अमेरिकेला मोठा झटका? चीनचा AI मध्ये नवा डाव; BRICSमध्ये जिनपिंग यांचा मोठा प्रस्ताव, भारताची भूमिका काय?
BRICS : भारत आणि चीन यांच्यातील संबंधांमध्ये गेल्या काही काळात पुन्हा संवाद आणि सहकार्याचे वातावरण निर्माण होताना दिसत आहे. चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या भारत दौऱ्याने या बदलाला आणखी महत्त्व प्राप्त झाले. BRICS परिषदेदरम्यान पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि शी जिनपिंग यांच्यात द्विपक्षीय चर्चा झाली. याच पार्श्वभूमीवर चीनने आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स म्हणजेच AI क्षेत्रात BRICS देशांसाठी एक महत्त्वाकांक्षी प्रस्ताव मांडला आहे. चीनचा हा प्रस्ताव अमेरिकेच्या AI वर्चस्वाला आव्हान देणारा असल्याची चर्चा सुरू झाली आहे.
सात वर्षांनंतर जिनपिंग भारतात
गलवान खोऱ्यातील संघर्षानंतर भारत आणि चीनच्या संबंधांमध्ये मोठा तणाव निर्माण झाला होता. दोन्ही देशांमधील सीमा प्रश्नामुळे राजनैतिक तसेच आर्थिक संबंधांवरही परिणाम झाला. मात्र, गेल्या काही काळात दोन्ही देशांनी संवाद वाढवण्यावर भर दिला आहे. याच पार्श्वभूमीवर शी जिनपिंग यांचा भारत दौरा महत्त्वाचा मानला जात आहे.
BRICS परिषदेसाठी भारतात आलेल्या जिनपिंग आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यात द्विपक्षीय बैठक झाली. या बैठकीत दोन्ही देशांच्या संबंधांसह व्यापार, तंत्रज्ञान, सीमाविषयक प्रश्न आणि परस्पर सहकार्याच्या विविध मुद्द्यांवर चर्चा झाल्याचे सांगितले जाते.
Related News
खात्यात अचानक पैसे आले? RBIचा मोठा निर्णय; संशयास्पद व्यवहारांवर लागणार ‘डेबिट होल्ड’
Manoj Jarange Patilचा तिसऱ्यांदा अर्ज; मुंबई पोलिसांकडून परवानगी मिळणार का? मोठी अपडेट समोर
Manoj Jarange Patil मुंबईकडे रवाना; पहिला मुक्काम पाटोदा, सरकारच्या भूमिकेकडे लक्ष
Disha Salian प्रकरणात पुन्हा ट्विस्ट; ठाकरे कुटुंबाला डाग कोणी लावला? भाजप नेत्याचा राऊतांना पलटवार
साखरेच्या दरात मोठी अपडेट! 4 दिवसांत भाव घसरले, महाराष्ट्रात साखर कितीला?
Vaibhav Sooryavanshiला संघातून वगळल्याने श्रीकांत संतापले; पत्नीनेही विचारला सवाल, नेमकं काय घडलं?
PF चा लेखाजोखा आता WhatsApp वर! EPFO आणणार नवी सुविधा, घरबसल्या मिळणार सर्व माहिती
UPI वापरणाऱ्यांसाठी मोठी बातमी! 2 हजारांपेक्षा जास्त व्यवहारावर शुल्क? केंद्राच्या निर्णयाने खळबळ
Disha Salian प्रकरणाच्या चर्चेदरम्यान राज ठाकरेंची सूचक पोस्ट; म्हणाले, ‘तूर्तास एवढेच!’
Disha Salian प्रकरणावर बावनकुळेंची पहिली प्रतिक्रिया; म्हणाले, ‘दूध का दूध, पाणी का पाणी होईल’
ओमानच्या किनाऱ्याजवळ तेलवाहू जहाजावर हल्ला; 13 भारतीय नाविक सुखरूप, एक बेपत्ता
41व्या वर्षी माहिरा खान दुसऱ्यांदा आई होणार? बेबी बंपमधील फोटो व्हायरल
जिनपिंग यांच्या भारत दौऱ्याकडे केवळ भारत आणि चीनच नव्हे, तर अमेरिका, रशिया आणि इतर प्रमुख देशांचेही लक्ष लागले होते. कारण भारत आणि चीन यांच्यातील वाढता संवाद जागतिक राजकारणाच्या समीकरणांवर परिणाम करू शकतो.
चीनचा AI मध्ये मोठा प्लॅन
या दौऱ्यादरम्यान सर्वाधिक लक्ष वेधून घेणारा मुद्दा म्हणजे चीनचा आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सबाबतचा प्रस्ताव. BRICS देशांनी AI क्षेत्रात एकत्रितपणे काम करावे, यासाठी चीनने “BRICS AI Open Source Community” आणि “Digital Ecosystem Cloud Platform” उभारण्याचा प्रस्ताव मांडला.
या प्रस्तावामागे चीनचा उद्देश BRICS देशांमध्ये AI तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण, ओपन-सोर्स मॉडेल्सचा विकास आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांमध्ये सहकार्य वाढवणे हा असल्याचे मानले जात आहे.
आजच्या काळात AI हे केवळ तंत्रज्ञानाचे क्षेत्र राहिलेले नाही. अर्थव्यवस्था, संरक्षण, आरोग्य, शिक्षण, उद्योग, सायबर सुरक्षा आणि डिजिटल प्रशासन अशा जवळपास प्रत्येक क्षेत्रात AI ची भूमिका वाढत आहे. त्यामुळे AI क्षेत्रात कोणाचे वर्चस्व राहणार, हा प्रश्न जागतिक शक्तिसमीकरणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा बनला आहे.
