Iran vs US War : युद्धात इराणची पलटी? ५ रणनीतींनी अमेरिका-इस्रायल हैराण; जागतिक राजकारणात खळबळ
मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जगभरातील राजकीय आणि आर्थिक समीकरणे ढवळून निघाली आहेत. इराण आणि अमेरिकेमधील तणाव उघड युद्धात बदलल्यानंतर सुरुवातीला अमेरिकेला वरचष्मा मिळाल्याचे चित्र दिसत होते. मात्र काही दिवसांनंतर परिस्थिती बदलताना दिसत असून इराणने वेगवेगळ्या रणनीतींचा वापर करत युद्ध लांबवण्याचा आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न सुरू केल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.
या पार्श्वभूमीवर “इराण आता आघाडीवर आहे का?” असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. या घडामोडींमध्ये अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प, इस्रायलचे नेतृत्व आणि इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या भूमिकाही चर्चेत आल्या आहेत.
सुरुवातीला अमेरिकेचा जोरदार हल्ला
२८ फेब्रुवारीला संघर्ष तीव्र झाल्यानंतर पहिल्याच काही तासांत इराणची एअर डिफेन्स प्रणाली मोठ्या प्रमाणावर कमकुवत झाल्याचे सांगितले गेले. अमेरिकन आणि इस्रायली हवाई दलाने अनेक लष्करी ठिकाणांवर हल्ले केले. या कारवाईत काही वरिष्ठ कमांडर ठार झाल्याच्या बातम्याही समोर आल्या.
या टप्प्यावर अमेरिका आणि इस्रायल इराणमध्ये सत्तांतर घडवून आणण्याचा प्रयत्न करत असल्याचेही म्हटले गेले. मात्र पुढील दिवसांत इराणने युद्धाची दिशा बदलण्यासाठी अनेक उपाययोजना केल्या.
१) युद्ध लांबवण्याची ‘मोज़ेक’ रणनीती
विश्लेषकांच्या मते, इराणने ‘मोज़ेक फॉर्म्युला’ नावाची रणनीती अवलंबली. यामध्ये सैन्याच्या वेगवेगळ्या युनिट्सना स्वतंत्र निर्णय घेण्याचा अधिकार देण्यात आला.
यामुळे मोठ्या प्रमाणावर पायाभूत सुविधा उद्ध्वस्त झाल्यानंतरही इराणकडून लहान-मोठे हल्ले सुरू राहिले. विशेषतः ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रांच्या मदतीने मित्रदेशांवर दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.
२) आर्थिक नाकेबंदीचा प्रयत्न
जागतिक व्यापारासाठी महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या होर्मुज सामुद्रधुनी परिसरात तणाव वाढल्याने तेलपुरवठ्यावर परिणाम झाला. या मार्गावरील हालचालींवर लक्ष ठेवून इराणने आर्थिक दबाव निर्माण करण्याचा प्रयत्न केल्याचे म्हटले जाते. याचा परिणाम अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेवर होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त करण्यात आली.
३) आंतरराष्ट्रीय माध्यमांचा वापर
इराणने संघर्षातील परिस्थिती जगासमोर मांडण्यासाठी परदेशी माध्यमांना प्रवेश दिला. काही रिपोर्ट्समध्ये नागरी भागांवर झालेल्या हल्ल्यांचा उल्लेख करण्यात आला, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर मानवी हक्क आणि युद्धनीतीबाबत चर्चा सुरू झाली. यामुळे अमेरिकेच्या धोरणांवर टीका वाढल्याचेही विश्लेषक सांगतात.
४) कूटनीती आणि जनमताची लढाई
इराणच्या परराष्ट्र नेतृत्वाने आंतरराष्ट्रीय माध्यमांना नियमित मुलाखती देत स्वतःची बाजू मांडण्याचा प्रयत्न केला. संघर्ष हा स्वसंरक्षणासाठी असल्याचा दावा करत त्यांनी जागतिक सहानुभूती मिळवण्याचा प्रयत्न केला. ही ‘माहितीची लढाई’ युद्धाइतकीच महत्त्वाची ठरत असल्याचं तज्ज्ञांचं मत आहे.
५) अंतर्गत अस्थिरता रोखण्यात यश
संघर्षाच्या सुरुवातीला इराणमध्ये राजकीय अस्थिरता निर्माण होईल, अशी शक्यता व्यक्त करण्यात आली होती. मात्र अपेक्षित प्रमाणात जनआंदोलन न झाल्याने सत्ताधाऱ्यांना स्थैर्य राखण्यात मदत झाल्याचं दिसतं. यामुळे युद्धात इराणचा प्रतिकार अधिक मजबूत झाल्याचं विश्लेषण करण्यात येत आहे.
जागतिक परिणाम आणि पुढील प्रश्न
या संघर्षामुळे तेलाचे दर, व्यापारमार्ग, कूटनीती आणि सुरक्षा या सर्व क्षेत्रांवर परिणाम होत आहे. अमेरिका आणि तिचे सहयोगी देश पुढे कोणती रणनीती आखतात, तसेच इराणचा प्रतिकार किती काळ टिकतो, यावर पुढील परिस्थिती अवलंबून असेल.
सध्याच्या घडीला युद्धाची दिशा निश्चित सांगणं कठीण असलं तरी या संघर्षामुळे जागतिक राजकारणात मोठे बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
डिस्क्लेमर : युद्धासंबंधित माहिती विविध अहवाल आणि विश्लेषणांवर आधारित असू शकते. अधिकृत पुष्टी आणि परिस्थितीनुसार घडामोडींमध्ये बदल होऊ शकतो.
read also:https://ajinkyabharat.com/malahi-has-the-right-to-make-mistakes-gautam-gambhirs-big-revelation/
