तुपामुळे केस होतील फ्रिझ-फ्री; लावण्याची योग्य पद्धत, फायदे आणि तोटे जाणून घ्या
आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत केसांची काळजी घेणे हे मोठे आव्हान बनले आहे. वाढते प्रदूषण, बदलते हवामान, धावपळीचे जीवन, ताणतणाव, चुकीची आहारशैली आणि रासायनिक उत्पादनांचा अति वापर याचा थेट परिणाम केसांवर होत आहे. विशेषतः फ्रिझी, कोरडे, निस्तेज आणि गुंतागुंतीचे केस ही समस्या आज अनेक स्त्री-पुरुषांमध्ये मोठ्या प्रमाणात दिसून येते. केस सतत फुगलेले, विस्कटलेले दिसणे, हाताळताना कडक वाटणे आणि नैसर्गिक चमक न राहणे ही फ्रिझी केसांची प्रमुख लक्षणे आहेत.
अशा समस्यांवर उपाय म्हणून अनेकजण महागडी हेअर सीरम, स्पा ट्रीटमेंट, केरेटिन थेरपी किंवा विविध केमिकल बेस्ड उत्पादने वापरतात. मात्र, या उपायांचे परिणाम तात्पुरते असतात आणि काही वेळा त्याचे दुष्परिणामही जाणवतात. याच पार्श्वभूमीवर आयुर्वेद आणि पारंपरिक घरगुती उपायांकडे लोकांचा ओढा पुन्हा वाढताना दिसतो आहे. त्यातीलच एक प्रभावी, सहज उपलब्ध आणि स्वस्त उपाय म्हणजे — तूप.
तूप : केवळ आहारातच नाही, तर सौंदर्यासाठीही उपयुक्त
तूप हे भारतीय स्वयंपाकघरात शतकानुशतके वापरले जाणारे पौष्टिक अन्न आहे. मात्र आयुर्वेदात तुपाचा वापर केवळ आहारापुरता मर्यादित नसून, त्वचा, केस आणि एकूणच शरीराच्या आरोग्यासाठी तूप अत्यंत उपयुक्त मानले गेले आहे. आयुर्वेदानुसार तूप हे ‘स्निग्ध’, ‘शीत’ आणि ‘पोषक’ गुणधर्मांचे आहे. त्यामुळे ते शरीरातील उष्णता कमी करते आणि कोरडेपणा दूर करते.
तुपामध्ये नैसर्गिक फॅटी अॅसिड्स, ओमेगा-३, ओमेगा-९, तसेच व्हिटॅमिन A, D, E आणि K मुबलक प्रमाणात असतात. हे घटक केसांना बाहेरून पोषण देतात आणि केसांच्या क्युटिकल्सना संरक्षण देण्यास मदत करतात.
फ्रिझी केस म्हणजे नेमकं काय?
फ्रिझी केस म्हणजे असे केस ज्यामध्ये नैसर्गिक ओलावा कमी झालेला असतो. केसांचा वरचा थर (क्युटिकल लेयर) उघडा पडल्यामुळे हवेतली आर्द्रता केसांमध्ये शोषली जाते आणि केस फुगलेले, विस्कटलेले दिसू लागतात. यामागे अनेक कारणे असू शकतात
वारंवार शॅम्पू करणे
उष्णता स्टायलिंग (स्ट्रेटनर, ब्लो ड्रायर)
रासायनिक रंग किंवा ट्रीटमेंट
कडक पाण्याचा वापर
हवामानातील बदल
पोषणाचा अभाव
या सगळ्यामुळे केसांचा नैसर्गिक तेलकट थर निघून जातो आणि केस कोरडे होतात.
तूप फ्रिझी केसांवर कसे काम करते?
हेअर एक्सपर्ट्सच्या मते, तूप केसांच्या पृष्ठभागावर एक पातळ संरक्षक थर तयार करते. हा थर केसांमधील ओलावा बाहेर जाण्यापासून रोखतो. परिणामी
केस अधिक मऊ आणि गुळगुळीत होतात
गुंतागुंत कमी होते
केसांना नैसर्गिक चमक येते
फ्रिझीपणा कमी दिसतो
विशेषतः ज्या लोकांचे केस खूप कोरडे, जाड, राठ किंवा कर्ली आहेत, त्यांना तुपाचा चांगला फायदा होऊ शकतो.
