Mahashivratri 2026 : १५ की १६ फेब्रुवारी? महाशिवरात्रीचा उपवास नेमका कधी करावा? जाणून घ्या अचूक तारीख, पूजा-अभिषेकाची वेळ आणि या पवित्र रात्रीचे आध्यात्मिक महत्त्व
हिंदू धर्मातील सर्वात पवित्र आणि आध्यात्मिक उर्जेने परिपूर्ण असा सण म्हणजे महाशिवरात्री. दरवर्षी फाल्गुन महिन्यातील कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला हा सण भक्तिभावाने साजरा केला जातो. २०२६ मध्ये महाशिवरात्रीची तारीख १५ की १६ फेब्रुवारी, याबाबत अनेक भक्तांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. पंचांग आणि शास्त्रानुसार यंदा महाशिवरात्रीचे व्रत व पूजा १५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी करणे अधिक शुभ आणि फलदायी मानले जात आहे.
१५ फेब्रुवारीलाच महाशिवरात्री का?
पंचांगानुसार चतुर्दशी तिथीची सुरुवात १५ फेब्रुवारी २०२६ रोजी सायंकाळी ५:०४ वाजता होणार असून ती १६ फेब्रुवारी रोजी सायंकाळी ५:३४ वाजता समाप्त होईल. मात्र महाशिवरात्रीच्या पूजेत ‘निशीथ काळा’ला विशेष महत्त्व आहे. निशीथ काळ म्हणजे मध्यरात्रीचा अत्यंत पवित्र मुहूर्त. हा योग १५ फेब्रुवारीच्या रात्री येत असल्यामुळे व्रत आणि मुख्य पूजा याच दिवशी करणे शास्त्रसम्मत ठरते.
धर्मशास्त्रानुसार, ज्या दिवशी चतुर्दशी तिथीला मध्यरात्रीचा स्पर्श होतो, त्या दिवशी महाशिवरात्री साजरी केली जाते. त्यामुळे १५ फेब्रुवारी २०२६ हीच योग्य तारीख मानली जात आहे.
पूजेचे चार प्रहर आणि त्यांचे महत्त्व
महाशिवरात्रीच्या रात्री चार प्रहरांत भगवान शिवाची उपासना करण्याची परंपरा आहे. प्रत्येक प्रहरात विशिष्ट वस्तूने अभिषेक केल्यास वेगवेगळे आध्यात्मिक फल प्राप्त होते, अशी श्रद्धा आहे.
प्रथम प्रहर: सायंकाळी ६:१५ ते रात्री ९:२५
या वेळेत दुधाचा अभिषेक केला जातो. दूध पवित्रता आणि शांतीचे प्रतीक आहे. या प्रहरात केलेली पूजा मनःशांती आणि आरोग्य प्रदान करते.
द्वितीय प्रहर: रात्री ९:२५ ते मध्यरात्री १२:३५
दह्याचा अभिषेक केला जातो. दही स्थैर्य आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते.
तृतीय प्रहर: मध्यरात्री १२:३५ ते पहाटे ३:४५
तुपाचा अभिषेक केल्याने आध्यात्मिक तेज वाढते, अशी श्रद्धा आहे.
चतुर्थ प्रहर: पहाटे ३:४५ ते सकाळी ६:५५
मधाचा अभिषेक केला जातो. मध गोडवा, सौहार्द आणि सकारात्मकतेचे प्रतीक आहे.
विशेष निशीथ काळ मुहूर्त
१५ फेब्रुवारीच्या मध्यरात्री १२:०९ ते १:०० या वेळेत केलेली पूजा अत्यंत शुभ मानली जाते. या वेळी ‘ओम नमः शिवाय’ आणि ‘महामृत्युंजय मंत्र’ जपल्यास विशेष पुण्यफळ मिळते.
महाशिवरात्रीची पूजा कशी करावी?
महाशिवरात्रीच्या दिवशी पहाटे लवकर उठून स्नान करून उपवासाचा संकल्प करावा. काही भक्त निर्जल उपवास करतात, तर काही फळाहार घेतात. दिवसभर ‘ओम नमः शिवाय’चा जप करावा.
