‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर पाकिस्तानची धडपड; China कडून अत्याधुनिक AWACS विमान खरेदीची तयारी
भारतीय लष्कराच्या ‘ऑपरेशन सिंदूर’मुळे बसलेल्या फटक्यांनंतर Pakistan आता आपल्या संरक्षण व्यवस्थेला अधिक बळकट करण्यासाठी हालचाली करताना दिसत आहे. या कारवाईला जवळपास एक वर्ष उलटून गेले असले तरी त्याचे पडसाद अजूनही पाकिस्तानच्या लष्करी धोरणांमध्ये स्पष्टपणे उमटत आहेत. विशेषतः हवाई संरक्षण व्यवस्थेतील कमतरता लक्षात घेता पाकिस्तानने आता China कडे मदतीसाठी धाव घेतली आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, पाकिस्तान चीनकडून अत्याधुनिक KJ-500 AWACS (Airborne Warning and Control System) विमान खरेदी करण्याच्या तयारीत आहे. या निर्णयामागे ‘ऑपरेशन सिंदूर’दरम्यान उघडकीस आलेल्या त्यांच्या हवाई टेहळणी व्यवस्थेतील उणिवा भरून काढण्याचा उद्देश असल्याचे मानले जात आहे.
‘ऑपरेशन सिंदूर’चा परिणाम अजूनही कायम
भारतीय वायूसेनेने केलेल्या ‘ऑपरेशन सिंदूर’मध्ये पाकिस्तानला मोठा धक्का बसला होता. या कारवाईदरम्यान पाकिस्तानच्या महत्त्वाच्या हवाई प्रणालींना लक्ष्य करण्यात आले होते. विशेषतः Saab 2000 Erieye AWACS या टेहळणी विमानावर करण्यात आलेल्या हल्ल्यामुळे पाकिस्तानच्या हवाई नियंत्रण व्यवस्थेची मर्यादा समोर आली.
Related News
डिझेलवर केंद्राचा मोठा निर्णय; करात तब्बल 36 रुपयांची वाढ
जयगड किल्ल्याचा रहस्यमय खजिना;50 वर्षांनंतरही गूढ कायम
सोन्याच्या दरात झपाट्याने वाढ; 10 ग्रॅमसाठी विक्रमी भाव
Splitsvilla 16 : Baseer Ali ची ग्रँड एन्ट्री – व्हिलामध्ये येणार नवा ट्विस्ट!
पाकिस्तानची किरकीर! ट्रम्प यांनी सर्वांसमोर शहबाज शरीफ यांची पोलखोल; लेबनॉन मुद्द्यावर उघड झाला खोटा दावा
या घटनेनंतर पाकिस्तानच्या लष्करात मोठ्या प्रमाणावर चिंतन सुरू झाले. आधुनिक युद्धात हवाई टेहळणी आणि रिअल-टाइम कमांड सिस्टीम किती महत्त्वाची आहे, याची जाणीव पाकिस्तानला झाली. त्यामुळेच आता त्यांनी अधिक प्रगत तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचा निर्णय घेतला आहे.
KJ-500 AWACS म्हणजे काय?
चीनचे KJ-500 हे अत्याधुनिक AWACS विमान मानले जाते. याला ‘फ्लायिंग रडार’ असेही संबोधले जाते. कारण हे विमान आकाशात उडत असताना चारही बाजूंनी म्हणजेच ३६० अंशांमध्ये निरीक्षण करण्याची क्षमता ठेवते.
या विमानाची सर्वात मोठी वैशिष्ट्ये म्हणजे त्याची प्रगत रडार प्रणाली आणि नेटवर्क-सेंट्रिक वॉरफेअर क्षमता. हे विमान केवळ शत्रूच्या फायटर जेट्सच नव्हे तर क्षेपणास्त्रे (मिसाइल) आणि ड्रोन यांचाही मोठ्या अंतरावरून अचूक मागोवा घेऊ शकते.
याशिवाय, KJ-500 हे विविध लढाऊ विमान आणि हवाई संरक्षण प्रणालींना एकत्र जोडण्याचे काम करते. यामुळे युद्धाच्या परिस्थितीत जलद आणि अचूक निर्णय घेणे शक्य होते. त्यामुळेच हे विमान आधुनिक युद्धातील ‘फोर्स मल्टिप्लायर’ म्हणून ओळखले जाते.
पाकिस्तानची रणनीती काय?
