विमानतळ की मिरवणुकीचा मार्ग? वर्षातून दोनदा चक्क धावपट्टीवरून जाते देवांची पालखी

भारत हा परंपरा आणि आधुनिकतेचा अनोखा संगम असलेला देश आहे, याची प्रचिती केरळमधील एका विलक्षण परंपरेतून पुन्हा एकदा येते. एका बाजूला अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाने सजलेला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आणि दुसऱ्या बाजूला शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली धार्मिक परंपरा—या दोघांचा अनोखा मिलाफ तिरुवनंतपुरम येथे पाहायला मिळतो. येथे दरवर्षी दोनदा विमानतळाची धावपट्टी चक्क देवांच्या पालखीच्या मिरवणुकीसाठी बंद केली जाते, ही बाब जगभरातील लोकांना आश्चर्यचकित करणारी आहे.

केरळमधील तिरुवनंतपुरम येथील श्री पद्मनाभस्वामी मंदिराचा ‘पैंकुनी आरट्टू’ उत्सव हा या परंपरेचा केंद्रबिंदू आहे. या उत्सवाच्या मिरवणुकीसाठी तिरुवनंतपुरम आंतरराष्ट्रीय विमानतळाची धावपट्टी सुमारे पाच तास पूर्णपणे बंद ठेवली जाते. या काळात विमानांचे उड्डाण आणि लँडिंग थांबवले जाते, जेणेकरून देवांच्या पालखीला निर्बाध मार्ग मिळावा. ही परंपरा आजची नाही, तर शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली असून आजही तितक्याच श्रद्धेने आणि शिस्तीने पाळली जाते.

या वर्षी ‘पैंकुनी आरट्टू’ मिरवणूक पार पडताना गुरुवारी संध्याकाळी 4.45 वाजल्यापासून रात्री 9 वाजेपर्यंत विमानसेवा बंद ठेवण्यात आली होती. या काळात विमानतळ प्रशासनाने सर्व उड्डाणांचे वेळापत्रक बदलले आणि प्रवाशांना याची पूर्वकल्पना दिली. मिरवणूक मंदिरात परतल्यानंतर धावपट्टी पुन्हा स्वच्छ करून उड्डाणासाठी खुली करण्यात आली.

ही मिरवणूक मंदिरातून सुरू होऊन शंकुमुघम समुद्रकिनाऱ्याकडे जाते. या प्रवासात हजारो भाविक, सजवलेले हत्ती, घोडेस्वार पोलीस, बँड पथक आणि त्रावणकोर राजघराण्याचे सदस्य सहभागी होतात. या मिरवणुकीचे नेतृत्व त्रावणकोर राजघराण्याचे विद्यमान प्रमुख श्री मूलम तिरुनल राम वर्मा करतात. पारंपरिक पोशाखात, हातात तलवार घेऊन ते या धार्मिक सोहळ्याचे नेतृत्व करताना दिसतात.

धावपट्टीवरून पुढे जाताना मिरवणूक अत्यंत शिस्तबद्ध पद्धतीने मार्गक्रमण करते. विमानतळ परिसरात प्रवेश केल्यानंतर पद्मनाभ स्वामी, नरसिंह आणि कृष्ण यांच्या उत्सव मूर्ती ‘आरट्टा मंडपम’ येथे काही काळासाठी ठेवण्यात येतात. त्यानंतर त्या मूर्तींना समुद्रकिनाऱ्यावर नेऊन विधीपूर्वक स्नान घातले जाते. या स्नान विधीला ‘आरट्टू’ असे म्हटले जाते, आणि यालाच या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण मानले जाते.

समुद्रातील पवित्र स्नानानंतर पुन्हा पारंपरिक वाद्यांच्या गजरात आणि मशालींच्या प्रकाशात मिरवणूक मंदिराकडे परतते. या संपूर्ण सोहळ्यात भक्ती, परंपरा आणि सांस्कृतिक वैभव यांचा अद्भुत संगम पाहायला मिळतो.

विशेष म्हणजे, ही परंपरा केवळ ‘पैंकुनी आरट्टू’पुरती मर्यादित नाही. वर्षातून दोनदा—मार्च-एप्रिलमधील ‘पैंकुनी’ आणि ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमधील ‘अल्पासी’ उत्सवाच्या वेळी—विमानतळाची धावपट्टी अशाच प्रकारे बंद केली जाते. प्रत्येक वेळी सुमारे पाच तासांसाठी उड्डाणे थांबवून मिरवणुकीला मार्ग दिला जातो.

या परंपरेमागे एक ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. 1932 साली जेव्हा तिरुवनंतपुरम विमानतळ उभारला जात होता, तेव्हा त्रावणकोरचे तत्कालीन राजे श्री चिथिरा थिरुनल यांनी एक महत्त्वपूर्ण अट घातली होती. त्यांनी स्पष्ट केले होते की, वर्षातील 363 दिवस विमानतळ सर्वसामान्यांसाठी खुला राहील, मात्र उर्वरित दोन दिवस भगवान पद्मनाभांच्या सेवेसाठी राखीव असतील. ही अट आजही काटेकोरपणे पाळली जाते.

विमानतळाचे व्यवस्थापन आता खासगी कंपनीकडे असले, तरीही या परंपरेत कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही. उलट, आधुनिक व्यवस्थापन आणि प्राचीन श्रद्धा यांचा समतोल राखत ही परंपरा अधिक व्यवस्थितपणे पार पाडली जात आहे.

या काळात विमानतळ प्रशासन ‘NOTAM’ (Notice to Airmen) जारी करून विमान कंपन्यांना आणि पायलट्सना माहिती देते. यामुळे कोणत्याही प्रकारची अडचण किंवा गोंधळ निर्माण होत नाही. प्रवाशांनाही याची आधीच माहिती दिली जाते, त्यामुळे ते आपला प्रवास त्यानुसार नियोजित करू शकतात.

ही परंपरा केवळ धार्मिक श्रद्धेचे प्रतीक नाही, तर भारताच्या सांस्कृतिक समृद्धीचे आणि सहअस्तित्वाच्या भावनेचेही प्रतीक आहे. एका बाजूला आधुनिक विमानसेवा आणि दुसऱ्या बाजूला हजारो वर्षांची परंपरा—या दोघांना समान सन्मान देणारी ही व्यवस्था भारताच्या वैविध्यपूर्ण संस्कृतीचे जिवंत उदाहरण आहे.

आजच्या वेगवान आणि तंत्रज्ञानप्रधान युगात अशा परंपरा टिकून राहणं हेच मोठं वैशिष्ट्य आहे. तिरुवनंतपुरम विमानतळावर दरवर्षी घडणारी ही घटना केवळ एक धार्मिक सोहळा नाही, तर परंपरा आणि आधुनिकतेचा सुंदर संगम आहे. जगभरातील लोकांसाठी ही एक प्रेरणादायी गोष्ट ठरते, जी भारताच्या सांस्कृतिक ओळखीला अधिक बळकटी देते.

अशा प्रकारे, विमानतळाची धावपट्टी जेव्हा काही तासांसाठी ‘मिरवणुकीचा मार्ग’ बनते, तेव्हा ती केवळ एक परंपरा राहत नाही, तर ती भारताच्या अस्सल संस्कृतीचा आणि श्रद्धेचा जिवंत उत्सव ठरते.

read also:https://ajinkyabharat.com/the-pressure-is-on-in-ipl-2026-rahanes-counterattack/