६७ वर्षांपूर्वीचा ‘अपुर संसार’ पुन्हा चर्चेत; बजेटपेक्षा ८० पट कमाईनंतर आता जागतिक यादीत मानाचा क्रमांक

भारतीय सिनेसृष्टीत काही चित्रपट केवळ मनोरंजनापुरते मर्यादित राहत नाहीत, तर ते इतिहास घडवतात. तब्बल 67 वर्षांपूर्वी प्रदर्शित झालेल्या एका क्लासिक चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर बजेटपेक्षा तब्बल ८० पट अधिक कमाई करून विक्रम प्रस्थापित केला होता. १० ते १२ वर्षे हा विक्रम कोणीही मोडू शकले नव्हते. आता पुन्हा एकदा त्या चित्रपटाने जागतिक स्तरावर नवा इतिहास रचला आहे.

४ मार्च रोजी प्रसिद्ध चित्रपट कॅटलॉगिंग प्लॅटफॉर्म Letterboxd ने युजर रेटिंगच्या आधारे ‘टॉप ५०० चित्रपट’ यादी जाहीर केली. जगभरातील लाखो चित्रपटप्रेमी या प्लॅटफॉर्मवर चित्रपटांना रेटिंग देतात, प्रतिक्रिया नोंदवतात आणि चर्चाही करतात. त्यामुळे ही यादी केवळ समीक्षकांवर आधारित नसून थेट प्रेक्षकांच्या पसंतीचे प्रतिबिंब मानली जाते. या नव्या यादीत हॉलीवूड आणि जपानी चित्रपटांचे वर्चस्व दिसून आले असले, तरी भारतीय चित्रपटांनीही ठसा उमटवला आहे.

‘अपुर संसार’चा जागतिक मान

भारतातील एकूण ९ चित्रपटांनी या प्रतिष्ठेच्या यादीत स्थान मिळवले आहे. त्यामध्ये सर्वाधिक मानांकन मिळाले ते अपुर संसार या चित्रपटाला. या चित्रपटाला ९३वे स्थान मिळाले आहे, जे भारतीय सिनेसृष्टीसाठी अभिमानाची बाब मानली जाते. हा चित्रपट दिग्गज दिग्दर्शक सत्यजित रे यांच्या प्रसिद्ध ‘अपू ट्रिलॉजी’चा शेवटचा भाग आहे.

‘अपू ट्रिलॉजी’मधील पहिले दोन चित्रपट म्हणजे पथेर पांचाली आणि अपराजितो. या दोन्ही चित्रपटांनाही टॉप ५०० यादीत स्थान मिळाले आहे. ‘पथेर पांचाली’ला १३९वे तर ‘अपराजितो’ला २११वे स्थान मिळाले. या तिन्ही चित्रपटांनी जागतिक चित्रपट इतिहासात अजरामर स्थान मिळवले आहे.

बॉक्स ऑफिसवरील ऐतिहासिक विक्रम

‘अपुर संसार’ प्रदर्शित झाला तेव्हा त्याचे बजेट अत्यंत मर्यादित होते. मात्र कथानक, अभिनय आणि वास्तववादी सादरीकरणामुळे चित्रपटाने प्रेक्षकांची मने जिंकली. त्याकाळी या चित्रपटाने आपल्या बजेटपेक्षा ८० पट अधिक कमाई केली. हा विक्रम तब्बल दशकभर कोणी मोडू शकले नाही. भारतीय समांतर सिनेमासाठी हा टप्पा क्रांतिकारी ठरला.

चित्रपटात मानवी भावना, संघर्ष, प्रेम आणि जीवनातील चढ-उतार यांचे सूक्ष्म चित्रण करण्यात आले होते. सत्यजित रे यांच्या दिग्दर्शनशैलीने भारतीय ग्रामीण वास्तव जागतिक प्रेक्षकांसमोर प्रभावीपणे मांडले. परिणामी, आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवांतही या चित्रपटाला मोठे यश मिळाले.

आंतरराष्ट्रीय गौरव

दोन दशकांपूर्वी प्रसिद्ध ब्रिटिश दैनिक The Guardian ने ‘100 Films To See Before You Die’ या यादीत ‘अपू ट्रिलॉजी’चा समावेश केला होता. त्यावेळी Mother India आणि Nayakan या भारतीय चित्रपटांनाही मानाचे स्थान मिळाले होते. यावरून भारतीय क्लासिक चित्रपटांचे जागतिक स्तरावर सातत्याने होत असलेले कौतुक स्पष्ट होते.

नव्या यादीतील इतर भारतीय चित्रपट

या नव्या Letterboxd यादीत ‘अपुर संसार’ व्यतिरिक्त आणखी काही भारतीय चित्रपटांनी स्थान पटकावले आहे. त्यामध्ये Kumbalangi Nights, RRR, Gangs of Wasseypur – Part 2, 3 Idiots आणि 12th Fail या चित्रपटांचा समावेश आहे. विविध भाषांतील आणि शैलीतील या चित्रपटांनी भारतीय सिनेमाची विविधता आणि ताकद अधोरेखित केली आहे.

का आहे ‘अपुर संसार’ विशेष?

‘अपुर संसार’ हा केवळ एक चित्रपट नाही, तर तो भारतीय कलात्मक सिनेमाचा पाया मानला जातो. सत्यजित रे यांनी ग्रामीण जीवनाचे केलेले वास्तववादी चित्रण, संवादातील साधेपणा आणि भावनिक गहिरेपणा आजही प्रेक्षकांना भिडतो. जागतिक प्रेक्षकांनी दिलेले उच्च रेटिंग हे या चित्रपटाच्या कालातीत गुणवत्तेचे द्योतक आहे.

67 वर्षांनंतरही हा चित्रपट नव्या पिढीला तितकाच भावतो, हीच त्याची खरी ताकद आहे. डिजिटल युगात, ओटीटी प्लॅटफॉर्म्स आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून क्लासिक चित्रपट नव्याने शोधले जात आहेत. त्यातूनच ‘अपुर संसार’ने पुन्हा एकदा इतिहास रचला आहे.

भारतीय सिनेसृष्टीत अनेक व्यावसायिक ब्लॉकबस्टर चित्रपट आले, विक्रम मोडले. मात्र कलात्मकतेच्या आणि आशयाच्या जोरावर जागतिक स्तरावर मान्यता मिळवणारे चित्रपट मोजकेच. ‘अपुर संसार’ने बॉक्स ऑफिसवर कमाईचा विक्रम केला, आंतरराष्ट्रीय स्तरावर गौरव मिळवला आणि आता प्रेक्षकांच्या रेटिंगवर आधारित प्रतिष्ठित यादीत स्थान मिळवून पुन्हा एकदा आपले ऐतिहासिक महत्त्व सिद्ध केले आहे.

67 वर्षांपूर्वीचा हा चित्रपट आजही तितकाच सुसंगत आणि प्रभावी ठरत आहे. भारतीय सिनेमाच्या सुवर्ण इतिहासातील हा अध्याय भविष्यातील पिढ्यांनाही प्रेरणा देणारा ठरेल, यात शंका नाही.

read also:https://ajinkyabharat.com/2026-fierce-attack-on-israels-iranwar/