बारीक लोकांनाही होऊ शकते कोलेस्ट्रॉलची समस्या; सुरुवातीला दिसतात ही लक्षणे, तज्ज्ञांचा इशारा
आजच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत वाढलेले कोलेस्ट्रॉल ही गंभीर आरोग्य समस्या बनत चालली आहे. बहुतेक लोकांचा असा समज असतो की जास्त वजन किंवा लठ्ठपणा असलेल्या लोकांनाच कोलेस्ट्रॉलची समस्या होते. मात्र वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते हा समज पूर्णपणे चुकीचा आहे. वजन कमी किंवा शरीराने बारीक असलेल्या व्यक्तींनाही कोलेस्ट्रॉलची समस्या उद्भवू शकते. त्यामुळे शरीरयष्टीवरून आरोग्याचा अंदाज बांधणे चुकीचे ठरू शकते.
कोलेस्ट्रॉल हे शरीरात नैसर्गिकरित्या आढळणारे एक प्रकारचे फॅट आहे. हे पेशींची निर्मिती, काही महत्त्वाचे हार्मोन्स तयार करणे तसेच व्हिटॅमिन डी तयार होण्यासाठी आवश्यक असते. परंतु जेव्हा शरीरात कोलेस्ट्रॉलची पातळी गरजेपेक्षा जास्त वाढते, तेव्हा हृदय आणि रक्तवाहिन्यांशी संबंधित गंभीर आजारांचा धोका वाढतो. त्यामुळे कोलेस्ट्रॉलची पातळी संतुलित ठेवणे आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
बारीक लोकांमध्येही वाढू शकते कोलेस्ट्रॉल
आरएमएल हॉस्पिटलमधील मेडिसिन विभागाचे डायरेक्टर प्रोफेसर डॉ. सुभाष गिरी यांच्या मते, बारीक किंवा सामान्य वजन असलेल्या लोकांमध्येही कोलेस्ट्रॉलची पातळी वाढू शकते. अनेकांना वाटते की फक्त लठ्ठपणामुळेच कोलेस्ट्रॉल वाढते, परंतु प्रत्यक्षात चुकीचा आहार, तणावपूर्ण जीवनशैली आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यामुळे कोणालाही ही समस्या होऊ शकते.
आजकालच्या आधुनिक जीवनशैलीत फास्ट फूड, प्रोसेस्ड फूड आणि जास्त तेलकट पदार्थांचे सेवन वाढले आहे. यामुळे शरीरात वाईट कोलेस्ट्रॉल (एलडीएल) वाढण्याची शक्यता जास्त असते. बारीक लोकांमध्ये बाह्य स्वरूपाने चरबी कमी दिसत असली तरी शरीरात आंतरिक पातळीवर चरबी साचू शकते. त्यामुळे त्यांनाही हृदयविकाराचा धोका निर्माण होऊ शकतो.
याशिवाय अनुवांशिक कारणेदेखील कोलेस्ट्रॉल वाढण्यामागे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. कुटुंबातील कोणाला हाय कोलेस्ट्रॉलची समस्या असेल तर ती पुढील पिढीतही दिसू शकते. त्यामुळे शरीरयष्टी सामान्य असली तरी नियमित तपासणी करणे गरजेचे ठरते.
चुकीचा आहार ठरतो मोठे कारण
बारीक लोकांमध्ये कोलेस्ट्रॉल वाढण्यामागे सर्वात मोठे कारण म्हणजे अयोग्य आहार. अनेक लोक वजन कमी असल्यामुळे कोणताही आहार घेतात आणि त्याचा शरीरावर परिणाम होणार नाही असा त्यांचा समज असतो. परंतु सतत तळलेले पदार्थ, जंक फूड, पिझ्झा, बर्गर, बेकरी पदार्थ किंवा गोड पदार्थांचे सेवन केल्यास शरीरात वाईट कोलेस्ट्रॉल वाढू शकते.
प्रोसेस्ड फूडमध्ये ट्रान्स फॅटचे प्रमाण जास्त असते. हे फॅट शरीरासाठी अत्यंत घातक मानले जाते. त्यामुळे अशा पदार्थांचे जास्त सेवन केल्यास रक्तवाहिन्यांमध्ये चरबी साचू लागते आणि हृदयविकाराचा धोका वाढतो.
शारीरिक हालचालींचा अभाव
आजकाल अनेक लोकांचे काम संगणकावर बसून करण्याचे असते. त्यामुळे दिवसभर बसून राहण्याची सवय लागते. शारीरिक हालचाल कमी झाल्यामुळे शरीरातील चरबी योग्य प्रकारे जळत नाही. यामुळे शरीरात वाईट कोलेस्ट्रॉल वाढण्याची शक्यता निर्माण होते.
