
दही किंवा लिंबासोबत सोडा पटकन प्रतिक्रिया देतो. काही रेसिपींमध्ये बेकिंग पावडरही वापरतात, जेणेकरून स्टीमिंगदरम्यान ढोकळा बसत नाही.
कुरकुरीत कोटिंग
थोडीशी बेकिंग पावडर तळलेल्या पदार्थांमध्ये सूक्ष्म बुडबुडे तयार करते, ज्यामुळे बाहेरून कुरकुरीतपणा येतो.
खऱ्या स्वयंपाकघरातील उदाहरणे
बेकिंग सोडा योग्य ठिकाणी:
नैसर्गिक कोको असलेला चॉकलेट केक
केळी ब्रेड
ताकाचे पॅनकेक
ढोकळा
बेकिंग पावडर योग्य ठिकाणी:
साधा व्हॅनिला स्पंज केक
मफिन्स, कपकेक
बिस्किटे
दोन्ही वापरले जाणारे पदार्थ:
अंड्याविना दही-आधारित केक
ब्राउनी
गाजर किंवा फळांचे केक
एकमेकांच्या जागी वापरता येईल का?
पूर्णपणे नाही, पण समायोजन करून शक्य आहे.
सोडाच्या ऐवजी पावडर:
2–3 पट जास्त प्रमाण लागते. पण जास्त पावडरमुळे चव बदलू शकते.पावडरच्या ऐवजी सोडा:
लिंबू, दही किंवा व्हिनेगर घालावे लागते. नाहीतर पदार्थ फुलत नाही.
लक्षात ठेवा: परिणाम मूळ रेसिपीसारखाच येईलच असे नाही.
सामान्य चुका आणि उपाय
कडू चव:
कारण – जास्त सोडा किंवा कमी आम्ल
उपाय – सोडा कमी करा किंवा आम्ल वाढवाकेक मधून बसतो:
कारण – खूप लवकर फुलवण
उपाय – सोडा आणि पावडरचे संतुलन ठेवाबाहेरून लवकर रंग, आतून कच्चा:
कारण – जास्त सोडा
उपाय – सोडा कमी करून पावडर वाढवापॅनकेक आधीच सपाट:
कारण – बॅटर खूप वेळ ठेवला
उपाय – लगेच शिजवा किंवा पावडर वापरातेल जास्त शोषले जाते:
कारण – जास्त सोडा
उपाय – फक्त चिमूटभर किंवा पावडर वापरा
बेकिंग सोडा आणि बेकिंग पावडर हे फक्त उंची देणारे घटक नाहीत, तर ते चव, रंग आणि पोत ठरवतात.
आम्लीय पदार्थांसाठी → बेकिंग सोडा
तटस्थ पदार्थांसाठी → बेकिंग पावडर
योग्य समज आणि संतुलन असेल, तर तुमचा प्रत्येक केक, ढोकळा किंवा पकोडा अधिक चवदार आणि परफेक्ट होईल.
read also : https://ajinkyabharat.com/6-natural-reasons-moringa-tea-is-good-for-your-blood-sugar/
