दारू सोडल्यावर 30 दिवसांत शरीरात नेमकं काय बदलतं? झोप, त्वचा आणि मूडवर होणारे परिणाम तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत दारू हे अनेकांसाठी ‘रिलॅक्सेशन’चं साधन बनलं आहे. पार्टी, सामाजिक कार्यक्रम, तणाव कमी करण्यासाठी किंवा झोप येण्यासाठी दारू पिण्याची सवय अनेकांना लागलेली आहे. मात्र, ही सवय दीर्घकाळ टिकल्यास शरीरावर आणि मनावर होणारे दुष्परिणाम हळूहळू गंभीर स्वरूप धारण करतात. अशा परिस्थितीत, 30 दिवस दारूपासून पूर्ण विश्रांती घेतल्यास शरीरात काय बदल होतात, याबाबत आहारतज्ज्ञांनी महत्त्वपूर्ण माहिती दिली आहे.
दिल्लीतील आकाश हेल्थकेअरच्या डायटेटिक्स विभागाच्या प्रमुख डाएटिशियन जिनी कालरा यांच्या मते, दारू पूर्णपणे बंद केल्यानंतर पहिल्या काही दिवसांत अस्वस्थता जाणवू शकते, मात्र त्यानंतर शरीर स्वतःला नव्याने संतुलित करण्यास सुरुवात करते. झोपेपासून त्वचेपर्यंत, मानसिक आरोग्यापासून चयापचयापर्यंत अनेक सकारात्मक बदल दिसून येतात.
दारू सोडण्याचा निर्णय : ट्रेंड नव्हे, तर आरोग्याची गरज
अलीकडच्या काळात ‘ड्राय जानेवारी’ किंवा ‘30 डे नो अल्कोहोल चॅलेंज’ असे ट्रेंड सोशल मीडियावर लोकप्रिय झाले आहेत. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, हा केवळ ट्रेंड नसून शरीराला स्वतःकडे लक्ष देण्याची संधी देणारा कालावधी आहे.“दारू नियमितपणे घेतल्याने शरीरातील अनेक प्रणाली सतत बिघडत असतात. 30 दिवस दारू न घेतल्यास शरीराला त्या प्रणाली पुन्हा संतुलित करण्यासाठी वेळ मिळतो,” असे डाएटिशियन जिनी कालरा सांगतात.
सुरुवातीचे काही दिवस : अस्वस्थता का जाणवते?
दारू बंद केल्यानंतर पहिल्या 3 ते 5 दिवसांत काही लोकांना खालील लक्षणे जाणवू शकतात
झोप न येणे किंवा वारंवार जाग येणे
चिडचिड, अस्वस्थता
डोकेदुखी
दारूची तीव्र इच्छा (cravings)
हे लक्षणे शरीराच्या री-अॅडजस्टमेंट प्रोसेसचा भाग आहेत. कारण दारू मेंदूतील न्यूरोट्रान्समीटरवर परिणाम करत असते आणि अचानक ती बंद केल्यावर मेंदूला नवीन संतुलन साधायला वेळ लागतो.
झोपेवर होणारा परिणाम : सुरुवातीला बिघडलेली, नंतर अधिक चांगली
अनेकांना वाटतं की दारू प्यायल्यावर झोप पटकन लागते. प्रत्यक्षात, दारू झोपेच्या गुणवत्तेला मोठ्या प्रमाणात बाधा आणते.
दारू झोपेवर कसा परिणाम करते?
REM sleep कमी होते
खोल झोप (deep sleep) खंडित होते
रात्री वारंवार जाग येते
दारू सोडल्यानंतर काय बदल होतात?
डाएटिशियन जिनी कालरा सांगतात,
“पहिल्या काही रात्री झोप हलकी वाटू शकते. पण एक ते दोन आठवड्यांत झोप अधिक खोल आणि सलग होते.”
30 दिवसांनंतर बहुतेक लोकांना
सकाळी अधिक फ्रेश वाटणे
दिवसा झोप येण्याचे प्रमाण कमी होणे
कॅफिनवर अवलंबित्व घटणे
असे सकारात्मक बदल जाणवतात.
त्वचेवर दिसणारे स्पष्ट बदल : आतून आणि बाहेरून उजळपणा
दारूचा सर्वात पटकन परिणाम त्वचेवर दिसून येतो. कारण दारू
शरीर निर्जलीकरण (dehydration) करते
त्वचेत दाह (inflammation) वाढवते
दारू पिणाऱ्यांमध्ये आढळणाऱ्या त्वचेच्या समस्या
मुरूम (acne)
त्वचेवर लालसरपणा
डोळ्यांखाली सूज
अकाली सुरकुत्या
30 दिवस दारू न घेतल्यावर त्वचेत काय बदल होतात?