तूप लावण्याची योग्य पद्धत कोणती?
तूप लावण्याची पद्धत सोपी असली, तरी ती योग्य प्रकारे करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. चुकीच्या पद्धतीने तूप लावल्यास फायदे होण्याऐवजी तोटे होऊ शकतात.
१) तूप निवडताना काळजी घ्या
नेहमी शुद्ध देसी तूप वापरा. बाजारातील फ्लेवर्ड किंवा प्रोसेस्ड तूप टाळा.
२) तूप हलके कोमट करा
थोडेसे तूप घ्या आणि ते हलके कोमट करा. खूप गरम करू नका.
३) टाळू आणि केसांवर लावा
बोटांच्या टोकांनी तूप टाळूवर हलक्या हाताने लावा. जास्त जोरात मसाज करण्याची गरज नाही. त्यानंतर केसांच्या लांबीवर तूप लावा.
४) किती वेळ ठेवावे?
तूप २० ते ४० मिनिटे केसांमध्ये ठेवा. रात्रभर ठेवणे टाळावे.
५) सौम्य शॅम्पूने धुवा
नंतर सौम्य, सल्फेट-फ्री शॅम्पूने केस धुवा. गरज असल्यास दोनदा शॅम्पू करू शकता.
तूप रात्रभर का ठेवू नये?
अनेकांना वाटते की रात्रभर तूप ठेवल्यास जास्त फायदा होईल. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, असे करणे योग्य नाही. रात्रभर तूप ठेवल्याने
टाळूवर धूळ-मळ साचू शकते
छिद्र बंद होण्याचा धोका वाढतो
तेलकट टाळू असलेल्या लोकांना कोंडा किंवा पिंपल्स होऊ शकतात
तूप इतर घटकांसोबत वापरता येईल का?
होय. काही लोक चांगल्या परिणामासाठी तुपामध्ये
नारळ तेल
कोरफड जेल
मिश्रण करून वापरतात. यामुळे मॉइश्चरायझिंग अधिक वाढते आणि केस अधिक मऊ व चमकदार दिसतात.
तुपाचे फायदे कोणाला जास्त होतात?
कोरडे आणि राठ केस असणारे
कर्ली किंवा वेव्ही केस असणारे
केमिकल ट्रीटमेंटनंतर खराब झालेले केस
थंडीच्या किंवा कोरड्या हवामानात राहणारे लोक
तुपाचे तोटेही जाणून घ्या
तूप नैसर्गिक असले तरी ते सर्वांसाठी योग्य असेलच असे नाही.
तेलकट टाळू असणाऱ्यांना तूप जड वाटू शकते
चुकीच्या प्रमाणात वापरल्यास केस चिकट होऊ शकतात
नीट न धुतल्यास कोंडा वाढू शकतो
उष्ण हवामानात अस्वस्थता जाणवू शकते
म्हणूनच तूप वापरण्यापूर्वी पॅच टेस्ट करणे आणि प्रमाणात वापरणे महत्त्वाचे आहे.
आयुर्वेदानुसार तुपाचे इतर फायदे
आयुर्वेदात तूप हे मेंदूसाठी आणि मज्जासंस्थेसाठी उपयुक्त मानले जाते. टाळूवर तूप लावल्याने
डोक्यातील उष्णता कमी होते
ताणतणाव कमी होतो
झोप सुधारण्यास मदत होते
काही ठिकाणी लहान मुलांच्या डोक्याला तूप लावण्याची परंपराही आहे.
तूप हा कोणताही जादुई उपाय नसला, तरी योग्य पद्धतीने आणि मर्यादित प्रमाणात वापरल्यास तो फ्रिझी आणि कोरड्या केसांसाठी एक प्रभावी घरगुती उपाय ठरू शकतो. महागड्या उत्पादनांऐवजी नैसर्गिक उपायांचा अवलंब करणे हे दीर्घकालीन केसांच्या आरोग्यासाठी अधिक फायदेशीर ठरते. मात्र, प्रत्येकाची केसांची रचना वेगळी असल्याने तूप वापरताना स्वतःच्या केसांचा प्रकार, हवामान आणि टाळूची स्थिती लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
