हिंद महासागरात सापडले 53 लाख वर्षे जुने व्हेल माशांचे ‘कब्रिस्तान’; समुद्रातील नव्या रहस्यांचा होणार उलगडा
हिंद महासागराच्या अथांग तळाशी चिनी शास्त्रज्ञांनी केलेल्या एका अभूतपूर्व संशोधनामुळे सागरी विज्ञानाच्या क्षेत्रात मोठी खळबळ उडाली आहे. समुद्रसपाटीपासून सुमारे 7 किलोमीटर खोलीवर तब्बल 53 लाख वर्षे जुने व्हेल माशांचे विशाल ‘कब्रिस्तान’ शोधण्यात आले असून, हा शोध पृथ्वीवरील आतापर्यंतच्या सर्वात मोठ्या आणि सर्वात जुन्या व्हेल फॉल परिसंस्थांपैकी एक मानला जात आहे.
हा शोध केवळ जीवाश्मांचा संग्रह नसून, खोल समुद्रातील जैवविविधता, सागरी परिसंस्था, कार्बन साठवण आणि जीवांच्या उत्क्रांतीविषयी अनेक नवीन प्रश्नांची उत्तरे देणारा ठरू शकतो. या संशोधनाचे निष्कर्ष प्रतिष्ठित Nature या वैज्ञानिक नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले आहेत.
Related News
30 जूनपूर्वी मोठा दिलासा! अडीच लाख कर्जावर 2 लाखांची माफी; कृषिमंत्र्यांचे 5 धक्कादायक संकेत
शाहिद कपूर, कृती सॅनन आणि रश्मिका मंदाना यांच्याभोवती 1 मोठी झुंबड, कार्यक्रमच रद्द
7 वर्षांपूर्वी ‘शनाया’ची भूमिका नाकारली! ‘गुलाबी साडी’ फेम प्राजक्ता घागचा धक्कादायक खुलासा
Nashik Crime: 7 धक्कादायक तथ्ये! सुटकेसमध्ये महिलेचा मृतदेह सापडल्याने नाशिक हादरले
खाडीत बुडणाऱ्या तरुणाला मिळाले जीवदान ; 4 वर्षांच्या मुलाच्या प्रसंगावधानाने घडला चमत्कार
7 कोटींच्या सोन्याची चोरी की AI चा धक्कादायक खेळ? 5 किलो सोन्याच्या व्हायरल CCTV व्हिडिओमागचं सत्य
राम Mandir Donation Scam 2026: धक्कादायक खुलासा! चालक ते कोट्यधीश; १४ खोल्यांचे हॉस्टेल, ६ हॉटेल्स आणि करोडोंची संपत्तीचा मोठा घोटाळा
27 वर्षीय उच्चशिक्षित शिक्षिकेचा धक्कादायक मृत्यू ; गोगाबाबा टेकडीवरील घटनेने शहर हादरले
ऑपरेशन टायगरवर सरनाईकांचे पॉवरफुल विधान, महाराष्ट्र राजकारणात नवे वळण 2026
Cabinet Meeting 2026: मोठा दिलासा! मंत्रिमंडळाचे 6 ऐतिहासिक आणि महत्त्वपूर्ण निर्णय; नगरसेवक, ZP सदस्य, पाणी, ड्रोन धोरणाला मंजुरी
Thane News: थरारक! 4 वर्षांच्या चिमुकल्याच्या प्रसंगावधानामुळे 30 वर्षीय तरुणाचे प्राण वाचले; कळवा खाडीत 15 मिनिटांचे रेस्क्यू ऑपरेशन
2023 मध्ये सुरू झाले संशोधन
या मोहिमेसाठी चिनी संशोधकांनी ‘फेंडोजे’ या अत्याधुनिक मानवयुक्त पाणबुडीचा वापर केला. 2023 मध्ये या पाणबुडीने हिंद महासागरातील डायमॅन्टिना झोनमध्ये 32 वेळा खोल समुद्रात डुबकी मारून निरीक्षण केले.या मोहिमेदरम्यान समुद्राच्या तळाशी पसरलेल्या असंख्य व्हेलच्या सांगाड्यांचे अस्तित्व आढळले. संशोधकांनी रोबोटिक आर्मच्या सहाय्याने सुमारे 500 सांगाड्यांचे नमुने गोळा केले. मात्र वैज्ञानिकांच्या मते, संपूर्ण परिसरात एक कोटीहून अधिक व्हेलचे सांगाडे असण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
‘व्हेल फॉल’ म्हणजे नेमकं काय?
समुद्रात एखादा विशाल व्हेल मासा मृत झाल्यानंतर त्याचे शरीर समुद्राच्या तळाशी जाऊन स्थिरावते. या प्रक्रियेला विज्ञानात व्हेल फॉल (Whale Fall) असे म्हणतात.खोल समुद्रात सूर्यप्रकाश पोहोचत नाही. त्यामुळे तेथे अन्नाची मोठी कमतरता असते. अशा परिस्थितीत मृत व्हेलचे शरीर हजारो जीवांसाठी अन्नाचा प्रमुख स्रोत बनते.त्याच्या शरीरावरील मांस, चरबी आणि हाडांवर अनेक सूक्ष्मजीव, कृमी, मोलस्क, खेकडे आणि इतर सागरी जीव वर्षानुवर्षे जगतात. त्यामुळे एका मृत व्हेलभोवती संपूर्ण परिसंस्था तयार होते.
