आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीमुळे अनेक लोक आपल्या आहाराकडे पूर्णपणे लक्ष देऊ शकत नाहीत. कामाचा ताण, अनियमित दिनचर्या, फास्ट फूडचे वाढते प्रमाण आणि झोपेची कमतरता यामुळे शरीराला आवश्यक पोषक तत्वांची कमतरता निर्माण होण्याची शक्यता वाढते. अशा परिस्थितीत अनेकजण शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे मिळावीत म्हणून मल्टीविटामिन घेण्यास सुरुवात करतात. विशेषतः सकाळी उठल्यानंतर मल्टीविटामिन घेण्याची सवय अनेक लोकांमध्ये दिसून येते. मात्र दररोज मल्टीविटामिन घेणे खरोखरच आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का, की त्याचे काही दुष्परिणामही होऊ शकतात, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात निर्माण होतो.
मल्टीविटामिन हे मूलत: पूरक आहार (सप्लिमेंट) म्हणून वापरले जातात. यात अनेक प्रकारची जीवनसत्त्वे आणि खनिजे एकत्रित असतात. उदाहरणार्थ जीवनसत्त्वे ए, बी, सी, डी आणि ई यांसह लोह, कॅल्शियम, झिंक, मॅग्नेशियम यांसारखी खनिजे मल्टीविटामिनमध्ये असतात. शरीरातील पोषणतत्त्वांची कमतरता भरून काढण्यासाठी हे पूरक आहार उपयुक्त ठरू शकतात.
विशेषतः सकाळी मल्टीविटामिन घेतल्यास शरीराला दिवसभरासाठी ऊर्जा मिळण्यास मदत होते असे अनेक तज्ज्ञ सांगतात. काही जीवनसत्त्वे शरीरातील मेटाबॉलिझम सुधारण्यास मदत करतात. यामुळे शरीरातील ऊर्जा निर्माण होण्याची प्रक्रिया अधिक चांगल्या प्रकारे कार्य करते. परिणामी थकवा कमी होणे, शरीरात उत्साह टिकून राहणे आणि दिवसभर काम करण्याची क्षमता वाढणे असे फायदे मिळू शकतात.
Related News
सायलेंट इन्फ्लेमेशनचा वाढता धोका: मधुमेह, फॅटी लिव्हर आणि हृदयविकार यांचा लपलेला संबंध उघड
बटाटा कसा खावा? आयुर्वेद तज्ञांचा महत्त्वपूर्ण सल्ला
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
Harvard Doctor Says : बाटलीबंद पाणी पेक्षा नळाचे पाणी अधिक सुरक्षित!
बाजारातील चमकदार रताळ्यांना फसू नका! 2 मिनिटांत ओळखा खरे आणि नकली रताळे
मासिक period क्रॅम्प्सपासून सुटका: घरगुती 5 उपाय ट्राय करा
मटणापेक्षा फायदेशीर! जाणून घ्या 5 कोणत्या Dali शरीरासाठी सर्वोत्तम आहे
5 Yoga Asanas for Winter : ब्लड प्रेशरवर त्वरित परिणाम!
Sattu + Cinnamon : 7 अद्भुत फायदे जे पोटाची चरबी कमी करतात
याशिवाय मल्टीविटामिनमधील काही घटक रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत करण्यास मदत करतात. जीवनसत्त्व सी, डी आणि झिंक हे शरीराच्या रोगप्रतिकारक यंत्रणेच्या कार्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जातात. त्यामुळे नियमित प्रमाणात घेतलेले मल्टीविटामिन सर्दी, ताप किंवा संसर्गजन्य आजारांपासून काही प्रमाणात संरक्षण देऊ शकते. तसेच त्वचा, केस आणि नखांच्या आरोग्यासाठी देखील काही जीवनसत्त्वे उपयुक्त ठरतात.
तथापि, दररोज मल्टीविटामिन घेणे प्रत्येक व्यक्तीसाठी आवश्यक असतेच असे नाही. जर एखादी व्यक्ती संतुलित आणि पौष्टिक आहार घेत असेल तर शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे नैसर्गिकरित्या अन्नातूनच मिळतात. फळे, हिरव्या भाज्या, डाळी, कडधान्ये, दूध, अंडी आणि संपूर्ण धान्य यांचा समावेश असलेला आहार घेतल्यास बहुतेक वेळा शरीराला आवश्यक पोषणतत्त्वांची पूर्तता होते.
