Sonam Wangchuk : खरंच मानलं पाहिजे! लोकांच्या आयुष्यात बदल घडवणारी सोनम वांगचुक यांची 3 जबरदस्त इनोव्हेशन्स; विज्ञानाच्या जोरावर समाज बदलण्याचा प्रयत्न
Sonam Wangchuk Innovation: सामाजिक कार्यकर्ते आणि इंजिनिअर सोनम वांगचुक हे सध्या देशभर चर्चेत आहेत. दिल्लीतील जंतरमंतरवरील आंदोलन, पोलिसांची कारवाई आणि त्यांच्या प्रकृतीबाबत सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात चर्चा सुरू आहे. मात्र, आंदोलनांपलीकडे सोनम वांगचुक यांची ओळख ही एका अशा व्यक्तीची आहे, ज्यांनी विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजातील अनेक समस्यांवर तोडगा शोधण्याचा प्रयत्न केला आहे.
सोनम वांगचुक यांनी विशेषतः लडाखसारख्या कठीण भौगोलिक परिस्थिती असलेल्या भागात लोकांचे जीवन सुसह्य करण्यासाठी अनेक नाविन्यपूर्ण प्रयोग केले आहेत. पाणीटंचाई, कडाक्याची थंडी आणि शिक्षणातील पारंपरिक पद्धती अशा अनेक विषयांवर त्यांनी काम केले आहे. त्यांच्या काही महत्त्वाच्या इनोव्हेशन्समुळे त्यांना देश-विदेशात ओळख मिळाली आहे.
आइस स्तूप : पाणीटंचाईवर अनोखा उपाय
सोनम वांगचुक यांचे सर्वात प्रसिद्ध आणि चर्चेत असलेले इनोव्हेशन म्हणजे ‘आइस स्तूप’. लडाखसारख्या उंच पर्वतीय भागात शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता ही मोठी समस्या आहे. हिवाळ्यात मोठ्या प्रमाणात बर्फ पडतो, मात्र उन्हाळ्यात शेतीसाठी आवश्यक असलेले पाणी मिळणे कठीण होते.
Related News
Vikram-1 Launch यशस्वी; भारताच्या खासगी स्पेस सेक्टरने रचला नवा इतिहास
रिकाम्या पोटी दालचिनीचं पाणी प्यायल्याने खरंच वजन कमी होतं? जाणून घ्या तज्ज्ञांचं मत
सकाळी कोमट पाण्यात मध पिल्याने खरंच वजन कमी होतं? विज्ञानाने सांगितलं सत्य
‘धर्मेंद्र प्रधान यांना असं काय सोनं लागलं?’; सोनम वांगचूक प्रकरणावर उद्धव ठाकरेंचा केंद्रावर हल्लाबोल
सोनम वांगचूक रुग्णालयात; ‘माझ्या परवानगीशिवाय औषध देऊ नका’, पत्नी गीतांजलींचा अल्टिमेटम
भोंदू बाबा अशोक खरात अडचणीत! ईडीचं 3 हजार पानी आरोपपत्र; 42.88 कोटींच्या गैरव्यवहाराचा दावा
मोठी बातमी! पी. व्ही. सिंधूने रचला इतिहास; जपान ओपन 2026 च्या अंतिम फेरीत प्रवेश
मोठी बातमी! अमेरिकेचे MQ-9 ड्रोन पाडल्याचा इराणचा दावा; आखातात तणाव शिगेला
मोदी सरकारसाठी मोठी गुड न्यूज! डिलिमिटेशन विधेयकाच्या मंजुरीचा मार्ग मोकळा?
ही समस्या लक्षात घेऊन सोनम वांगचुक यांनी आइस स्तूपची संकल्पना मांडली. या तंत्रज्ञानामध्ये हिवाळ्यातील पाणी एका विशिष्ट पद्धतीने जमा करून शंकूच्या आकाराचा मोठा बर्फाचा डोंगर तयार केला जातो.
उन्हाळा सुरू झाल्यानंतर हा बर्फाचा डोंगर हळूहळू वितळतो आणि शेतीसाठी आवश्यक असलेले पाणी उपलब्ध होते. या प्रक्रियेसाठी कोणत्याही प्रकारच्या विजेची गरज लागत नाही. त्यामुळे हे तंत्रज्ञान पर्यावरणपूरक आणि कमी खर्चाचे ठरते.