‘व्ही’ आकाराच्या समुद्री खंदकामुळे तयार झाले कब्रिस्तान
संशोधकांच्या मते, डायमॅन्टिना झोनमध्ये समुद्राखाली नैसर्गिक ‘व्ही’ आकाराचा खोल खंदक आहे.या खंदकामुळे मृत व्हेलचे शरीर वाहत येऊन एका ठिकाणी जमा होत गेले. लाखो वर्षांच्या कालावधीत ही प्रक्रिया सतत सुरू राहिल्याने त्या भागात सांगाड्यांचा प्रचंड साठा तयार झाला.यामुळेच हा परिसर आज जगातील सर्वात मोठ्या व्हेल कब्रिस्तानांपैकी एक म्हणून ओळखला जात आहे.
7 किलोमीटर खोलीवरही गजबजलेले जीवन
सामान्यतः समुद्राचा तळ हा निर्जीव, अंधारमय आणि अत्यंत थंड प्रदेश मानला जातो.मात्र या संशोधनात याच्या नेमके उलट चित्र समोर आले आहे.व्हेलच्या सांगाड्यांभोवती अनेक दुर्मिळ आणि विचित्र सागरी जीव मोठ्या प्रमाणावर वास्तव्य करत असल्याचे दिसून आले.
यामध्ये—
- विशेष प्रकारचे जेलीफिश
- ब्रिटल स्टार
- हाडे खाणारे कृमी
- बायव्हॉल्व्ह मोलस्क
- सूक्ष्मजीवांच्या अनेक प्रजाती
यांचा समावेश आहे.
यातील काही जीव विज्ञानासाठी पूर्णपणे नवीन असण्याची शक्यता संशोधकांनी व्यक्त केली आहे.
नामशेष व्हेल प्रजातीचाही शोध
या संशोधनादरम्यान शास्त्रज्ञांना व्हेलच्या अशा एका प्रजातीचे जीवाश्म आढळले आहेत, जी यापूर्वी कधीही नोंदवली गेली नव्हती.या शोधामुळे व्हेलच्या उत्क्रांतीचा इतिहास अधिक स्पष्ट होण्यास मदत होणार असून भविष्यात नवीन प्रजातींचा शोध लागण्याचीही शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
कार्बन साठवणीत महत्त्वाची भूमिका
या संशोधनाचा आणखी एक महत्त्वाचा निष्कर्ष म्हणजे व्हेलचे मृतदेह पृथ्वीच्या कार्बन चक्रात मोठी भूमिका बजावतात.
संशोधनानुसार या भागातील व्हेलच्या सांगाड्यांमध्ये साठवलेली चरबी आणि ऊती मिळून जवळपास 67 दशलक्ष टन कार्बन समुद्राच्या तळाशी अडकवून ठेवतात.यामुळे वातावरणातील कार्बनचे प्रमाण कमी ठेवण्यास मदत होते.हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर हा निष्कर्ष अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
समुद्रातील जीवांसाठी अन्नाचा कायमस्वरूपी स्रोत
खोल समुद्रात अन्न सहज उपलब्ध नसते.अशा परिस्थितीत व्हेल फॉलमुळे हजारो जीवांना अनेक दशकांपर्यंत अन्न मिळते.हाडांमधील चरबी आणि सेंद्रिय पदार्थ हळूहळू विघटित होत राहतात आणि त्यावर अनेक जीव आपले जीवन अवलंबून ठेवतात.म्हणूनच वैज्ञानिक व्हेल फॉलला ‘डीप सी ओअॅसिस’ असेही संबोधतात.
1977 च्या ऐतिहासिक शोधाशी तुलना
अमेरिकन पुराजीवाश्म शास्त्रज्ञ स्टीफन गॉडफ्रे यांनी या संशोधनाची तुलना 1977 मध्ये झालेल्या हायड्रोथर्मल व्हेंट्सच्या ऐतिहासिक शोधाशी केली आहे.त्यांच्या मते, हा शोध म्हणजे भविष्यात उलगडणाऱ्या अनेक वैज्ञानिक रहस्यांची केवळ सुरुवात आहे.
भविष्यात काय होणार?
या परिसरात अजूनही मोठ्या प्रमाणावर संशोधन सुरू राहणार आहे.
शास्त्रज्ञांना अपेक्षा आहे की—
- नवीन जीवसृष्टीचा शोध लागू शकतो.
- समुद्री उत्क्रांतीबाबत नवीन माहिती मिळू शकते.
- हवामान बदलावर महत्त्वपूर्ण संशोधन होऊ शकते.
- खोल समुद्रातील परिसंस्थांचा अधिक चांगला अभ्यास करता येईल.
- जैवविविधतेच्या संवर्धनासाठी नवीन धोरणे तयार होऊ शकतील.
हिंद महासागराच्या अथांग गाभाऱ्यात सापडलेले 53 लाख वर्षे जुने व्हेल माशांचे कब्रिस्तान हे आधुनिक सागरी विज्ञानासाठी मैलाचा दगड ठरत आहे. हा शोध केवळ प्राचीन जीवाश्मांपुरता मर्यादित नसून, खोल समुद्रातील जीवन, जैवविविधता, कार्बन साठवण आणि पृथ्वीवरील उत्क्रांतीच्या इतिहासाचा महत्त्वाचा दुवा म्हणून समोर आला आहे. भविष्यात या भागातील संशोधनातून आणखी अनेक आश्चर्यकारक रहस्ये उलगडण्याची शक्यता असून, समुद्राविषयीची आपली समज अधिक व्यापक होणार आहे.
