Gold Purchase : भारतावर मात; पोलंड-उज्बेकिस्तान आघाडीवर, तर रशियावर सोनं विकण्याची वेळ
जागतिक अर्थव्यवस्थेतील अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर जगभरातील केंद्रीय बँकांनी सोन्याकडे पुन्हा एकदा सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून पाहण्यास सुरुवात केली आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेला सोनं खरेदीचा ट्रेंड अजूनही कायम असून, अनेक देश आपले स्वर्णसाठे वाढवत आहेत. मात्र या शर्यतीत भारताला मागे टाकत दोन देशांनी आघाडी घेतली आहे, तर दुसरीकडे काही देशांना आर्थिक दबावामुळे सोनं विकण्याची वेळ आली आहे.
केंद्रीय बँकांचा ‘गोल्ड रश’ सुरूच
The Kobeissi Letter च्या आकडेवारीनुसार, जागतिक केंद्रीय बँकांकडून सोनं खरेदीचा सिलसिला सलग 23व्या महिन्यातही सुरू आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये एकूण 19 टन सोनं खरेदी करण्यात आलं, तर जानेवारीतही 6 टन सोनं खरेदी करण्यात आलं होतं. म्हणजेच यंदाच्या वर्षात आतापर्यंत 25 टन सोनं केंद्रीय बँकांच्या तिजोरीत जमा झालं आहे.
ही वाढती खरेदी जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेचं प्रतीक मानली जाते. महागाई, भू-राजकीय तणाव आणि चलनातील चढउतार यामुळे सोनं पुन्हा सुरक्षित पर्याय ठरत आहे.
पोलंडचा धडाका; सर्वांना दिला धक्का
या महिन्यात सर्वाधिक चर्चेत राहिलेला देश म्हणजे पोलंड. पोलंडच्या केंद्रीय बँकेने फेब्रुवारीमध्ये एकट्यानेच 20 टन सोनं खरेदी करत सर्वांना आश्चर्याचा धक्का दिला.
- एकूण स्वर्णसाठा : 570 टन
- परकीय चलन साठ्यातील वाटा : 31%
पोलंडचा हा आक्रमक दृष्टिकोन त्यांच्या आर्थिक स्थैर्याच्या धोरणाचा भाग मानला जात आहे.
उज्बेकिस्तानही आघाडीवर
पोलंडनंतर उज्बेकिस्तान ने देखील मोठी खरेदी केली. त्यांनी फेब्रुवारीमध्ये 8 टन सोनं खरेदी केलं.
- एकूण स्वर्णसाठा : 407 टन
- परकीय चलन साठ्यातील वाटा : तब्बल 88%
इतक्या मोठ्या प्रमाणात सोन्यावर अवलंबून असणं हे उज्बेकिस्तानच्या आर्थिक धोरणाचं वेगळेपण दर्शवते.
चीनचा सततचा ‘गोल्ड लव्ह’
जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था असलेल्या चीन ने देखील सोनं खरेदीची परंपरा कायम ठेवली आहे. त्यांनी सलग 16व्या महिन्यात सोनं खरेदी केली आहे.
- फेब्रुवारी खरेदी : 1 टन
- एकूण स्वर्णसाठा : 2308 टन
चीनचा हा सातत्यपूर्ण दृष्टिकोन त्यांच्या दीर्घकालीन आर्थिक रणनीतीचा भाग मानला जातो.
भारताची स्थिती आणि बाजारभाव
भारत हा पारंपरिकरित्या सोन्याचा मोठा ग्राहक देश आहे. मात्र केंद्रीय बँकांच्या खरेदीत पोलंड आणि उज्बेकिस्तानने भारतावर मात केल्याचे दिसते. दरम्यान, मुंबई मध्ये सोन्याचे दर उच्चांकावर पोहोचले आहेत. सध्या प्रती 10 ग्रॅम सोन्याचा भाव सुमारे 1,51,470 रुपये इतका आहे. महागाई, डॉलरची स्थिती आणि जागतिक परिस्थिती यामुळे सोन्याच्या किमतींमध्ये सातत्याने वाढ होत आहे.
काही देशांवर ‘विक्री’ची वेळ
जिथे काही देश सोनं खरेदी करत आहेत, तिथे काहींना आर्थिक अडचणींमुळे सोनं विकावं लागत आहे.
रशियाची घसरण
रशिया ने फेब्रुवारीमध्ये 6 टन सोनं विकलं. आर्थिक दबाव आणि निर्बंधांमुळे त्यांना हा निर्णय घ्यावा लागला.
तुर्कीची अडचण
तुर्की ला देखील परकीय चलनाची गरज भागवण्यासाठी सोनं विकावं लागलं. मार्च महिन्यात त्यांनी अंदाजे 120 टन सोनं विकल्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
जागतिक परिस्थितीचा परिणाम
सोन्याच्या वाढत्या खरेदीमागे काही महत्त्वाचे घटक आहेत
- जागतिक आर्थिक अस्थिरता
- युद्ध आणि भू-राजकीय तणाव
- डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न
- महागाईपासून संरक्षण
विशेषतः मध्यपूर्वेतील तणाव आणि इराण संबंधित परिस्थितीमुळे काही देशांवर आर्थिक दबाव वाढला आहे.
तज्ज्ञ काय सांगतात?
अर्थतज्ज्ञांच्या मते, केंद्रीय बँकांचा वाढता सोन्याकडे कल हा भविष्यातील मोठ्या आर्थिक बदलांचा संकेत असू शकतो.
- सोनं हे ‘सेफ हेवन’ मानलं जातं
- चलनाच्या अवमूल्यनापासून संरक्षण
- दीर्घकालीन स्थैर्य
यामुळे अनेक देश आपले सोन्याचे साठे वाढवत आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी काय संकेत?
सोन्याच्या वाढत्या मागणीमुळे सामान्य गुंतवणूकदारांमध्येही उत्सुकता वाढली आहे. मात्र तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे—
- दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी सोनं योग्य
- अल्पकालीन चढउतारांपासून सावध राहावे
- पोर्टफोलिओमध्ये संतुलन ठेवावे
जागतिक स्तरावर सोनं पुन्हा एकदा केंद्रस्थानी येत आहे. पोलंड आणि उज्बेकिस्तानसारखे देश आक्रमक खरेदी करत असताना, रशिया आणि तुर्कीसारख्या देशांना विक्रीचा मार्ग स्वीकारावा लागत आहे.
ही परिस्थिती जागतिक अर्थव्यवस्थेतील बदलत्या समीकरणांचे संकेत देत असून, पुढील काळात सोन्याचे महत्त्व आणखी वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
(डिस्क्लेमर : या लेखातील माहिती विविध आर्थिक अहवालांवर आधारित आहे. गुंतवणूक करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.)