हवामान बदलामुळे हिमवृष्टीचे स्वरूप बदलत असताना लडाखसारख्या भागासाठी आइस स्तूप हा एक प्रभावी उपाय मानला जातो. या प्रयोगामुळे अनेक शेतकऱ्यांना पाण्याच्या समस्येवर मात करण्यास मदत झाली आहे.
हिटरशिवाय गरम राहणारी घरे
लडाखमध्ये हिवाळ्यात तापमान उणे अंशांपर्यंत खाली जाते. अशा परिस्थितीत घरातील तापमान सामान्य ठेवणे मोठे आव्हान असते. पारंपरिक पद्धतींमध्ये घर गरम ठेवण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात इंधन आणि ऊर्जेचा वापर करावा लागतो.
सोनम वांगचुक आणि त्यांच्या SECMOL (Students’ Educational and Cultural Movement of Ladakh) संस्थेने या समस्येवरही काम केले.
स्थानिक माती, उपलब्ध साहित्य आणि विशेष डिझाइनच्या माध्यमातून अशा इमारती तयार करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला, ज्या सूर्यापासून मिळणाऱ्या उष्णतेचा अधिक चांगला वापर करू शकतात.
या तंत्रज्ञानाला पॅसिव्ह सोलर डिझाइन असे म्हटले जाते. यामध्ये घराची रचना अशी केली जाते की दिवसभरातील सूर्यप्रकाश आणि उष्णता घरात साठवली जाते आणि रात्रीच्या थंड वातावरणात त्याचा उपयोग होतो.
या पद्धतीमुळे पारंपरिक हीटिंग सिस्टिमवरील अवलंबित्व कमी होते. तसेच इंधनाची बचत होते आणि पर्यावरणावर होणारा परिणामही कमी होतो.
SECMOL : शिक्षणाची वेगळी वाट
सोनम वांगचुक यांचे आणखी एक महत्त्वाचे काम म्हणजे SECMOL शिक्षण मॉडेल. हे केवळ एक शैक्षणिक केंद्र नसून विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष जीवनातील समस्या समजून घेण्याची आणि त्यावर उपाय शोधण्याची संधी देणारे एक प्रयोगशील शिक्षण मॉडेल आहे.
पारंपरिक शिक्षण पद्धतीमध्ये अनेकदा विद्यार्थ्यांचा भर केवळ परीक्षा आणि गुणांवर असतो. मात्र SECMOL मध्ये विद्यार्थ्यांना व्यवहारिक ज्ञान, नेतृत्व कौशल्य आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता विकसित करण्यावर भर दिला जातो.
येथे विद्यार्थी कॅम्पसच्या व्यवस्थापनात सहभागी होतात. सस्टेनेबल बिल्डिंग, अक्षय ऊर्जा, पर्यावरण संरक्षण यांसारख्या क्षेत्रात त्यांना प्रत्यक्ष अनुभव दिला जातो.
या शिक्षण पद्धतीचा उद्देश विद्यार्थ्यांना केवळ नोकरीसाठी तयार करणे नसून समाजातील समस्या ओळखून त्यावर उपाय शोधणारे नागरिक तयार करणे हा आहे.
विज्ञान आणि समाज बदलण्याची जिद्द
सोनम वांगचुक यांचे काम केवळ तंत्रज्ञानापुरते मर्यादित नाही. विज्ञानाचा वापर करून सामान्य नागरिकांच्या समस्या सोडवता येतात, हा विचार त्यांनी आपल्या कामातून दाखवून दिला आहे.
लडाखसारख्या दुर्गम भागात पाणी, ऊर्जा आणि शिक्षण या तीन महत्त्वाच्या क्षेत्रांमध्ये त्यांनी केलेले प्रयोग आज जगभर चर्चेचा विषय आहेत.
दरम्यान, सध्या त्यांच्या आंदोलनामुळे त्यांच्यावर पुन्हा एकदा राष्ट्रीय पातळीवर चर्चा होत आहे. मात्र, त्यांच्या सामाजिक कार्याचा प्रवास पाहिला तर विज्ञान, पर्यावरण आणि शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजात सकारात्मक बदल घडवण्याचा त्यांचा सातत्यपूर्ण प्रयत्न दिसून येतो.
सोनम वांगचुक यांची ही इनोव्हेशन्स हे दाखवून देतात की, योग्य विचार आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाच्या मदतीने कठीण वाटणाऱ्या समस्यांवरही प्रभावी उपाय शोधता येऊ शकतात.
