LPG Shortage : मुंबईत सिलेंडरसाठी वणवण; पहाटे ५ पासून रांगा, दादर ते कांदिवली गंभीर परिस्थिती
पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर त्याचे पडसाद आता भारतातील आर्थिक राजधानी मुंबईत उमटताना दिसत आहेत. इराण-इस्रायल-अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षाला दहा दिवसांहून अधिक काळ उलटला असून जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत होत आहे. त्याचा थेट परिणाम मुंबईतील एलपीजी (व्यावसायिक गॅस) आणि सीएनजी पुरवठ्यावर झाला आहे. शहरात व्यावसायिक गॅस सिलेंडरचा तब्बल ८० टक्के तुटवडा निर्माण झाल्याने हॉटेल व्यवसाय, छोटे उद्योग, रस्त्यावरील खाद्यव्यवसाय आणि झोपडपट्टी भागातील सामान्य नागरिकांचे जीवन विस्कळीत झाले आहे.
आंतरराष्ट्रीय संघर्षाचा स्थानिक परिणाम
जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यात सातत्याने अडथळे निर्माण होत असल्याने अनेक तेल कंपन्यांनी व्यावसायिक गॅस सिलेंडरचा पुरवठा मर्यादित केला आहे. जहाजवाहतूक मार्गांवर वाढलेली असुरक्षितता, विमा खर्चात झालेली वाढ आणि आयात प्रक्रियेत आलेले अडथळे यामुळे मुंबईत गॅसचा पुरवठा कमी झाला आहे.
विशेषतः १९ किलो आणि ५ किलो क्षमतेच्या व्यावसायिक सिलेंडरचा पुरवठा मोठ्या प्रमाणावर घटला आहे. साधारणतः दररोज शहरात हजारो सिलेंडरचा पुरवठा होत असतो; मात्र सध्या केवळ २० टक्के सिलेंडर उपलब्ध होत असल्याची माहिती वितरकांकडून दिली जात आहे.
यामुळे केवळ हॉटेल्सच नव्हे, तर कॅटरिंग व्यवसाय, उद्योगधंदे, बेकरी, मिठाई दुकाने, चहा-नाश्त्याच्या टपऱ्या अशा अनेक घटकांवर परिणाम झाला आहे. मुंबईसारख्या वेगवान शहरात इंधन पुरवठा खंडित होणे म्हणजे जीवनशैलीच विस्कळीत होण्यासारखे असल्याची भावना नागरिक व्यक्त करत आहेत.
सिलेंडरच्या किंमतीत मोठी वाढ
पुरवठा कमी आणि मागणी प्रचंड वाढल्याने सिलेंडरच्या किंमतीतही मोठी वाढ झाली आहे. अधिकृत दरात सुमारे ११५ रुपयांची वाढ झाल्याचे वितरक सांगत आहेत. याशिवाय काळ्या बाजारात सिलेंडर दुप्पट ते तिप्पट दराने विकले जात असल्याच्या तक्रारी येत आहेत.
मुंबईतील काही भागात १९ किलोचा सिलेंडर मिळवण्यासाठी व्यापाऱ्यांना ३ ते ४ हजार रुपये मोजावे लागत असल्याची माहिती समोर आली आहे. यामुळे लहान व्यवसायिकांच्या आर्थिक अडचणी वाढल्या आहेत. आधीच वाढलेल्या महागाईच्या पार्श्वभूमीवर हा अतिरिक्त खर्च पेलणे कठीण होत असल्याचे ते सांगतात.
काही हॉटेल्सनी ग्राहकांकडून दरवाढ करून खर्च भरून काढण्याचा प्रयत्न केला असला तरी ग्राहकसंख्या घटल्याने त्यांना तोटा सहन करावा लागत आहे. परिणामी अनेकांनी तात्पुरते हॉटेल बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
गॅस डेपोबाहेर ट्रकच्या लांबच लांब रांगा
शहरातील प्रमुख गॅस डेपोबाहेर सिलेंडर मिळवण्यासाठी शेकडो ट्रकच्या रांगा लागल्या आहेत. चालकांना १२ ते २४ तास प्रतीक्षा करावी लागत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
पुरवठा कमी असल्याने दररोज ठरावीक संख्येनेच सिलेंडर वाटप केले जात आहे. त्यामुळे काही व्यापाऱ्यांना रिकाम्या हाताने परतावे लागत आहे. या परिस्थितीमुळे वितरण साखळी विस्कळीत झाली असून पुढील काही दिवस परिस्थिती अधिक गंभीर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
वाहतूक कोंडी, प्रतीक्षेमुळे वाढलेला इंधन खर्च आणि वेळेचा अपव्यय यामुळे ट्रान्सपोर्ट क्षेत्रालाही मोठा फटका बसत आहे.
‘मनीज कॅफे’मध्ये पेटल्या चुली
गॅस टंचाईचा सर्वाधिक फटका दक्षिण भारतीय खाद्यपदार्थांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या काही कॅफेंना बसला आहे. दादर आणि माटुंगा परिसरातील काही ठिकाणी गॅसऐवजी लाकूड आणि कोळशावर स्वयंपाक करण्याची वेळ आली आहे.
दशकांपासून आधुनिक गॅस यंत्रणांवर चालणाऱ्या किचनमध्ये पुन्हा पारंपरिक चुली पेटवण्याची वेळ आल्याने कामगारांनाही अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. धूर, उष्णता आणि स्वच्छतेच्या समस्या वाढल्या आहेत.
