‘चोली के पीछे’पूर्वीच गाजलेलं ‘दम मारो दम’; बंदी, वाद आणि तरीही सुपरहिट ठरलेलं गाणं

हिंदी चित्रपटसृष्टीत गाण्यांभोवती वाद निर्माण होणं ही काही नवीन गोष्ट नाही. काळ बदलला, पिढ्या बदलल्या, माध्यमं बदलली; मात्र गाण्यांवरून होणाऱ्या चर्चा आणि टीका यांचा सूर मात्र कायम आहे. आजच्या घडीला Badshah याचं ‘टटीरी’ असो किंवा Nora Fatehi आणि Sanjay Dutt यांच्यावर चित्रित ‘सरके चुनर’सारखी गाणी असोत, सोशल मीडियावर त्यांच्यावरून वाद रंगताना दिसतात. मात्र, ही परंपरा आजची नसून दशकांपूर्वीपासूनच सुरू आहे. ‘चोली के पीछे क्या है’सारख्या गाण्यांपूर्वीच एक गाणं असं होतं, ज्याने देशभरात खळबळ उडवली—ते म्हणजे Dum Maro Dum.

सन 1971 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या Hare Rama Hare Krishna या चित्रपटातील हे गाणं त्या काळात जितकं वादग्रस्त ठरलं, तितकंच लोकप्रियही ठरलं. या चित्रपटात Dev Anand, Zeenat Aman आणि Mumtaz यांच्या प्रमुख भूमिका होत्या. त्या काळात हिप्पी संस्कृती, नशा आणि तरुण पिढीवर त्याचा परिणाम या विषयांवर भाष्य करणारा हा चित्रपट खूप धाडसी मानला गेला.

या चित्रपटातील ‘दम मारो दम’ हे गाणं Asha Bhosle यांच्या आवाजात सादर करण्यात आलं होतं. याला संगीत दिलं होतं R. D. Burman यांनी, तर गीतकार Anand Bakshi यांनी त्याचे बोल लिहिले होते. गाण्याची धून, शब्द आणि सादरीकरण हे त्या काळासाठी खूप वेगळं आणि बोल्ड मानलं गेलं.

या गाण्यात Zeenat Aman यांचा हिप्पी अवतार, चिलम ओढतानाचं चित्रण आणि बेफिकीर जीवनशैली दाखवण्यात आली होती. यामुळे अनेकांनी या गाण्यावर तीव्र आक्षेप घेतले. काही समीक्षकांनी हे गाणं तरुण पिढीला चुकीचा संदेश देणारं असल्याचं म्हटलं, तर काहींनी ते भारतीय संस्कृतीच्या विरोधात असल्याचा आरोप केला. विशेषतः नशेचं चित्रण खुलेपणाने दाखवल्यामुळे या गाण्याभोवती वाद अधिकच वाढला.

या वादाचे परिणाम इतके गंभीर होते की All India Radioने या गाण्यावर प्रसारण बंदी घातली. त्याकाळी रेडिओ हे सर्वात प्रभावी माध्यम असल्याने ही बंदी मोठी मानली गेली. एवढंच नाही, तर दूरदर्शनवर जेव्हा हा चित्रपट दाखवण्यात आला, तेव्हा ‘दम मारो दम’ हे गाणं पूर्णपणे काढून टाकण्यात आलं. आजच्या डिजिटल युगात अशा प्रकारची सेन्सॉरशिप कल्पनाही करणं कठीण आहे, पण त्या काळात ती वास्तव होती.

मात्र, या गाण्याचा मूळ हेतू काय होता, हे समजून घेणं तितकंच महत्त्वाचं आहे. Hare Rama Hare Krishna या चित्रपटाची कथा हिप्पी संस्कृती आणि ड्रग्सच्या व्यसनाविरोधात संदेश देणारी होती. Dev Anand यांनी साकारलेला नायक आपल्या हरवलेल्या बहिणीचा शोध घेताना काठमांडूला पोहोचतो. तिथे त्याला त्याची बहीण Zeenat Aman पूर्णपणे हिप्पी जीवनशैलीत अडकलेली आणि नशेच्या आहारी गेलेली दिसते. त्यामुळे चित्रपटाचा उद्देश नशेचं समर्थन करणं नव्हतं, तर त्याचे दुष्परिणाम दाखवणं हा होता.

परंतु, गाण्याची सादरीकरण शैली, त्यातील दृश्ये आणि त्याचा कॅचिनेस यामुळे लोकांनी त्याचा वेगळाच अर्थ लावला. अनेकदा असं होतं की, कलाकृतीचा मूळ संदेश बाजूला पडतो आणि त्यातील काही भागच चर्चेचा विषय बनतो—‘दम मारो दम’च्या बाबतीतही तेच घडलं.

विशेष म्हणजे, या सर्व वादांनंतरही या गाण्याची लोकप्रियता कमी झाली नाही. उलट, बंदीमुळे लोकांमध्ये याबद्दल अधिक उत्सुकता निर्माण झाली. ‘बंदी असलेलं गाणं’ म्हणून ते अधिकच चर्चेत आलं. परिणामी, हे गाणं त्या काळातील सर्वात मोठ्या हिट गाण्यांपैकी एक ठरलं. Asha Bhosle यांना या गाण्यासाठी प्रतिष्ठित पुरस्कारही मिळाला.

आजही ‘दम मारो दम’ हे गाणं पार्टी, डीजे, रेट्रो नाइट्स आणि संगीतप्रेमींच्या प्लेलिस्टमध्ये हमखास ऐकायला मिळतं. त्याची धून, त्याचा बीट आणि त्याची वेगळी शैली आजच्या पिढीलाही तितकीच भावते. काळ बदलला, संगीत बदललं, पण काही गाणी अशी असतात जी काळाच्या पलीकडे जाऊन कायम राहतात—‘दम मारो दम’ त्यापैकीच एक आहे.

आजच्या सोशल मीडिया युगात एखादं गाणं रिलीज होताच त्यावर प्रतिक्रिया येतात, ट्रोलिंग होतं, काही वेळा ते प्लॅटफॉर्मवरून हटवलं जातं. पण 1970 च्या दशकातही एका गाण्याने इतका मोठा वाद निर्माण करणं, ही त्या काळातील एक मोठी घटना होती. यावरून त्या गाण्याचा प्रभाव किती प्रचंड होता, हे लक्षात येतं.

एकंदरीत, ‘चोली के पीछे’सारख्या गाण्यांपूर्वीच ‘दम मारो दम’ने दाखवून दिलं होतं की, वाद आणि लोकप्रियता यांचं नातं फार जवळचं आहे. जे गाणं जितकं वादग्रस्त, ते तितकंच चर्चेत—आणि अनेकदा तितकंच लोकप्रियही. त्यामुळेच ‘दम मारो दम’ आजही हिंदी सिनेमाच्या इतिहासातील एक गाजलेलं, वादग्रस्त आणि तरीही अमर ठरलेलं गाणं म्हणून ओळखलं जातं.

read also:https://ajinkyabharat.com/ranveer-singhs-powerful-comeback-at-the-box-office-of-dhurandhar-2/