No Tax : कितीही कमवा, पण ‘या’ उत्पन्नावर भरू नका एक रुपयाही कर; टॅक्स फ्री कमाईचे महत्त्वाचे स्त्रोत कोणते?
भारतात करप्रणाली अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. नागरिकांच्या उत्पन्नावर नियमानुसार कर आकारला जातो. मात्र काही विशिष्ट प्रकारच्या कमाईवर आयकर द्यावा लागत नाही. अशा करमुक्त उत्पन्न स्रोतांची माहिती असणे प्रत्येक करदात्यासाठी फायदेशीर ठरते. Income Tax Department, India च्या नियमांनुसार काही उत्पन्न ‘टॅक्स-फ्री’ श्रेणीत मोडते. त्यामुळे कितीही कमाई झाली तरी त्यावर कर लागत नाही. आज आपण अशाच काही महत्त्वाच्या करमुक्त उत्पन्न स्रोतांची सविस्तर माहिती जाणून घेणार आहोत.
करमुक्त उत्पन्न म्हणजे काय?
करमुक्त उत्पन्न म्हणजे असे उत्पन्न ज्यावर सरकारला आयकर भरावा लागत नाही. भारतात मध्यमवर्गीय नागरिकांचा मोठा हिस्सा कर व्यवस्थेचा भाग आहे. मात्र कायद्यात काही विशेष सवलती देण्यात आल्या आहेत. त्यामुळे काही विशिष्ट प्रकारच्या कमाईवर कर आकारला जात नाही. कर सवलतींचा मुख्य उद्देश गुंतवणूक, बचत आणि सामाजिक कल्याण योजनांना प्रोत्साहन देणे हा आहे.
शेती उत्पन्न – सर्वात महत्त्वाचा करमुक्त स्रोत
भारतात कृषी क्षेत्राला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. Income Tax Act, 1961 India नुसार शेतीतून मिळणारे उत्पन्न करमुक्त ठेवण्यात आले आहे. शेतकऱ्यांना शेतीमाल विक्रीतून मिळणाऱ्या उत्पन्नावर थेट आयकर लागत नाही.
मात्र काही अटी लागू होतात. जर शेती उत्पन्न ५००० रुपयांपेक्षा जास्त असेल आणि इतर स्रोतांमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नापेक्षा जास्त असेल, तर गणनेदरम्यान त्याचा विचार केला जाऊ शकतो. त्यामुळे करदात्यांनी नियमांची माहिती ठेवणे आवश्यक आहे.
वारसाहक्काने मिळालेली संपत्ती
आई-वडील किंवा पूर्वजांकडून मिळालेली संपत्ती करमुक्त असते. वारसाहक्काने मिळालेली जमीन, घर किंवा इतर मालमत्ता यावर तात्काळ कर लागत नाही. मात्र ही संपत्ती विक्री केल्यास त्यातून होणाऱ्या नफ्यावर कॅपिटल गेन टॅक्स लागू होऊ शकतो.
भेटवस्तूंवरील कर नियम
लग्न, वाढदिवस किंवा इतर सामाजिक प्रसंगी मिळालेल्या भेटवस्तूंवर कर लागत नाही. नातेवाईकांकडून मिळालेल्या भेटी पूर्णपणे करमुक्त असतात. मात्र नातेवाईक नसलेल्या व्यक्तीकडून मिळालेल्या ५०,००० रुपयांपेक्षा जास्त भेटवस्तूंवर कर लागू होऊ शकतो. हा नियम कर चोरी टाळण्यासाठी तयार करण्यात आला आहे.
PPF गुंतवणूक – सुरक्षित आणि करमुक्त पर्याय
Public Provident Fund (PPF) India ही भारतातील लोकप्रिय बचत योजना आहे. या योजनेतील गुंतवणुकीवरील व्याज आणि मॅच्युरिटी रक्कम पूर्णपणे करमुक्त असते. वार्षिक १.५ लाख रुपयांपर्यंत गुंतवणुकीवर कलम 80C अंतर्गत करसवलत मिळते. दीर्घकालीन बचत आणि सुरक्षित गुंतवणुकीसाठी PPF सर्वोत्तम मानली जाते.
