भारत आणि अफगाणिस्तान यांच्यातील द्विपक्षीय व्यापारामध्ये तणाव निर्माण होण्याची शक्यता उभी आहे. सध्या पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यात संघर्ष सुरू झाल्यामुळे भारत-अफगाणिस्तानच्या व्यापार मार्गांवर परिणाम होण्याची चर्चा आहे. व्यापाराचे स्वरूप पाहता, भारत अफगाणिस्तानकडून प्रामुख्याने सुका मेवा, फळे, हिंग, कॉफी, चहा आणि विविध मसाले आयात करतो. विशेषतः पिस्ता, बदाम, अक्रोड आणि केसरी सारखी सुकामेवा ही भारतासाठी महत्त्वाची वस्तू आहेत. या आयातीमुळे भारतीय बाजारात स्वादिष्ट पदार्थ, खाद्यप्रक्रिया उद्योग आणि मसाला उद्योग यांना नियमित पुरवठा मिळतो.
विपरीत बाजूला, भारत अफगाणिस्तानला औषधे, रेडीमेड कपडे, ऑटोमोबाईलचे सुटे भाग, प्राण्यांचे खाद्य तसेच काही तांत्रिक उपकरणे निर्यात करतो. या वस्तू अफगाणिस्तानमध्ये रोजच्या जीवन आणि उद्योगासाठी आवश्यक आहेत. 2024-25 या आर्थिक वर्षात भारताने अफगाणिस्तानकडून एकूण 66 कोटी डॉलरची आयात केली, ज्यात फळे आणि सुकामेव्याचा वाटा सर्वाधिक – सुमारे 39.94 कोटी डॉलर होता.
व्यापार संतुलनाच्या बाबतीत अफगाणिस्तानचे पारडे जड आहे. 2024 मध्ये अफगाणिस्तानने भारतासोबतच्या व्यापारातून 331.368 दशलक्ष डॉलरचा सरप्लस कमावला आहे. त्यामुळे अफगाणिस्तानसाठी हा व्यापार महत्त्वाचा आहे, तर भारतासाठीही तो काही प्रमाणात आवश्यक वस्तूंच्या उपलब्धतेसाठी महत्वाचा ठरतो.
Related News
भारत-अमेरिका तणाव कमी?
व्यापाराचा मुख्य मार्ग पाकिस्तानमार्गे नाही, तर इराणमधील चाबहार बंदर आणि एअर फ्रेट कॉरिडोरद्वारे होतो. पाकिस्तानमार्ग आधीच बंद असल्यामुळे युद्धामुळे थेट व्यापारावर तात्काळ परिणाम होण्याची शक्यता कमी आहे. मात्र, युद्धामुळे पुरवठा साखळीत अडथळे निर्माण होऊ शकतात. याचा परिणाम विशेषतः सुका मेवा, हिंग आणि मसाल्यांच्या किमतींवर होऊ शकतो. काही वेळा यामुळे बाजारात या वस्तूंची उपलब्धता कमी होण्याची शक्यता देखील असते.
विशेषत: आर्थिक दृष्टिकोनातून हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की युद्धजन्य परिस्थितीमुळे निर्यात-आयात दोन्ही बाजूंवर अनिश्चितता वाढते. व्यापारी आणि उद्योगधंद्यांना आपल्या पुरवठा व्यवस्थेत पर्यायी उपाय शोधणे आवश्यक आहे. आयातदारांनी पर्यायी स्रोत शोधणे, साठा व्यवस्थापन वाढवणे आणि विमा व सुरक्षित वाहतूक सुनिश्चित करणे हे महत्त्वाचे ठरते.
सरकारी स्तरावरही दोन्ही देशांच्या आर्थिक सहकार्याचे महत्त्व अधोरेखित केले जाते. भारताने अफगाणिस्तानसाठी औषधे, अन्नधान्य आणि औद्योगिक वस्तूंचा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यावर लक्ष केंद्रित केले आहे, तर अफगाणिस्तान भारतासाठी आवश्यक सुकामेवा आणि मसाल्यांची निरंतर उपलब्धता सुनिश्चित करण्याचा प्रयत्न करतो.
युद्धामुळे परिस्थिती गंभीर झाली तरी व्यापार पूर्णपणे थांबेल असे नाही, परंतु किमती आणि उपलब्धतेवर काही प्रमाणात दबाव येण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. त्यामुळे व्यापारी, उद्योगधंदे, सरकार आणि बाजारातील ग्राहकांनी यासाठी योग्य ती तयारी ठेवणे आवश्यक आहे.
