अवकाळी पावसाने कांदा बिजवाई उद्ध्वस्त; 1000 एकर क्षेत्र बाधित
अवकाळी पाऊस आणि गारपीटीमुळे विदर्भातील अनेक भागांप्रमाणेच किन्हीराजा परिसरातील शेतकऱ्यांवर मोठं संकट ओढावलं आहे. नुकत्याच झालेल्या सततच्या पावसामुळे आणि अचानक कोसळलेल्या गारपीटीमुळे कांदा बिजवाई या अत्यंत खर्चिक पिकाचं मोठ्या प्रमाणात नुकसान झालं असून सुमारे 1000 एकर क्षेत्र बाधित झाल्याची प्राथमिक माहिती समोर आली आहे. या घटनेमुळे शेतकरी आर्थिक अडचणीत सापडले असून शासनाकडून तातडीच्या मदतीची मागणी जोर धरू लागली आहे.
अवकाळी पावसाचा तडाखा; तीन दिवस सतत पाऊस
किन्हीराजा गावासह मैराळडोह, एरंडा, सोनाला, रामराववाडी आणि पिंपळशेंडा या परिसरात गेल्या तीन दिवसांपासून अवकाळी पावसाने जोर धरला होता. त्यातच एका दिवशी अचानक गारपीट झाल्याने परिस्थिती आणखी बिकट झाली. पिकाच्या अंतिम टप्प्यात असताना आलेल्या या नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान झाले आहे.
1000 एकरांवरील कांदा बिजवाई बाधित
या परिसरात मोठ्या प्रमाणावर कांदा बिजवाई उत्पादन घेतले जाते. सुमारे 1000 एकर क्षेत्रावर हे पीक घेतले जात असल्याचे सांगितले जाते. मात्र, सततच्या पावसामुळे आणि गारपीटीमुळे या पिकावर विपरीत परिणाम झाला आहे.
कांदा बिजवाई हे पीक अत्यंत संवेदनशील असते. पिकाच्या परिपक्वतेच्या काळात पाऊस किंवा गारपीट झाली तर संपूर्ण उत्पादन धोक्यात येते. याच टप्प्यावर आलेल्या पावसामुळे पिकाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे.
फुलातील बी खाली; उत्पादनावर मोठा परिणाम
अवकाळी पावसाच्या जोरदार सरींमुळे कांद्याच्या फुलातील बी खाली पडले आहे. अनेक ठिकाणी हे बी जमिनीत मिसळून गेले असून त्याचा थेट परिणाम उत्पादनावर होणार आहे.
तसेच, पिकाची परिपक्वता सुरू असताना गारपीट झाल्यामुळे कांद्याची झाडे मोडून पडली आहेत. त्यामुळे बी पूर्णपणे तयार होण्याची प्रक्रिया खंडित झाली आहे. परिणामी अपेक्षित उत्पादन मिळणे कठीण झाले आहे.
खर्चिक पीक; गुंतवणूक धोक्यात
कांदा बिजवाई हे पीक अत्यंत खर्चिक मानले जाते. बियाणे, मजुरी, औषधे, पाणी व्यवस्थापन या सर्व घटकांवर मोठा खर्च करावा लागतो. अनेक शेतकऱ्यांनी कर्ज काढून या पिकात गुंतवणूक केली होती.
मात्र, अचानक आलेल्या अवकाळी पाऊस आणि गारपीटीच्या या दुहेरी संकटामुळे शेतकऱ्यांची संपूर्ण गुंतवणूक धोक्यात आली आहे. कांदा बिजवाई हे पीक अत्यंत खर्चिक असल्याने बियाणे, खत, औषधे, मजुरी आणि पाणी व्यवस्थापनासाठी शेतकऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणावर भांडवल गुंतवले होते. अनेकांनी कर्ज काढूनही शेती केली होती. परंतु पिकाच्या अंतिम टप्प्यावरच नैसर्गिक आपत्ती कोसळल्याने उत्पादनावर पूर्णपणे परिणाम झाला आहे.