EPF रक्कम काढताना कर नियम
Employees’ Provident Fund Organisation (EPFO) India च्या नियमानुसार, जर कर्मचारी ५ वर्षे सतत नोकरी करत असेल तर EPF रक्कम काढताना कर लागत नाही. मात्र नोकरी कालावधी कमी असल्यास काही अटी लागू होतात.
विमा क्लेम – करमुक्त लाभ
जीवन विमा योजनांमध्ये पॉलिसीधारकाचा मृत्यू झाल्यास मिळणारी क्लेम रक्कम करमुक्त असते. मात्र विमा सम एश्योर्ड रक्कम प्रीमियमच्या १० टक्क्यांपेक्षा जास्त नसावी, अशी अट असते. Insurance Regulatory and Development Authority of India (IRDAI) या संस्थेच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार विमा योजना चालवल्या जातात.
शिष्यवृत्ती – विद्यार्थ्यांसाठी मोठा दिलासा
विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी मिळणारी शिष्यवृत्ती करमुक्त असते. शिक्षण प्रोत्साहनासाठी सरकार विविध योजना राबवते. त्यामुळे गुणवंत विद्यार्थ्यांना आर्थिक मदत मिळते आणि त्यांच्यावर कराचा भार पडत नाही.
Sukanya Samriddhi Yojana – मुलींसाठी विशेष योजना
Sukanya Samriddhi Yojana India ही मुलींच्या भविष्यासाठी सुरू करण्यात आलेली योजना आहे. या योजनेतील व्याज आणि मॅच्युरिटी रक्कम पूर्णपणे करमुक्त असते. पालक मुलींच्या शिक्षण आणि लग्नासाठी ही योजना वापरतात.
सरकारी बाँडवरील व्याज
सरकारकडून जारी करण्यात आलेल्या विशेष करमुक्त बाँडवर मिळणारे व्याज करमुक्त असते. सुरक्षित गुंतवणूक शोधणाऱ्या नागरिकांसाठी हा पर्याय उपयुक्त मानला जातो.
ग्रॅच्युइटी – कर्मचाऱ्यांसाठी दिलासा
Payment of Gratuity Act, 1972 India नुसार सरकारी कर्मचाऱ्यांना मिळणारी ग्रॅच्युइटी पूर्णपणे करमुक्त असते. खासगी क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांसाठी ही मर्यादा साधारणपणे २० लाख रुपयांपर्यंत आहे.
कर नियोजन का आवश्यक?
Income Tax Department, India च्या नियमांनुसार आर्थिक नियोजन करताना कर बचत हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो. उत्पन्न वाढत असताना योग्य गुंतवणूक आणि कर सवलतींचा लाभ घेणे आवश्यक ठरते. नागरिकांनी आपल्या उत्पन्नाचा काही भाग सुरक्षित आणि करमुक्त योजनांमध्ये गुंतवल्यास दीर्घकालीन आर्थिक स्थैर्य मिळू शकते. तरुण पिढीने सुरुवातीपासूनच कर नियोजनाची सवय लावल्यास भविष्यात आर्थिक ताण कमी होऊ शकतो, असे कर तज्ज्ञांचे मत आहे.
योग्य माहिती नसल्यामुळे अनेकदा नागरिक जास्त कर भरतात किंवा गुंतवणुकीच्या संधी गमावतात. त्यामुळे करसवलत देणाऱ्या योजनांची माहिती घेणे आणि त्यानुसार गुंतवणूक करणे महत्त्वाचे आहे. PPF, EPF, विमा योजना आणि सरकारी बचत योजनांसारख्या पर्यायांचा विचार करून आर्थिक नियोजन केल्यास सुरक्षित भविष्य घडू शकते. नियमित बचत, खर्चावर नियंत्रण आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक धोरण यामुळे आर्थिक फायदा होण्यास मदत होते.
भारताच्या कर प्रणालीमध्ये काही उत्पन्न स्रोत पूर्णपणे करमुक्त ठेवण्यात आले आहेत. शेती उत्पन्न, वारसाहक्क संपत्ती, PPF, EPF, शिष्यवृत्ती आणि विमा क्लेम यांसारख्या स्रोतांवर कर लागत नाही. नागरिकांनी कर नियमांची योग्य माहिती घेतल्यास आर्थिक नियोजन अधिक चांगले करता येते.
read also:https://ajinkyabharat.com/tantric-bug-in-unique-type-of-200-degrees-coffee-voucher-in-nottingham/