पाकिस्तानी माध्यमांनुसार, या AWACS विमान खरेदीसंदर्भात चीन आणि पाकिस्तान यांच्यात प्राथमिक स्तरावरील चर्चा जून २०२५ पासून सुरू झाली होती. आता या चर्चांना गती मिळाल्याचे संकेत मिळत आहेत.
सध्या पाकिस्तानकडे Saab 2000 Erieye सारखी काही टेहळणी विमाने आहेत, मात्र त्यांची क्षमता मर्यादित मानली जाते. या विमानांमध्ये ३६० अंश कव्हरेज नसल्यामुळे काही भाग ‘ब्लाइंड स्पॉट’ राहतात. याच उणिवा भरून काढण्यासाठी पाकिस्तान KJ-500 सारख्या अत्याधुनिक विमानांचा विचार करत आहे.
भारत-पाक हवाई संतुलनावर परिणाम?
संरक्षण तज्ज्ञांच्या मते, जर पाकिस्तानने KJ-500 विमान आपल्या ताफ्यात सामील केले, तर यामुळे भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील हवाई शक्तीचे संतुलन काही प्रमाणात बदलू शकते. कारण या विमानामुळे पाकिस्तानला अधिक अचूक माहिती मिळू शकते आणि त्यांच्या लढाऊ विमानांचे समन्वय अधिक प्रभावी होऊ शकतो.
मात्र, India ची हवाई संरक्षण व्यवस्था आधीच अत्यंत मजबूत मानली जाते. भारतीय वायूसेना आधुनिक तंत्रज्ञानाने सज्ज असून, तिच्याकडे प्रगत एअर डिफेन्स सिस्टीम आणि अत्याधुनिक लढाऊ विमाने आहेत. ‘ऑपरेशन सिंदूर’दरम्यान भारताने आपली ही ताकद प्रभावीपणे सिद्ध केली आहे.
चीन-पाकिस्तान सहकार्य वाढतेय
चीन आणि पाकिस्तान यांच्यातील संरक्षण सहकार्य नवीन नाही. गेल्या काही वर्षांत दोन्ही देशांनी संरक्षण क्षेत्रात अनेक करार केले आहेत. चीनकडून पाकिस्तानला विविध प्रकारचे लष्करी उपकरणे, ड्रोन, फायटर जेट्स आणि क्षेपणास्त्र प्रणाली पुरवण्यात आल्या आहेत.
KJ-500 AWACS विमान खरेदीचा प्रस्तावही या सहकार्याचा एक भाग मानला जात आहे. यामुळे चीनचा प्रभाव पाकिस्तानच्या संरक्षण क्षेत्रात आणखी वाढणार असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
प्रादेशिक सुरक्षिततेसाठी आव्हान?
पाकिस्तानने आपली हवाई क्षमता वाढवण्याचा घेतलेला निर्णय हा केवळ द्विपक्षीय मुद्दा नसून तो संपूर्ण दक्षिण आशियातील सुरक्षेसाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. भारत, पाकिस्तान आणि चीन यांच्यातील बदलते समीकरण भविष्यातील सुरक्षा धोरणांवर मोठा परिणाम करू शकतात.
विशेषतः जर या घडामोडींमुळे शस्त्रस्पर्धा (arms race) वाढली, तर त्याचे परिणाम संपूर्ण प्रदेशावर होऊ शकतात.
‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर पाकिस्तानने घेतलेली ही पावले त्यांच्या संरक्षण धोरणातील बदल दर्शवतात. हवाई टेहळणी आणि कमांड सिस्टीम अधिक मजबूत करण्यासाठी चीनकडून KJ-500 AWACS विमान खरेदी करण्याचा विचार हा त्याचाच एक भाग आहे.
मात्र, या निर्णयाचा प्रत्यक्ष परिणाम काय होईल, हे येत्या काळात स्पष्ट होईल. भारताची सध्याची मजबूत हवाई क्षमता आणि संरक्षण यंत्रणा लक्षात घेता, पाकिस्तानसाठी हे आव्हान सोपे नसणार आहे.
एकंदरीत, दक्षिण आशियात लष्करी संतुलन राखण्यासाठी आणि शांतता टिकवण्यासाठी सर्व देशांनी संयमाने पावले उचलणे गरजेचे आहे. अन्यथा, अशा घडामोडींमुळे तणाव वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/ceasefire-overturns-israels-severe-attacks-on-lebanon/
