भारतीय सैन्यात लवकरच येणार ८०० किमी पल्ल्याचे ब्रह्मोस; मध्य पूर्वेतील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर भारताची मोठी तयारी
भारताची संरक्षण क्षमता आगामी काळात आणखी मजबूत होणार असल्याचे संकेत मिळत आहेत. मध्य पूर्वेत सतत वाढत असलेल्या तणावाच्या आणि बदलत्या युद्धपद्धतींच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय सैन्य ८०० किमी पल्ल्याच्या अत्याधुनिक ब्रह्मोस क्षेपणास्राच्या खरेदीची तयारी करत आहे. सध्या भारतीय सैन्याकडे ४५० किमीच्या रेंजचे ब्रह्मोस क्षेपणास्र उपलब्ध आहेत. मात्र आता लांबपल्ल्याच्या शत्रू लक्ष्यांवर अचूक हल्ला करण्याची क्षमता अधिकाधिक वाढवण्यासाठी पुढील पिढीच्या ‘BrahMos-ER’ म्हणजेच एक्सटेंडेड रेंज क्षेपणास्राचा समावेश करण्याचा प्रस्ताव पुढे आला आहे.
सूत्रांच्या माहितीनुसार, संरक्षण मंत्रालयाच्या उच्चस्तरीय बैठकीत या प्रस्तावावर लवकरच चर्चा होणार आहे. मंजुरी मिळाल्यास हे ब्रह्मोसच्या विस्तारित आवृत्तीचे आतापर्यंतचे सर्वात मोठे ऑर्डर असेल. यामुळे भारतीय सैन्याच्या स्ट्रॅटेजिक फोर्स स्ट्रक्चरमध्ये महत्त्वपूर्ण वाढ होणार असून पाकिस्तान, चीन किंवा इतर कोणत्याही शत्रूपक्षावर दूरवरून अचूक प्रहार करण्याची क्षमता अधिक दृढ होईल.
मध्य पूर्वेत तणाव वाढत असताना भारताची मजबूत तयारी
इराण, इस्राएल, अमेरिका आणि त्यांच्याशी संबंधित गटांमधील तणाव वाढत चालला आहे. या युद्धसदृश वातावरणात अनेकदा पाहायला मिळते की प्रत्यक्ष मैदानात प्रवेश न करता लांबूनच प्रिसिजन स्ट्राईक करून युद्धाची दिशा बदलली जाते. या तंत्राला ‘स्टँड-ऑफ स्ट्राईक’ म्हटले जाते आणि यासाठी उच्च श्रेणीची क्रूझ क्षेपणास्रे आवश्यक असतात. त्यामुळेच भारत आपली लाँग-रेंज क्षमताच नव्हे तर संपूर्ण स्ट्राईक नेटवर्क अधिक सक्षम करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे.
Related News
पालकांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स! मुलांच्या योग्य संगोपनाचा सोपा मंत्र
भारताचा ‘Rice Capital’ कोणता राज्य? उत्तर ऐकून थक्क व्हाल!
‘Dhurandhar 2’च्या यशानंतर रणवीर-दीपिकाचा साधा सेलिब्रेशन; डोसा डेटचा फोटो व्हायरल
जगातील सर्वात मोठी नोट! ‘1 कोटी’ असूनही भारतात फक्त 650 रुपयांची किंमत
पेट्रोल टंचाईच्या अफवेने टाकी फुल केली आणि दुचाकी पेटली! अंबरनाथमध्ये धक्कादायक घटना
एकदाच ₹365 रिचार्ज करा आणि IPL मोफत पाहा; जिओचा भन्नाट प्लॅन चर्चेत
अशोक खरातला पोस्कोचा दणका! राजकीय वर्तुळात खळबळ
दररोज 2 हिरव्या मिरच्या खाल्ल्याने शरीरात होतात आश्चर्यकारक बदल! तज्ज्ञांचे महत्त्वाचे खुलासे
राजकारणात खळबळ! शरद पवारांचे चार खासदार शिंदेंच्या संपर्कात?