संध्याकाळी किंवा रात्री मंदिरात जाऊन किंवा घरच्या देव्हाऱ्यात शिवलिंगाची पूजा करावी.
प्रथम गंगाजल किंवा शुद्ध पाण्याने अभिषेक करावा.
त्यानंतर दूध, दही, तूप, मध आणि साखर या पंचामृताने अभिषेक करावा.
पुन्हा स्वच्छ पाण्याने शिवलिंग स्नान घालावे.
बेलपत्र, धतूरा, भस्म, पांढरी फुले आणि अक्षता अर्पण कराव्यात.
दीप, धूप प्रज्वलित करून मंत्रजप करावा.
शेवटी आरती करून नैवेद्य अर्पण करावा.
महाशिवरात्रीचे पौराणिक महत्त्व
धार्मिक मान्यतेनुसार, याच दिवशी भगवान शिव आणि माता पार्वतीचा विवाह संपन्न झाला. शिवाने वैराग्याचा त्याग करून गृहस्थाश्रम स्वीकारला, अशी कथा पुराणांत वर्णन केली आहे.
शिवपुराणानुसार, याच रात्री भगवान शिव ‘लिंगोद्भव’ रूपात प्रकट झाले. ब्रह्मा आणि विष्णूंना आपल्या अनंत स्वरूपाची जाणीव करून देण्यासाठी त्यांनी अग्नीस्तंभाच्या रूपात दर्शन दिले. हा दिवस शिवतत्त्वाच्या अनंततेचे प्रतीक मानला जातो.
तसेच समुद्रमंथनाच्या वेळी निघालेले ‘हलाहल’ विष भगवान शिवाने प्राशन केले, तो दिवसही महाशिवरात्रीचाच असल्याचे मानले जाते. विश्वाचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी विष पिऊन नीलकंठ हे नाव प्राप्त केले.
आध्यात्मिक ऊर्जा आणि जागरणाचे महत्त्व
महाशिवरात्रीच्या रात्री जागरणाला विशेष महत्त्व आहे. असे मानले जाते की, या रात्री विश्वातील आध्यात्मिक ऊर्जा अत्यंत सक्रिय असते. ध्यान, जप, भजन आणि शिवनामस्मरण केल्यास मन शुद्ध होते आणि सकारात्मक ऊर्जा प्राप्त होते. काही योगपरंपरांनुसार, या दिवशी केलेले ध्यान मन आणि शरीर संतुलित ठेवते. उपवासामुळे शरीर शुद्ध होते आणि मन एकाग्र राहते.
देशभरातील उत्सवाची धूम
काशी विश्वनाथ, उज्जैनचे महाकाल, सोमनाथ, त्र्यंबकेश्वर, भीमाशंकर यांसारख्या प्रमुख शिवालयांमध्ये महाशिवरात्रीला लाखो भाविकांची गर्दी होते. रुद्राभिषेक, शिवतांडव स्तोत्र, भजन-कीर्तन यामुळे वातावरण भक्तिमय होते. गावोगावी मंदिरांतून हर हर महादेवचा जयघोष ऐकू येतो. अनेक ठिकाणी रथयात्रा आणि विशेष आरतीचे आयोजन केले जाते.
उपवासाचे नियम
• निर्जल किंवा फळाहार उपवास करावा
• लसूण, कांदा यांचा त्याग करावा
• संयम, शांतता आणि सकारात्मक विचार ठेवावेत
• रात्रभर जागरण करून शिवनामस्मरण करावे
महाशिवरात्री २०२६ हा सण १५ फेब्रुवारी रोजी साजरा करणे शास्त्रानुसार योग्य ठरेल. चतुर्दशी तिथी आणि निशीथ काळाचा विचार करता याच दिवशी उपवास आणि पूजा करणे फलदायी मानले जाते. चार प्रहरातील अभिषेक, मंत्रजप आणि जागरण यामुळे आध्यात्मिक उन्नती साध्य होते, अशी श्रद्धा आहे.
भगवान शिवाच्या कृपेने जीवनातील अडथळे दूर होवोत, मनःशांती लाभो आणि प्रत्येकाच्या आयुष्यात सकारात्मक परिवर्तन घडो, हीच महाशिवरात्रीच्या निमित्ताने मंगल कामना.
हर हर महादेव!
