अफगाणिस्तान-पाक युद्ध पेटले; माजी खासदार मरियम सोलेमानखिल यांची भारताकडे निर्णायक भूमिकेची मागणी
मध्य आशियात पुन्हा एकदा युद्धाचे ढग दाटून आले असून अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान यांच्यातील संघर्षाने गंभीर वळण घेतले आहे. सीमावर्ती भागात सुरू असलेल्या चकमकी, एअर स्ट्राइक आणि प्रत्युत्तर कारवायांमुळे परिस्थिती चिघळली आहे. या पार्श्वभूमीवर अफगाणिस्तानच्या माजी महिला खासदार मरियम सोलेमानखिल यांनी भारताकडे मोठी अपेक्षा व्यक्त करत निर्णायक भूमिकेची मागणी केली आहे. त्यांच्या वक्तव्यामुळे या संघर्षात भारताच्या संभाव्य भूमिकेबाबत चर्चांना उधाण आले आहे.
युद्धाची ठिणगी आणि वाढता तणाव
अफगाणिस्तान-पाकिस्तान सीमेवरील डुरंड लाईन परिसरात गेल्या काही दिवसांपासून संघर्ष तीव्र झाला आहे. पाकिस्तानने रविवारी अफगाणिस्तानातील काही भागांवर एअर स्ट्राइक केल्याचा दावा करण्यात आला. त्यानंतर गुरुवारी रात्री अफगाण सैन्याने सीमावर्ती पाकिस्तानी चौक्यांवर ताबा मिळवल्याचे वृत्त समोर आले. या कारवाईत पाकिस्तानी सैनिकांचा मृत्यू झाल्याचा दावा अफगाण सूत्रांकडून करण्यात आला. त्याच रात्री पाकिस्तानने पुन्हा एअर स्ट्राइक करून प्रत्युत्तर दिले. त्यानंतर अफगाण एअरफोर्सने पाकिस्तानमधील लक्ष्यांवर हल्ले केल्याचे सांगितले जाते. या परस्पर कारवायांमुळे सीमाभागात भीती आणि अनिश्चिततेचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
मरियम सोलेमानखिल यांची भारताकडे अपेक्षा
सध्या विजनवासात असलेल्या मरियम सोलेमानखिल यांनी वृत्तसंस्था ANI ला दिलेल्या मुलाखतीत भारतावर प्रचंड विश्वास व्यक्त केला. “पाकिस्तानने अनेक दशकांपासून दहशतवादाला पाठिंबा दिला आहे. या धोरणामुळे लाखो लोकांचे आयुष्य उद्ध्वस्त झाले. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पाकिस्तानच्या कारवाया उघड करण्याची आणि त्यांच्यावर निर्बंध आणण्याची क्षमता भारतात आहे,” असे त्यांनी स्पष्टपणे सांगितले.
त्यांनी पुढे असेही म्हटले की, पाकिस्तानकडे अण्वस्त्रे असल्याने परिस्थिती अधिक धोकादायक बनते. “जो देश दहशतवादी संघटनांना आश्रय देतो, त्याच्याकडे अण्वस्त्रे असणे ही जागतिक सुरक्षेसाठी गंभीर बाब आहे. भारताने आंतरराष्ट्रीय समुदायासमोर ही बाब ठामपणे मांडावी,” अशी मागणी त्यांनी केली.
पाकिस्तानवर गंभीर आरोप
सोलेमानखिल यांनी पाकिस्तानवर दहशतवादाला पाठिंबा देण्याचा आरोप करत तीव्र टीका केली. “आम्हीच दहशतवादाचे बळी आहोत,” असा पाकिस्तानचा दावा फेटाळून लावत त्यांनी म्हटले की, पाकिस्तानची लष्करी यंत्रणा आणि रावळपिंडीतील जनरल्स हे युद्धातून आर्थिक व राजकीय फायदा घेतात. त्यांनी पाकिस्तानच्या सत्ताकारणावर ‘लष्करी वर्चस्व’ असल्याचा आरोपही केला.
भारताची संभाव्य भूमिका
या संघर्षात भारताची भूमिका अद्याप अधिकृतपणे स्पष्ट झालेली नाही. मात्र भारत या घडामोडींवर बारकाईने लक्ष ठेवून असल्याचे सूत्रांकडून सांगितले जाते. भारताची परराष्ट्र धोरणे पारंपरिकपणे संयम, संवाद आणि प्रादेशिक स्थैर्य यावर भर देणारी राहिली आहेत. तथापि, पाकिस्तानकडून होणाऱ्या दहशतवादी कारवायांबाबत भारताने आंतरराष्ट्रीय मंचांवर सातत्याने भूमिका मांडली आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, भारत थेट लष्करी हस्तक्षेप करण्याऐवजी राजनैतिक मार्गाने दबाव वाढवण्याचा पर्याय निवडू शकतो. संयुक्त राष्ट्रसंघ, जी-२० आणि इतर बहुपक्षीय मंचांवर पाकिस्तानविरोधात ठोस मुद्दे मांडण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
प्रादेशिक आणि जागतिक परिणाम
अफगाणिस्तान-पाकिस्तान संघर्षामुळे संपूर्ण दक्षिण आशियातील स्थैर्यावर परिणाम होऊ शकतो. सीमावर्ती भागात राहणाऱ्या नागरिकांवर त्याचे थेट परिणाम होत आहेत. व्यापारमार्ग, स्थलांतर आणि मानवी हक्कांचा प्रश्न अधिक गुंतागुंतीचा बनत आहे. जागतिक शक्तींनाही या परिस्थितीकडे दुर्लक्ष करता येणार नाही.
पुढील वाटचाल
सध्या परिस्थिती अत्यंत नाजूक आहे. दोन्ही देशांकडून आक्रमक भूमिका घेतली जात असल्याने संघर्ष आणखी वाढण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. या पार्श्वभूमीवर भारताकडून कोणती भूमिका घेतली जाते, याकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे. मरियम सोलेमानखिल यांनी व्यक्त केलेला विश्वास आणि अपेक्षा या केवळ एका नेत्याच्या भावना नसून, त्या व्यापक असुरक्षिततेचे प्रतीक असल्याचे निरीक्षकांचे मत आहे.
संघर्षाचा मार्ग न निवडता संवाद आणि शांततेचा मार्ग स्वीकारणे हीच या प्रदेशाच्या भवितव्यासाठी आवश्यक बाब आहे. मात्र सध्याच्या घडीला युद्धाचे सावट गडद असून पुढील काही दिवस निर्णायक ठरणार आहेत.
