दुष्काळात खचलेल्या शेतकऱ्यांना तुकाराम मुंढेंनी दाखवली नवी दिशा! दुग्ध व्यवसाय, हायड्रोपोनिक्सचा दिला मंत्र; सल्ला ठरणार गेमचेंजर?
Tukaram Mundhe To Farmers : दुष्काळ, पाण्याची टंचाई आणि जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न यामुळे शेतकरी आर्थिक संकटाचा सामना करत आहेत. अशा परिस्थितीत केवळ टँकर आणि सरकारी मदतीवर अवलंबून न राहता उपलब्ध संसाधनांचा योग्य वापर करून उत्पन्नाचे पर्यायी मार्ग शोधण्याचा मोलाचा सल्ला भारतीय प्रशासकीय सेवेतील अधिकारी तुकाराम मुंढे यांनी शेतकऱ्यांना दिला आहे. पिंपरी-चिंचवड येथे आयोजित ‘ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो’मध्ये दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांशी संवाद साधताना त्यांनी दुग्ध व्यवसाय, हायड्रोपोनिक्स पद्धतीने चारा उत्पादन आणि जलसंधारणाचे महत्त्व अधोरेखित केले. त्यांच्या या मार्गदर्शनामुळे दुष्काळाचा सामना करणाऱ्या शेतकऱ्यांसमोर शेतीला पूरक व्यवसायाच्या नव्या संधींचा विचार करण्याचा मार्ग खुला झाला आहे.
दुष्काळाकडे समस्या नव्हे, संधी म्हणून पाहा!
दुष्काळ पडला की पाणीटंचाई, जनावरांच्या चाऱ्याची कमतरता आणि उत्पन्नात होणारी घट या समस्या शेतकऱ्यांसमोर उभ्या राहतात. अशा वेळी संकटाचा सामना करण्यासाठी दीर्घकालीन नियोजन करणे गरजेचे आहे. दुष्काळाकडे केवळ समस्या म्हणून न पाहता, त्यातून कोणत्या संधी निर्माण करता येतील, याचा विचार शेतकऱ्यांनी करावा, असे तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले.
दुष्काळ का पडतो, त्याचा शेती आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होतो आणि पुढील सहा ते सात महिन्यांत परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी कोणत्या उपाययोजना करता येतील, याचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. तात्पुरत्या उपायांबरोबरच भविष्यात अशा संकटांची तीव्रता कमी करण्यासाठी गावपातळीवर नियोजन आणि उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर महत्त्वाचा असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
Related News
फडणवीस-भागवत भेटीने राजकीय चर्चांना उधाण; 15 मिनिटांच्या भेटीत काय घडलं?
मोदी सरकार कोसळणार? संजय राऊतांच्या दाव्याने राजकीय वर्तुळात खळबळ!
ज्या ब्रिटनने भारताला गुलाम बनवले, त्याच देशात Dhruv Rathee चे आंदोलन! ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी
मोदी सरकारकडून कर्मचाऱ्यांना ₹15,000 पर्यंतचा लाभ! योजनेचा फायदा घेण्यासाठी हे काम करा
सर्वोच्च न्यायालयाचा निवडणूक आयोगाला दणका! रेकॉर्ड सादर करा, अन्यथा प्रतिकूल निष्कर्ष
समाजवादी पक्षाला भाजपचा मोठा धक्का! तीन आमदारांचा पक्षप्रवेश
मोठी बातमी! शेतकऱ्यांना दिवाळीपूर्वी 5 हजार रुपये; मुख्यमंत्र्यांची मोठी घोषणा
‘पप्पा, मला वाचवा…’ 11 वर्षांच्या मुलाचे अखेरचे शब्द आठवून शेखर सुमन भावूक
भारताच्या सीमेजवळ चीनची मोठी खेळी! बांगलादेशचा 335 दशलक्ष डॉलरचा करार
राहुल गांधी यांनी गर्भवती महिला पत्रकाराला धक्का दिला? भाजपचा गंभीर आरोप
Jio AI Glasses: टेक्नोलॉजीत जिओची मोठी झेप! चष्म्यातून होणार UPI पेमेंट, पाहा 7 जबरदस्त फीचर्स
ऐश्वर्याची अमिताभ बच्चन यांच्यासाठी खास पोस्ट; नेटकऱ्यांचा टोला, 5 मुद्द्यांवर रंगली चर्चा!
हायड्रोपोनिक्समुळे कमी पाण्यात चारा उत्पादन शक्य
दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांसमोरील सर्वांत मोठ्या समस्यांपैकी एक म्हणजे जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करणे. पावसाअभावी चारा पिकांचे उत्पादन घटते, तर बाजारातून चारा खरेदी करण्यासाठी शेतकऱ्यांना मोठा खर्च करावा लागतो. परिणामी, दुग्ध व्यवसाय टिकवणेही कठीण होते.
या समस्येवर उपाय म्हणून तुकाराम मुंढे यांनी हायड्रोपोनिक्स पद्धतीने चारा उत्पादन करण्याच्या पर्यायाकडे लक्ष वेधले. या पद्धतीत मातीशिवाय नियंत्रित वातावरणात चारा पिकवता येतो. पारंपरिक पद्धतींच्या तुलनेत कमी जागेत आणि तुलनेने कमी पाण्यात चारा उत्पादन करण्याची संधी यात उपलब्ध होऊ शकते.