बारीक लोकांना अनेकदा व्यायाम करण्याची गरज वाटत नाही. पण व्यायाम केवळ वजन कमी करण्यासाठी नसून शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी अत्यंत आवश्यक असतो. नियमित व्यायाम केल्याने शरीरातील चांगले कोलेस्ट्रॉल (एचडीएल) वाढते आणि वाईट कोलेस्ट्रॉल कमी होण्यास मदत होते.
कोलेस्ट्रॉल वाढल्याची सुरुवातीची लक्षणे
हाय कोलेस्ट्रॉलच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात सहसा कोणतीही स्पष्ट लक्षणे दिसून येत नाहीत. त्यामुळे अनेकांना बराच काळ ही समस्या असल्याचे लक्षात येत नाही. त्यामुळे याला ‘सायलेंट किलर’ असेही म्हटले जाते.
मात्र कोलेस्ट्रॉलची पातळी खूप वाढली तर काही लक्षणे दिसू लागतात. उदाहरणार्थ:
छातीत दुखणे किंवा दडपण जाणवणे
लवकर थकवा येणे
श्वास घेण्यास त्रास होणे
चालताना पायात वेदना किंवा जडपणा जाणवणे
चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा
ही लक्षणे इतर आजारांमुळेही दिसू शकतात. त्यामुळे अशी लक्षणे जाणवली तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
हृदयविकाराचा वाढतो धोका
कोलेस्ट्रॉल वाढल्यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये प्लाक तयार होऊ लागतो. या प्लाकमुळे रक्तप्रवाह अडथळित होतो. परिणामी हृदयाला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही आणि हृदयविकाराचा झटका येण्याचा धोका वाढतो.
दीर्घकाळ कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात न ठेवल्यास स्ट्रोक, उच्च रक्तदाब आणि इतर गंभीर आजार उद्भवू शकतात. त्यामुळे कोलेस्ट्रॉलची समस्या हलक्यात घेणे धोकादायक ठरू शकते.
नियमित तपासणी का आवश्यक?
अनेक वेळा कोलेस्ट्रॉल वाढले असतानाही शरीरात कोणतीही लक्षणे दिसत नाहीत. त्यामुळे नियमित रक्त तपासणी करून घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. विशेषतः 30 वर्षांनंतर दरवर्षी कोलेस्ट्रॉल तपासणी करणे तज्ज्ञ सुचवतात.
जर कुटुंबात हृदयविकार किंवा हाय कोलेस्ट्रॉलचा इतिहास असेल तर तपासणी आणखी लवकर सुरू करणे योग्य ठरते. वेळेवर निदान झाल्यास योग्य उपचार आणि जीवनशैलीत बदल करून ही समस्या नियंत्रणात ठेवता येते.
कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात ठेवण्यासाठी काय करावे?
कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात ठेवण्यासाठी निरोगी जीवनशैली पाळणे अत्यंत आवश्यक आहे.
1. संतुलित आहार घ्या
आहारात ताजी फळे, हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि फायबरयुक्त पदार्थांचा समावेश करावा. हे पदार्थ शरीरातील वाईट कोलेस्ट्रॉल कमी करण्यास मदत करतात.
2. तळलेले आणि प्रोसेस्ड पदार्थ टाळा
जंक फूड, बेकरी पदार्थ आणि ट्रान्स फॅट असलेले पदार्थ शक्यतो टाळावेत.
3. नियमित व्यायाम करा
दररोज किमान 30 मिनिटे चालणे, धावणे, सायकलिंग किंवा योगा केल्यास कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात राहते.
4. धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा
धूम्रपानामुळे रक्तवाहिन्यांवर विपरीत परिणाम होतो. त्यामुळे कोलेस्ट्रॉल आणि हृदयविकाराचा धोका वाढतो.
5. तणाव कमी ठेवा
जास्त तणावामुळेही शरीरातील हार्मोन्सवर परिणाम होतो आणि आरोग्य बिघडू शकते.
आरोग्याबाबत जागरूकता आवश्यक
आजकाल कोलेस्ट्रॉलची समस्या केवळ वयोवृद्धांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. तरुणांमध्येही ही समस्या वाढताना दिसत आहे. त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या आरोग्याकडे गांभीर्याने लक्ष देणे आवश्यक आहे.
बारीक असणे म्हणजे आरोग्य उत्तम असेलच असे नाही. योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि वेळोवेळी आरोग्य तपासणी केल्यास कोलेस्ट्रॉलसारख्या समस्यांपासून दूर राहणे शक्य आहे.
कोलेस्ट्रॉल ही समस्या कोणालाही होऊ शकते. त्यामुळे वजन कमी असल्यामुळे आपण पूर्णपणे सुरक्षित आहोत असा समज ठेवणे चुकीचे आहे. संतुलित आहार, सक्रिय जीवनशैली आणि नियमित तपासणी यामुळे कोलेस्ट्रॉल नियंत्रणात ठेवता येते आणि हृदयविकाराचा धोका कमी करता येतो. आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी प्रत्येकाने आपल्या जीवनशैलीत सकारात्मक बदल करणे गरजेचे आहे.