म्हणूनच डॉक्टर अनेकदा सांगतात की मल्टीविटामिन हे संतुलित आहाराचा पर्याय नसतात. ते केवळ पूरक म्हणून वापरले जावेत. गरज नसताना किंवा डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय नियमित मल्टीविटामिन घेणे काही वेळा आरोग्यासाठी हानिकारकही ठरू शकते.
कारण काही जीवनसत्त्वे शरीरात साठून राहण्याची शक्यता असते. उदाहरणार्थ जीवनसत्त्व ए, डी, ई आणि के ही ‘फॅट सोल्युबल’ जीवनसत्त्वे मानली जातात. ही जीवनसत्त्वे जास्त प्रमाणात घेतल्यास ती शरीरात जमा होतात आणि दीर्घकाळात त्याचे दुष्परिणाम दिसू शकतात. उदाहरणार्थ जास्त प्रमाणात जीवनसत्त्व ए घेतल्यास डोकेदुखी, मळमळ किंवा त्वचेचे त्रास निर्माण होऊ शकतात. त्याचप्रमाणे जास्त प्रमाणात जीवनसत्त्व डी घेतल्यास कॅल्शियमचे प्रमाण वाढून मूत्रपिंडांवर परिणाम होण्याची शक्यता असते.
यामुळे मल्टीविटामिन घेताना प्रमाण आणि गरज याकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार घेतलेले मल्टीविटामिन मात्र अनेक लोकांसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
विशेषतः काही विशिष्ट गटातील लोकांना मल्टीविटामिनची आवश्यकता अधिक असू शकते. उदाहरणार्थ वृद्ध व्यक्ती, गर्भवती महिला, स्तनपान करणाऱ्या माता, दीर्घकालीन आजारांनी ग्रस्त असलेले रुग्ण किंवा ज्यांचा आहार संतुलित नाही अशा लोकांना डॉक्टर मल्टीविटामिन घेण्याचा सल्ला देतात. काही वेळा शरीरात थकवा, अशक्तपणा, चक्कर येणे किंवा केस गळणे यांसारखी लक्षणे दिसल्यास देखील पोषक तत्त्वांची कमतरता असण्याची शक्यता असते. अशा वेळी डॉक्टर तपासणी करून योग्य पूरक आहार सुचवतात.
सकाळी मल्टीविटामिन घेण्यामागेही काही कारणे आहेत. सकाळी अन्नासोबत किंवा नाश्त्यानंतर घेतलेले मल्टीविटामिन शरीरात अधिक चांगल्या प्रकारे शोषले जाते असे मानले जाते. तसेच सकाळी घेतल्यास दिवसभरात शरीराला त्याचा फायदा मिळतो. मात्र काही प्रकारचे सप्लिमेंट रिकाम्या पोटी घेतल्यास पोटात जळजळ किंवा अस्वस्थता निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे ते नेहमी अन्नासोबत किंवा डॉक्टरांनी सांगितलेल्या पद्धतीने घेणे अधिक योग्य मानले जाते.
तज्ज्ञांच्या मते, नैसर्गिक आहारातून मिळणारी पोषक तत्त्वे शरीरासाठी सर्वात उत्तम असतात. फळे, हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य, डाळी, कडधान्ये, दूध आणि सुकामेवा यांसारख्या पदार्थांमधून शरीराला आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि खनिजे सहज मिळतात. त्यामुळे शक्यतो संतुलित आहारावर भर देणे गरजेचे आहे.
मल्टीविटामिन हे आरोग्य टिकवण्यासाठी मदत करणारे पूरक साधन असले तरी ते अन्नाचा पर्याय नाहीत. दीर्घकाळ कोणतेही पूरक आहार घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. योग्य प्रमाणात आणि योग्य वेळी घेतलेले मल्टीविटामिन आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते, परंतु गरज नसताना त्याचा अतिरेक टाळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