मात्र, या तंत्रज्ञानाचा प्रभावी वापर करण्यासाठी शेतकऱ्यांना योग्य प्रशिक्षण, तांत्रिक माहिती आणि आर्थिक नियोजनाची गरज आहे. हायड्रोपोनिक्स पद्धतीबाबत ग्रामीण भागात जागरूकता निर्माण केल्यास चारा टंचाईच्या काळात शेतकऱ्यांना पर्यायी मार्ग उपलब्ध होऊ शकतो.
दुग्ध व्यवसायातून उत्पन्नाचा नवा मार्ग
शेतीतील अनिश्चितता लक्षात घेता दुग्ध व्यवसायाकडे केवळ पूरक व्यवसाय म्हणून नव्हे, तर ग्रामीण भागातील उत्पन्नाचे स्वतंत्र साधन म्हणून पाहण्याची गरज आहे. तुकाराम मुंढे यांनी दुग्ध व्यवसायातील संधी अधोरेखित करताना दर्जेदार दूध उत्पादन, दुग्ध प्रक्रिया आणि दुधावर आधारित उद्योगांचे महत्त्व स्पष्ट केले.
दुधाला बाजारपेठेत मागणी असली, तरी व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी जनावरांचे आरोग्य, चाऱ्याची उपलब्धता, पाण्याचे नियोजन, उत्पादनाचा दर्जा आणि विक्री व्यवस्थापन या बाबी महत्त्वाच्या ठरतात. दूध उत्पादनाबरोबरच दुधापासून विविध पदार्थ तयार करणे, प्रक्रिया उद्योग उभारणे आणि स्थानिक बाजारपेठेशी जोडले जाणे यामुळे ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण होऊ शकतात.
पशुसंवर्धन आणि दुग्ध व्यवसायाकडे उद्योजकीय दृष्टिकोनातून पाहणे आवश्यक आहे. केवळ दूध विक्रीपुरते मर्यादित न राहता मूल्यवर्धनाच्या माध्यमातून उत्पन्न वाढवण्याचा विचार शेतकऱ्यांनी करावा, असा त्यांच्या मार्गदर्शनाचा मुख्य आशय आहे.
दरवर्षी टँकर मागण्यापेक्षा जलसंधारणावर भर द्या!
दुष्काळाच्या काळात अनेक गावांमध्ये पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकरची मागणी केली जाते. विहिरी आणि कूपनलिकांची पाणीपातळी घटल्याने नागरिकांना पाणीटंचाईचा सामना करावा लागतो. मात्र, दरवर्षी उद्भवणाऱ्या या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय शोधणे अधिक महत्त्वाचे असल्याचे तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले.
गावातील पाण्याचे स्रोत टिकवणे, पावसाचे पाणी वाहून जाण्यापासून रोखणे आणि ते जमिनीत मुरवण्यासाठी आवश्यक उपाययोजना करणे गरजेचे आहे. जलसंधारणाची कामे केवळ एखाद्या योजनेपुरती मर्यादित न ठेवता गावाच्या भौगोलिक परिस्थितीनुसार त्यांचे नियोजन करायला हवे.
गावातील रस्ते आणि इतर बांधकामांसाठी काँक्रिटीकरण करताना पावसाच्या पाण्याचा नैसर्गिक प्रवाह अडणार नाही, तसेच पाणी जमिनीत मुरण्याची क्षमता कमी होणार नाही, याची काळजी घेणे आवश्यक आहे. आवश्यक ठिकाणी बांधकाम करतानाच पावसाचे पाणी गावात आणि शेतात टिकून राहण्यासाठी नियोजन करणे महत्त्वाचे असल्याचे त्यांनी सांगितले.
शेतकऱ्यांसाठी दीर्घकालीन नियोजन महत्त्वाचे
दुष्काळावर मात करण्यासाठी केवळ तात्पुरत्या उपाययोजना पुरेशा ठरत नाहीत. शेतीतील पाण्याचा वापर, जनावरांसाठी चाऱ्याची उपलब्धता, पर्यायी उत्पन्नाचे स्रोत आणि जलसंधारण या सर्व बाबींचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे.
हायड्रोपोनिक्सद्वारे चारा उत्पादन, दुग्ध व्यवसायातील मूल्यवर्धन आणि पावसाचे पाणी साठवण्याच्या उपाययोजना यांचा योग्य समन्वय साधल्यास ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ मिळू शकते. मात्र, या पर्यायांची अंमलबजावणी करताना स्थानिक परिस्थिती, खर्च, बाजारपेठ आणि उपलब्ध संसाधने यांचा विचार करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
पिंपरी-चिंचवड येथील ‘ग्लोबल मराठा बिझनेस एक्स्पो’मध्ये तुकाराम मुंढे यांनी मांडलेले विचार दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांसाठी पर्यायी मार्गांचा विचार करण्यास प्रवृत्त करणारे आहेत. संकटाच्या काळात खचून न जाता नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि व्यवसायाभिमुख दृष्टिकोन यांच्या मदतीने पुढील वाटचाल करण्याचा संदेश त्यांच्या मार्गदर्शनातून मिळतो.
दुष्काळावर कायमस्वरूपी मात करण्यासाठी पाणी जपणे, चाऱ्याचे नियोजन करणे आणि शेतीला पूरक उत्पन्नाचे स्रोत निर्माण करणे, हाच शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा मार्ग ठरू शकतो.
Read Also : https://ajinkyabharat.com/rss-news/