फुलातील बी खाली पडल्यामुळे अपेक्षित उत्पन्न मिळण्याची शक्यता कमी झाली असून, बाजारात विक्रीसाठी योग्य उत्पादनच उरणार नाही, अशी भीती आहे. यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक गणित पूर्णपणे कोलमडले आहे. त्यातच या पिकासाठी विमा संरक्षण नसल्याने कोणतीही भरपाई मिळण्याची शक्यता नाही. परिणामी शेतकरी पूर्णपणे शासनाच्या मदतीवर अवलंबून राहिले आहेत. कर्जाचा बोजा, उत्पन्नाची अनिश्चितता आणि भविष्यातील पेरणीसाठी भांडवलाची टंचाई यामुळे शेतकऱ्यांसमोर मोठे आर्थिक संकट उभे ठाकले आहे.
विमा नसल्यामुळे दुहेरी फटका
या पिकासाठी पीक विमा योजना लागू नसल्यामुळे शेतकऱ्यांना कोणतीही भरपाई मिळणार नाही, ही बाब अधिक गंभीर ठरत आहे. इतर पिकांप्रमाणे विम्याचा आधार नसल्यामुळे शेतकरी पूर्णपणे शासनाच्या मदतीवर अवलंबून आहेत. यामुळे शेतकऱ्यांचा संतापही व्यक्त होत असून भविष्यात या पिकाला विमा संरक्षण देण्याची मागणी पुढे येत आहे.
शेतकऱ्यांची व्यथा
किन्हीराजा येथील शेतकरी गणेशराव घुगे यांनी सांगितले की, “कांदा बिजवाई हे पीक अत्यंत खर्चिक आहे. आम्ही मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक केली होती. मात्र तीन दिवस झालेल्या पावसामुळे आणि गारपीटीमुळे पिकाचे मोठे नुकसान झाले. फुलातील बी खाली पडल्यामुळे उत्पादन मिळण्याची शक्यता कमी झाली आहे. विमा नसल्यामुळे कोणतीही भरपाई मिळणार नाही. त्यामुळे शासनाने तातडीने पंचनामे करून मदत द्यावी.”
पंचनाम्याची आणि मदतीची मागणी
या नुकसानीनंतर शेतकऱ्यांनी शासनाकडे तातडीच्या उपाययोजनांची मागणी केली आहे. त्यांनी पुढील मागण्या केल्या आहेत:
- नुकसानीचे तातडीने पंचनामे करावेत
- बाधित क्षेत्राचे योग्य सर्वेक्षण करावे
- शेतकऱ्यांना तातडीने आर्थिक मदत द्यावी
- कांदा बिजवाई पिकाला भविष्यात पीक विमा संरक्षण लागू करावे
स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
किन्हीराजा आणि आसपासच्या गावांमध्ये कांदा बिजवाई हे महत्त्वाचे नगदी पीक आहे. या पिकावर अनेक शेतकऱ्यांचा उदरनिर्वाह अवलंबून आहे. त्यामुळे या नुकसानीचा परिणाम केवळ शेतकऱ्यांवरच नव्हे, तर संपूर्ण स्थानिक अर्थव्यवस्थेवर होण्याची शक्यता आहे. व्यापार, रोजगार आणि शेतीशी संबंधित इतर घटकांवरही याचा परिणाम होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
प्रशासनाकडून तातडीच्या कारवाईची अपेक्षा
शेतकरी आणि ग्रामस्थांनी प्रशासनाकडे या परिस्थितीची गांभीर्याने दखल घेण्याची मागणी केली आहे. नैसर्गिक आपत्तीमुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई देणे आणि भविष्यात अशा परिस्थितीचा सामना करण्यासाठी उपाययोजना करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
अवकाळी पाऊस आणि गारपीटीमुळे किन्हीराजा परिसरातील कांदा बिजवाई पिकाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान झाले आहे. या घटनेमुळे शेतकरी आर्थिक संकटात सापडले असून त्यांच्या भवितव्याबाबत चिंता व्यक्त केली जात आहे.
तातडीने पंचनामे करून योग्य आर्थिक मदत दिली नाही, तर अनेक शेतकरी अडचणीत येण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे शासनाने या परिस्थितीकडे तातडीने लक्ष देऊन प्रभावी पावले उचलण्याची गरज आहे.
