आम्लपित्त आणि बद्धकोष्ठतेवर दही की ताक? पोटाच्या समस्यांवर कोणता पर्याय ठरेल अधिक फायदेशीर
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत आणि बदललेल्या खाण्यापिण्याच्या सवयींमुळे पोटाशी संबंधित समस्या झपाट्याने वाढताना दिसत आहेत. विशेषतः आम्लपित्त आणि बद्धकोष्ठता या दोन समस्या आता सर्वसामान्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आढळतात. तिखट, तेलकट पदार्थांचे जास्त सेवन, अनियमित जेवण, पाण्याचे कमी प्रमाण आणि तणाव या कारणांमुळे पचनसंस्था बिघडते आणि त्यामुळे या त्रासांना सामोरे जावे लागते. अशा परिस्थितीत आहारात नैसर्गिक उपायांचा समावेश करण्याचा सल्ला तज्ज्ञांकडून दिला जातो. भारतीय पारंपरिक आहारात महत्त्वाचे स्थान असलेले दही आणि ताक हे दोन्ही पदार्थ पचनासाठी फायदेशीर मानले जातात. मात्र, या दोघांपैकी कोणता पर्याय आम्लपित्त आणि बद्धकोष्ठतेपासून आराम देण्यासाठी अधिक उपयुक्त आहे, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात निर्माण होतो.
पचनसंस्थेसाठी प्रोबायोटिक्सचे महत्त्व
दही आणि ताक हे दोन्ही पदार्थ **प्रोबायोटिक्स**ने समृद्ध असतात. प्रोबायोटिक्स म्हणजे आतड्यांमध्ये राहणारे ‘चांगले बॅक्टेरिया’, जे अन्नाचे पचन सुरळीत करण्यास मदत करतात. हे बॅक्टेरिया आतड्यांचे आरोग्य सुधारतात, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात आणि शरीरातील पोषक घटकांचे शोषण अधिक प्रभावी बनवतात.
जेव्हा पचन व्यवस्थित होते, तेव्हा पोट फुगणे, गॅस, अॅसिडिटी, जडपणा यांसारख्या समस्या आपोआप कमी होतात. त्यामुळे दही आणि ताक या दोन्हींचा नियमित आहारात समावेश केल्यास पोटाचे आरोग्य चांगले राहण्यास मदत होते.
आम्लपित्ताच्या त्रासात ताक का ठरते अधिक उपयुक्त?
आम्लपित्ताचा त्रास असलेल्या व्यक्तींना पोटात जळजळ, आंबट ढेकर, छातीत जळजळ आणि अपचन यांसारख्या समस्या जाणवतात. अशा वेळी ताक हे अधिक सौम्य आणि आराम देणारे पेय मानले जाते.
ताक हलके असते आणि त्यात पाण्याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ते शरीराला थंडावा देते. ताक प्यायल्याने पोटातील आम्लाचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होते आणि जळजळ कमी होते. अनेकजण ताकामध्ये भाजलेले जिरे, काळे मीठ किंवा पुदिन्याची पाने घालून सेवन करतात. यामुळे पचनक्रिया सुधारते आणि गॅस किंवा अॅसिडिटीपासून अतिरिक्त आराम मिळतो.
दुसरीकडे, दहीही पचनासाठी चांगले असले तरी खूप आंबट किंवा जुने दही खाल्ल्यास काही व्यक्तींमध्ये आम्लपित्त वाढू शकते. त्यामुळे आम्लपित्ताचा त्रास असल्यास ताजे दही कमी प्रमाणात सेवन करणे किंवा ते पातळ करून ताक बनवून पिणे अधिक फायदेशीर ठरते.
बद्धकोष्ठतेपासून सुटका मिळवण्यासाठी काय खावे?
बद्धकोष्ठता म्हणजे शौचास त्रास होणे किंवा पोट पूर्णपणे साफ न होणे. या समस्येमुळे पोटात जडपणा, गॅस, डोकेदुखी आणि थकवा जाणवू शकतो. या स्थितीत दही आणि ताक दोन्ही मदत करू शकतात.
दहीतील प्रोबायोटिक्स आतड्यांतील सूक्ष्मजीवांचे संतुलन राखतात आणि मल मऊ होण्यास मदत करतात. त्यामुळे शौचास त्रास कमी होतो. ताकही बद्धकोष्ठतेसाठी उपयुक्त मानले जाते कारण ते शरीराला हायड्रेट ठेवते आणि पचन सुधारते. विशेषतः उन्हाळ्यात ताकाचे सेवन केल्यास शरीरातील पाण्याची कमतरता भरून निघते आणि पोट साफ होण्यास मदत होते.
दही आणि ताक सेवन करताना लक्षात ठेवावयाच्या गोष्टी
नेहमी ताजे दही किंवा ताजे ताकच सेवन करावे.
खूप आंबट, जुने किंवा फ्रीजमध्ये दीर्घकाळ ठेवलेले दही टाळावे.
रात्री जास्त प्रमाणात दही खाल्ल्यास काही लोकांना अपचन होऊ शकते.
ताकात मीठ किंवा मसाले घालताना प्रमाण राखावे.
संतुलित आहार आणि पुरेसे पाणी पिणे हे तितकेच महत्त्वाचे आहे.
जीवनशैलीत बदलही आवश्यक
फक्त दही किंवा ताक सेवन करूनच पोटाच्या समस्या पूर्णपणे दूर होत नाहीत. त्यासाठी नियमित व्यायाम, वेळेवर जेवण, तणाव कमी करणे आणि फायबरयुक्त आहार घेणे आवश्यक आहे. फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि पाणी यांचा योग्य समावेश केल्यास पचनसंस्था अधिक सक्षम बनते.
एकंदरीत पाहता, आम्लपित्ताच्या त्रासासाठी ताक हा अधिक सौम्य आणि प्रभावी पर्याय मानला जातो, तर ताजे दही मर्यादित प्रमाणात सेवन केल्यास बद्धकोष्ठतेपासून आराम मिळू शकतो. दोन्ही पदार्थ नैसर्गिक प्रोबायोटिक असल्यामुळे पचनसंस्थेसाठी उपयुक्त आहेत. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची शारीरिक प्रकृती वेगळी असते, त्यामुळे आहारात बदल करण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे गरजेचे आहे.
डिस्क्लेमर: या लेखातील माहिती सामान्य आरोग्यज्ञानावर आधारित आहे. कोणताही उपाय करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा पोषणतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