Jio IPO: भारताच्या डिजिटल टेलीकॉम मार्केटसाठी टर्निंग पॉइंट
भारतीय सैन्याचे वरिष्ठ सूत्र सांगतात, “लांबून शत्रूच्या हाय-वॅल्यू लक्ष्यांवर हल्ला करणे हा आधुनिक युद्धाचा नवा केंद्रबिंदू बनत आहे. भारताला देखील हा ट्रेंड स्वीकारणे आवश्यक आहे आणि ८००+ किमी ब्रह्मोस हे त्या दिशेने एक मोठे पाऊल आहे.”
‘ऑपरेशन सिंदूर’: भारतीय ब्रह्मोसची ताकद अधोरेखित
गेल्या वर्षी मे महिन्यात भारतीय लष्कर आणि वायुसेनेने ‘ऑपरेशन सिंदूर’ अंतर्गत ब्रह्मोस क्षेपणास्राचा वापर करून पाकिस्तानातील अनेक एअरबेसना लक्ष्य केले होते. हा अत्यंत अचूक आणि क्षणात पूर्ण झालेले मिशन होते. या यशामुळे सैन्यामध्ये ब्रह्मोसवरील विश्वास प्रचंड वाढला आहे. सुपरसॉनिक वेग, अचूकता आणि मर्यादित वेळेत मोठे नुकसान करण्याची क्षमता या गुणांमुळे ब्रह्मोसला ‘गेम चेंजर’ मानले जाते.
या ऑपरेशननंतर सैन्याने निर्णय घेतला की भविष्यात या क्षेपणास्राची आणखी प्रगत आवृत्ती घेण्याची गरज आहे. त्यानुसार, ८०० किमीच्या आधुनिक ब्रह्मोसची कल्पना अधिक दृढ झाली.
लाँग-रेंज स्ट्राईक आणि ड्रोन पॉवर: सैन्याची नवी रणनिती
भारतीय सैन्य आपल्या स्ट्रॅटेजिक पॉलिसीत मोठे बदल करत आहे. आधुनिक युद्धात ‘नेटवर्क बेस्ड वॉरफेअर’ हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक बनला आहे. यामध्ये क्षेपणास्रे, ड्रोन, रिअल-टाइम सॅटेलाईट डेटा आणि इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर सिस्टम एकत्रितपणे काम करतात.
भारतीय सैन्याचा फोकस:
• लाँग रेंज क्रूझ मिसाईल्स
• हाय-एंड ड्रोन स्वार्म
• एआय आधारित टार्गेटिंग सिस्टम
• नेटवर्क-इंटीग्रेटेड कमांड सिस्टम
या संपूर्ण नेटवर्कमध्ये ८०० किमी ब्रह्मोस महत्त्वपूर्ण भूमिका निभावणार आहे.
८०० किमी ब्रह्मोस-ER मध्ये काय नवीन?
BrahMos-ER (Extended Range) हा आतापर्यंतच्या ब्रह्मोस क्षेपणास्राचा सर्वात अत्याधुनिक व्हेरिएंट असेल. त्यात समाविष्ट आहे:
✔ अधिक क्षमतेचे मॉडिफाईड रामजेट इंजिन
✔ जास्त फ्युएल क्षमता
✔ सुधारित नेव्हिगेशन सिस्टम
✔ अँटी-जॅमिंग तंत्रज्ञान
✔ अधिक अचूक टार्गेटिंग
✔ शत्रूच्या संरक्षण प्रणाली चुकवण्याची प्रगत क्षमता
हे क्षेपणास्र जमीनीवरून, समुद्रातून आणि हवेतून—तीन्ही प्लॅटफॉर्मवरून लॉन्च करता येऊ शकते.
सध्याची परिस्थिती (मार्च २०२६ पर्यंत)
- भारतीय सैन्याकडे ४५० किमी पल्ल्याच्या ब्रह्मोस क्षेपणास्रांच्या रेजिमेंट्स उपलब्ध
- विस्तारित पल्ल्याच्या ब्रह्मोस-ER चे विकासकार्य पूर्णत्वाकडे
- इंजिन अपग्रेड तसेच नवी नेव्हिगेशन सिस्टम टेस्टिंग सुरू
सूत्रांच्या मते, ८०० किमी ब्रह्मोसचा पहिला मोठा ताफा २०२७–२८ च्या कालावधीत सैन्यात दाखल होण्याची शक्यता आहे.
