इराण-अमेरिका संघर्षावर विरामाची शक्यता; इजिप्त शांतता दूत म्हणून मैदानात, मध्यपूर्वेत दिलासा मिळण्याची चिन्हे

मध्यपूर्वेला हादरवून सोडणाऱ्या इराण-अमेरिका युद्धाबाबत आता दिलासादायक घडामोडी समोर येत आहेत. गेल्या काही आठवड्यांपासून सुरू असलेल्या या संघर्षामुळे जागतिक स्तरावर तणाव निर्माण झाला होता. तेलाच्या किमतीत चढ-उतार, व्यापारावर परिणाम आणि सुरक्षेचे प्रश्न यामुळे अनेक देश चिंतेत होते. मात्र आता या युद्धाला आळा घालण्यासाठी मोठ्या पातळीवर हालचाली सुरू झाल्याचे चित्र दिसत आहे. विशेष म्हणजे, या संघर्षात मध्यस्थी करण्यासाठी Egyptने पुढाकार घेतला असून, शांतता कराराच्या दिशेने महत्त्वाची पावले उचलली जात आहेत.

मिळालेल्या माहितीनुसार, इजिप्तचे राष्ट्राध्यक्ष Abdel Fattah el-Sisi स्वतः या चर्चांमध्ये सक्रिय भूमिका बजावत आहेत. त्यांनी केवळ अमेरिका आणि इराणच नव्हे तर आखाती देशांशीही संपर्क साधत व्यापक संवाद सुरू केला आहे. Qatar आणि Turkeyच्या नेत्यांशी देखील इजिप्तने चर्चा केली असून, सर्व पक्षांना एका टेबलावर आणण्याचा प्रयत्न सुरू आहे. युरोन्यूजच्या वृत्तानुसार, या चर्चांमध्ये शांतता कराराच्या अटींवर सखोल चर्चा केली जात आहे.

इजिप्तच्या या पुढाकारामागे एक महत्त्वाचा हेतू आहे. मध्यपूर्वेतील तणाव आणखी वाढल्यास त्याचा मोठा परिणाम जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर होऊ शकतो. विशेषतः Strait of Hormuz या सामुद्रधुनीचे महत्त्व लक्षात घेतले तर परिस्थिती किती गंभीर होऊ शकते, याची कल्पना येते. जर ही सामुद्रधुनी बंद झाली, तर जगभरात तेलाचा तुटवडा निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळेच इजिप्तसह अनेक देश युद्ध थांबवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत.

इजिप्तची मध्यस्थी करण्याची क्षमता यापूर्वीही सिद्ध झाली आहे. इतिहास पाहिला तर, इजिप्तने इस्रायल-गाझा, इस्रायल-जॉर्डन आणि सुदानसारख्या संघर्षांमध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. त्यामुळेच या वेळीही इजिप्तकडून मोठ्या अपेक्षा व्यक्त केल्या जात आहेत. सर्व पक्षांशी संतुलित संबंध ठेवण्याची त्यांची क्षमता हीच या प्रक्रियेतील सर्वात मोठी ताकद मानली जाते.

दरम्यान, या संघर्षात Oman आणि Turkey यांनीही मध्यस्थीचा प्रयत्न केला होता. मात्र, इराणने या देशांवर पूर्ण विश्वास व्यक्त केला नव्हता. अशा परिस्थितीत इजिप्तवर इराण आणि अमेरिका दोघांचाही तुलनेने अधिक विश्वास असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळेच इजिप्तची भूमिका निर्णायक ठरण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.

तथापि, युद्ध थांबवण्याच्या प्रक्रियेत अजूनही अनेक अडथळे आहेत. Iranने युद्धबंदीबाबत काही कठोर अटी ठेवलेल्या आहेत. त्यामध्ये सर्वात महत्त्वाची अट म्हणजे अमेरिका भविष्यात तेहरानवर हल्ला करणार नाही, याची ठोस हमी. याशिवाय, युद्धादरम्यान झालेल्या नुकसानीची भरपाई करण्याची मागणीही इराणने केली आहे. या अटी मान्य केल्याशिवाय युद्धबंदी शक्य नसल्याची भूमिका इराणने घेतली आहे.

दुसरीकडे, United Statesकडून युद्धबंदीबाबत सकारात्मक संकेत मिळत असले तरी, दोन्ही देशांमधील अविश्वास अजूनही कायम आहे. त्यामुळे शांतता करार अंतिम टप्प्यावर पोहोचण्यासाठी वेळ लागण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

एकूणच, इजिप्तच्या पुढाकारामुळे इराण-अमेरिका संघर्षात काही प्रमाणात आशेचा किरण दिसू लागला आहे. जर हे प्रयत्न यशस्वी झाले, तर केवळ मध्यपूर्वेतच नव्हे तर संपूर्ण जगात स्थैर्य प्रस्थापित होण्यास मदत होईल. मात्र, या प्रक्रियेत सर्व पक्षांनी संयम आणि संवादाचा मार्ग स्वीकारणे अत्यंत गरजेचे आहे. जगभरातील नजर आता या चर्चांवर लागली असून, येत्या काही दिवसांत या युद्धाच्या भवितव्याबाबत स्पष्ट चित्र समोर येण्याची शक्यता आहे.