“दारू बंद केल्यावर शरीरातील पाण्याचे संतुलन सुधारते आणि दाह कमी होतो,” असे जिनी कालरा सांगतात.
यामुळे
त्वचा अधिक हायड्रेटेड दिसते
रंगत सुधारते
डोळ्यांखालची सूज कमी होते
त्वचेला नैसर्गिक चमक येते
याशिवाय, दारू नसल्यामुळे व्हिटॅमिन A, झिंक, अँटीऑक्सिडंट्स यांचे शोषण अधिक चांगल्या प्रकारे होते, ज्याचा थेट फायदा त्वचेला होतो.
मूड आणि मानसिक आरोग्य : स्थिरता आणि स्पष्टता
दारू मेंदूतील डोपामिन आणि सेरोटोनिन या हार्मोन्सवर परिणाम करते. सुरुवातीला ती रिलॅक्सेशन देत असल्यासारखी वाटते, पण दीर्घकाळात –
चिंता वाढते
नैराश्याची लक्षणे तीव्र होतात
भावनिक चढ-उतार वाढतात
दारू सोडल्यानंतर मानसिक आरोग्यात होणारे बदल
“काही आठवड्यांतच लोक अधिक शांत, स्थिर आणि मानसिकदृष्ट्या स्पष्ट वाटू लागतात,” असे तज्ज्ञ सांगतात.
दारू बंद केल्यानंतर
‘ब्रेन फॉग’ कमी होतो
लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता वाढते
निर्णयक्षमता सुधारते
हे बदल चांगली झोप, स्थिर रक्तातील साखर आणि मज्जासंस्थेवरील ताण कमी झाल्यामुळे होतात.
ऊर्जा पातळी आणि चयापचय : शरीर नव्याने काम करू लागतं
दारू म्हणजे रिकाम्या कॅलरीज (empty calories). त्या शरीराला ऊर्जा न देता चयापचय बिघडवतात.
दारूचा मेटाबॉलिझमवर परिणाम
फॅट बर्निंग प्रक्रिया मंदावते
पोटाभोवती चरबी वाढते
साखरेची तीव्र इच्छा वाढते
30 दिवसांत दिसणारे बदल
“दारू बंद केल्यानंतर अनेकांना स्थिर ऊर्जा, कमी गोडाची इच्छा आणि काही प्रमाणात वजन घटल्याचं जाणवतं,” असे जिनी कालरा सांगतात.
यामागचं मुख्य कारण म्हणजे
लिव्हरवरचा ताण कमी होणे
शरीर फॅट आणि पोषकद्रव्ये अधिक कार्यक्षमतेने वापरू लागणे
लिव्हरचे आरोग्य : खरी ‘रीसेट’ प्रक्रिया
दारू पचवण्याचं मुख्य काम लिव्हर करतं. दारू बंद केल्यानंतर लिव्हर
स्वतःची दुरुस्ती सुरू करतं
फॅटी लिव्हरचा धोका कमी होतो
शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्याची क्षमता वाढते
30 दिवसांचा ब्रेक लिव्हरसाठी एक महत्त्वाची विश्रांती ठरतो.
30 दिवसांचा ब्रेक : शिक्षा नव्हे, आत्मपरीक्षण
“हा नियम किंवा शिक्षा नाही, तर स्वतःच्या शरीराला समजून घेण्याची संधी आहे,” असे जिनी कालरा स्पष्ट करतात.
30 दिवस दारू न घेतल्यावर अनेकांना जाणवतं की
झोप सुधारली
त्वचा उजळली
मूड अधिक स्थिर झाला
ऊर्जा वाढली
यामुळे पुढे दारूविषयी अधिक जाणीवपूर्वक आणि मर्यादित निर्णय घेणे सोपे जाते.
दारू सोडल्यावर 30 दिवसांत होणारे बदल केवळ तात्पुरते नसतात, तर दीर्घकालीन आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतात. झोप, त्वचा, मानसिक स्वास्थ्य आणि ऊर्जा यामध्ये होणारी सुधारणा ही शरीर स्वतःला बरे करण्याची प्रक्रिया असल्याचं स्पष्ट करते. त्यामुळे प्रत्येकाने किमान एकदा तरी दारूपासून विश्रांती घेऊन शरीराचा अनुभव घ्यावा, असा सल्ला तज्ज्ञ देतात.
डिस्क्लेमर:ही माहिती केवळ सामान्य जनजागृतीसाठी आहे. कोणताही आहार किंवा जीवनशैलीतील बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पात्र आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