इंडक्शनची संभाव्य टाईमलाईन
• ऑर्डर मंजुरी – २०२६ मध्येच मिळण्याची शक्यता (बैठक लवकरच)
• पूर्ण विकास व टेस्टिंग – २०२७ अखेर किंवा २०२८ सुरुवातीपर्यंत
• इंडक्शन (ताफ्यात समावेश) – २०२७–२८ पासून टप्प्याटप्प्याने
पहिली मोठी लॉट मिळण्यासाठी अंदाजे २–३ वर्षांचा कालावधी लागू शकतो.
विलंब का होतोय?
BrahMos हे Mach 2.8 ते 3+ वेगाने प्रवास करणारे जगातील सर्वात वेगवान सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्र आहे. त्याची रेंज ८०० किमीपर्यंत वाढवण्यासाठी अत्यंत नाजूक इंजिन, इंधन आणि वजन संतुलनाची आवश्यकता आहे. याशिवाय:
• MTCR (Missile Technology Control Regime) नियमांनुसार प्रत्येक नवीन अपग्रेडची काटेकोर चाचणी आवश्यक
• जास्त रेंज म्हणजे अधिक अचूकता आणि अँटी-जॅम क्षमता आवश्यक
• प्रोडक्शन वाढवण्यासाठी पायाभूत सुविधा अपग्रेड करणे आवश्यक
या सर्व प्रक्रियेमुळे काही वर्षांचा कालावधी लागणे स्वाभाविक आहे.
भारताच्या स्ट्रॅटेजिक सामर्थ्यात मोठी झेप
८०० किमी रेंजचा ब्रह्मोस ताफ्यात आल्याने भारताला मिळणारे फायदे:
• शत्रूच्या सीमेत खोलवर ‘हाय व्हॅल्यू टार्गेट’ नेस्तनाबूत करणे शक्य
• चीन-पाकिस्तान दोन्ही दिशांनी स्ट्रॅटेजिक प्रेशर वाढवणे
• इंडियन आर्मी, नेव्ही आणि एअरफोर्सची नेटवर्क-कमांड क्षमता मजबूत
• युद्ध न करता शत्रूला दडपणाखाली ठेवण्याची क्षमता
• भविष्यात १,५०० किमी+ रेंजच्या मिसाईल तंत्रज्ञानाकडे वाटचाल
या सर्वांच्या आधारावर असे स्पष्ट दिसते की भारत आपली सैन्य रणनीती वेगाने बदलत असून ‘स्टँड-ऑफ स्ट्राईक’ क्षमता वाढवण्यावर अधिक भर देत आहे.
भारतीय सैन्य लवकरच ८०० किमी रेंजच्या ब्रह्मोस क्षेपणास्राचा समावेश करून आपले स्ट्रॅटेजिक सामर्थ्य एका नव्या उंचीवर नेण्याच्या तयारीत आहे. मध्य पूर्वेतील तणावपूर्ण परिस्थिती आणि आधुनिक युद्धातील बदलत्या तंत्रांमुळे भारताला लांबून अचूक हल्ला करण्याची क्षमता वाढवणे अत्यावश्यक झाले आहे. जर संरक्षण मंत्रालयाने प्रस्तावाला मंजुरी दिली, तर २०२७–२८ पर्यंत या अत्याधुनिक क्षेपणास्रांचा प्रथम ताफा भारतीय सैन्यात दाखल होईल आणि भारताच्या सुरक्षाक्षेत्रात एक ऐतिहासिक पाऊल नोंदवले जाईल.
अशा क्षणांमध्ये भारताची लष्करी तयारी केवळ देशाच्या सुरक्षेलाच नव्हे तर जागतिक सामर्थ्यसंतुलनालाही नवीन परिभाषा देऊ शकते.