अमेरिकेच्या AI कंपन्यांना आव्हान?
AI क्षेत्रात सध्या अमेरिकेच्या कंपन्यांचे मोठे वर्चस्व आहे. OpenAI, Google, Anthropic यांसारख्या कंपन्या अत्याधुनिक AI मॉडेल्सच्या विकासात आघाडीवर आहेत. त्याचवेळी चीनने DeepSeek आणि Qwen यांसारख्या मॉडेल्सच्या माध्यमातून अमेरिकन AI कंपन्यांना स्पर्धा देण्यास सुरुवात केली आहे.
चीनचा ओपन-सोर्स आणि ओपन-वेट AI मॉडेल्सवर वाढता भर हा या स्पर्धेतील महत्त्वाचा भाग आहे. चीनला AI मॉडेल्सचा वापर केवळ स्वतःच्या देशापुरता मर्यादित ठेवायचा नसून, विकसनशील देशांमध्येही त्यांचा विस्तार करण्याची इच्छा असल्याचे संकेत मिळत आहेत.
त्यामुळे BRICSच्या माध्यमातून AI क्षेत्रात स्वतंत्र डिजिटल इकोसिस्टम उभारण्याचा प्रस्ताव हा अमेरिकेच्या तंत्रज्ञान वर्चस्वाला पर्यायी व्यवस्था निर्माण करण्याच्या चीनच्या प्रयत्नांचा भाग म्हणून पाहिला जात आहे.
भारताची भूमिका काय?
मात्र, या संपूर्ण घडामोडीत भारताची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरणार आहे. भारताने तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत कोणत्याही एका देशावर अवलंबून न राहता स्वतःची क्षमता विकसित करण्यावर भर दिला आहे.
भारताच्या IndiaAI Mission अंतर्गत देशात स्वदेशी AI क्षमता, संगणकीय पायाभूत सुविधा, डेटासेट्स, स्टार्टअप्स आणि संशोधनाला प्रोत्साहन देण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. त्यामुळे चीनने मांडलेल्या AI सहकार्याच्या प्रस्तावाबाबत भारताची भूमिका ही सावध आणि स्वतंत्र राहण्याची शक्यता आहे.
भारत BRICSचा महत्त्वाचा सदस्य असला तरी परराष्ट्र धोरणाच्या पातळीवर भारत कोणत्याही एका गटाच्या किंवा शक्तीच्या पूर्णपणे प्रभावाखाली जाण्याऐवजी रणनीतिक स्वायत्ततेवर भर देत आला आहे.
2027 मध्ये चीनकडून पुन्हा प्रस्ताव?
विशेष म्हणजे, चीन 2027 मध्ये BRICS शिखर परिषदेचे यजमानपद भूषवणार आहे. त्यामुळे AI संदर्भातील हा प्रस्ताव भविष्यात आणखी व्यापक स्वरूपात पुढे आणला जाऊ शकतो. BRICS देशांमध्ये डिजिटल तंत्रज्ञान आणि AI क्षेत्रात दीर्घकालीन सहकार्याची चौकट उभारण्याचा प्रयत्न चीनकडून केला जाऊ शकतो.
मात्र, सध्याच्या BRICS घोषणापत्रात चीनचा हा AI प्रस्ताव समाविष्ट नसल्याचे सांगितले जात आहे. त्यामुळे हा प्रस्ताव तातडीने लागू होणार नसून त्यावर पुढील काळात चर्चा होण्याची शक्यता आहे.
भारत-चीन जवळीकतेकडे जगाचे लक्ष
भारत आणि चीनमधील संवाद वाढत असताना जागतिक राजकारणात त्याचे दूरगामी परिणाम काय होतील, याकडे अनेक देशांचे लक्ष आहे. विशेषतः अमेरिका आणि चीन यांच्यात तंत्रज्ञान, व्यापार आणि भू-राजकीय प्रभावासाठी सुरू असलेल्या स्पर्धेच्या पार्श्वभूमीवर भारताची भूमिका निर्णायक ठरू शकते.
एकीकडे भारत अमेरिका, युरोप आणि इतर देशांसोबत तंत्रज्ञान आणि संरक्षण क्षेत्रात सहकार्य वाढवत आहे, तर दुसरीकडे BRICSच्या माध्यमातून चीन आणि रशियासोबतही संवाद कायम ठेवत आहे. त्यामुळे भारताची ही संतुलित भूमिका आगामी काळात अधिक महत्त्वाची ठरणार आहे.
दरम्यान, शी जिनपिंग, नरेंद्र मोदी आणि रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांचे BRICSच्या व्यासपीठावरील एकत्रित उपस्थितीचे चित्रही चर्चेचा विषय ठरले. भारत-चीन संबंध सुधारण्याच्या संकेतांमुळे दक्षिण आशियातील राजकारणावरही त्याचे परिणाम होऊ शकतात.
एकूणच, चीनचा BRICS AI Open Source Communityचा प्रस्ताव हा केवळ तंत्रज्ञानाशी संबंधित नसून जागतिक AI वर्चस्वाच्या लढाईतील एक मोठी रणनीती म्हणून पाहिला जात आहे. आता भारत चीनच्या या प्रस्तावाला कितपत साथ देतो आणि IndiaAI Missionच्या माध्यमातून स्वतःची स्वतंत्र AI क्षमता किती मजबूत करतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