ग्राहकांनाही जेवणासाठी अधिक प्रतीक्षा करावी लागत आहे. काही पदार्थांचा पुरवठा बंद करण्यात आला असून मर्यादित मेनूवरच सेवा सुरू ठेवण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
झोपडपट्टी भागातील नागरिकांचे हाल
कांदिवली, पोईसर आणि इतर झोपडपट्टी भागात परिस्थिती अधिकच बिकट आहे. या भागात गॅस पाईपलाईनची सुविधा नसल्याने नागरिक पूर्णपणे सिलेंडरवर अवलंबून आहेत.
गॅस सिलेंडर मिळवण्यासाठी लोक पहाटे ५ वाजल्यापासून रांगेत उभे राहत आहेत. महिलांसह वृद्ध, लहान मुलेही या रांगेत दिसत आहेत. अनेकांना दिवसभर थांबल्यानंतरही सिलेंडर मिळत नसल्याने निराशा व्यक्त केली जात आहे.
दैनिक मजुरी करणाऱ्या नागरिकांसाठी हा वेळेचा आणि उत्पन्नाचा मोठा तोटा ठरत आहे. स्वयंपाक न झाल्याने कुटुंबांना उपाशी राहण्याची वेळ येत असल्याचे काहींनी सांगितले.
छोटे व्यावसायिक अडचणीत
पोहे, चहा, वडा-पाव यांसारख्या पदार्थांच्या टपऱ्या चालवणाऱ्या छोट्या व्यावसायिकांकडे शेवटचा सिलेंडर उरल्याचे चित्र आहे. तो संपल्यानंतर व्यवसाय बंद करण्याशिवाय पर्याय नसल्याचे ते सांगतात.
या व्यवसायांवर हजारो कुटुंबांचे उदरनिर्वाह अवलंबून आहे. गॅस टंचाईमुळे त्यांची रोजीरोटी धोक्यात आली आहे. काहींनी तात्पुरते कोळसा किंवा लाकूड वापरण्याचा प्रयत्न केला असला तरी खर्च आणि जागेअभावी ते शक्य होत नाही.
ग्राहकांचीही गैरसोय होत असून शहरातील रस्त्यांवरील खाद्यसंस्कृतीवर याचा मोठा परिणाम दिसत आहे.
सीएनजी पुरवठ्यावरही परिणाम
एलपीजीप्रमाणेच सीएनजी पुरवठ्यावरही परिणाम झाला आहे. मुंबई-अहमदाबाद महामार्गावरील काही पंपांवर वाहनांच्या लांब रांगा लागल्या आहेत.
दररोज आवश्यक असलेल्या ५ ते ६ टँकरऐवजी केवळ ३ ते ४ टँकर उपलब्ध होत असल्याने वाहनधारकांना अनेक तास प्रतीक्षा करावी लागत आहे. टॅक्सी, रिक्षा, मालवाहू वाहने आणि खासगी गाड्यांची मोठी गर्दी दिसत आहे.
यामुळे मुंबई वाहतूक व्यवस्था विस्कळीत झाली असून भाडेवाढ होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. औद्योगिक वसाहतींमध्ये माल वाहतुकीवरही परिणाम झाला आहे.
औद्योगिक क्षेत्रावर संकट
गॅस टंचाईमुळे औद्योगिक उत्पादनात घट होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. काही कारखान्यांनी उत्पादन कमी केले असून काहींनी तात्पुरते बंद ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
ऊर्जा खर्च वाढल्याने उत्पादन खर्चही वाढला आहे. याचा परिणाम वस्तूंच्या किंमतींवर होऊ शकतो, असा अंदाज तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. उद्योग क्षेत्रातील कामगारांच्या रोजगारावरही याचा परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
प्रशासनाचे उपाययोजना प्रयत्न
स्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी प्रशासनाने काही उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. अतिरिक्त पुरवठ्यासाठी पर्यायी स्रोत शोधण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
काळाबाजार रोखण्यासाठी छापेमारी करण्यात येत असून अधिकृत दरानेच सिलेंडर विक्री करण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. तसेच आवश्यक सेवा सुरू ठेवण्यासाठी प्राधान्याने गॅस पुरवठा करण्याची योजना आखली जात आहे.
तथापि, आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती स्थिर होईपर्यंत पूर्णपणे दिलासा मिळणे कठीण असल्याचे अधिकारी सांगतात.
नागरिकांमध्ये भीती आणि अनिश्चितता
मुंबई गॅस टंचाईमुळे नागरिकांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण झाले आहे. पुढील काही दिवस परिस्थिती आणखी बिघडेल का, या चिंतेत लोक आहेत. घरगुती गॅस पुरवठ्यावरही परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे अनेकांनी आधीच सिलेंडर साठवण्यास सुरुवात केली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जागतिक संघर्षामुळे ऊर्जा बाजारात मोठे चढउतार होत असून त्याचा परिणाम स्थानिक पातळीवर जाणवणे अपरिहार्य आहे.
पुढील वाटचाल कशी?
मुंबईसारख्या महानगरासाठी इंधन पुरवठा सुरळीत ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पर्यायी ऊर्जा स्रोतांचा वापर, स्थानिक साठवण क्षमता वाढवणे आणि पुरवठा साखळी मजबूत करणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
गॅस टंचाईमुळे निर्माण झालेल्या संकटाने शहराच्या ऊर्जा व्यवस्थेतील कमकुवत बाजू समोर आणल्या आहेत. भविष्यात अशा संकटांना सामोरे जाण्यासाठी दीर्घकालीन नियोजन गरजेचे असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
सध्या मात्र नागरिक, व्यापारी आणि उद्योग सर्वच घटक या संकटातून मार्ग काढण्याचा प्रयत्न करत आहेत. परिस्थिती लवकर सुधारेल, अशी आशा सर्वांनी व्यक्त केली आहे
read also:https://ajinkyabharat.com/from-17th-to-20th-march-maharashtra-weather-crisis/
