VPF म्हणजे काय? EPF पेक्षा किती वेगळा? जाणून घ्या सविस्तर
नोकरी करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीसाठी भविष्यातील आर्थिक सुरक्षितता हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय असतो. दर महिन्याला पगारातून कापला जाणारा EPF (Employees’ Provident Fund) हा निवृत्तीनंतरचा आधारस्तंभ मानला जातो. मात्र अनेक कर्मचारी केवळ EPF वरच न थांबता, अधिक सुरक्षित आणि हमखास परतावा देणाऱ्या बचतीसाठी VPF (Voluntary Provident Fund) चा पर्याय निवडतात.
नेमका VPF म्हणजे काय? तो EPF पेक्षा कसा वेगळा आहे? कोणासाठी तो फायदेशीर ठरतो? याबाबत अनेक कर्मचाऱ्यांमध्ये संभ्रम आहे. या लेखातून आपण VPF बद्दल सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.
VPF म्हणजे काय?
VPF म्हणजे Voluntary Provident Fund (ऐच्छिक भविष्य निर्वाह निधी). हा EPF चाच एक विस्तारित भाग आहे. EPF अंतर्गत कर्मचाऱ्याच्या मूळ पगाराच्या 12 टक्के रक्कम दरमहा अनिवार्यपणे कापली जाते. मात्र VPF मध्ये कर्मचारी स्वेच्छेने अतिरिक्त रक्कम गुंतवू शकतो.
सोप्या भाषेत सांगायचे झाले, तर EPF ही बंधनकारक बचत आहे, तर VPF ही ऐच्छिक बचत आहे. EPF प्रमाणेच VPF देखील कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेच्या (EPFO) अखत्यारीत येतो, त्यामुळे तो पूर्णपणे सुरक्षित आणि जोखीममुक्त मानला जातो.
EPF आणि VPF मधील मुख्य फरक
Employees’ Provident Fund आणि VPF हे एकाच खात्यात जमा होत असले, तरी दोन्हीमध्ये काही मूलभूत फरक आहेत.
EPF – पगारातून 12% योगदान बंधनकारक
VPF – कर्मचारी इच्छेनुसार अतिरिक्त रक्कम जमा करू शकतो
Employees’ Provident Fund मध्ये नियोक्त्याचेही योगदान असते, VPF मध्ये मात्र फक्त कर्मचाऱ्याचे
दोन्ही योजनांना समान व्याजदर लागू होतो
दोन्ही योजना सरकारी नियंत्रणाखाली असल्याने सुरक्षित
म्हणजेच, EPF हा पाया आहे आणि VPF हा त्यावर उभारलेला अतिरिक्त आर्थिक किल्ला आहे.
VPF मध्ये किती गुंतवणूक करता येते?
VPF ची सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे गुंतवणुकीवर कोणतीही वरची मर्यादा नाही. Employees’ Provident Fund नियमांनुसार, कर्मचारी आपल्या मूळ पगाराच्या 100 टक्क्यांपर्यंत रक्कम VPF मध्ये गुंतवू शकतो.
उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याचा मूळ पगार 30,000 रुपये असेल, तर तो Employees’ Provident Fund व्यतिरिक्त संपूर्ण 30,000 रुपयेही VPF मध्ये जमा करू शकतो. यामुळे निवृत्तीनंतर मोठा निधी एकत्र होतो.
VPF वर किती व्याज मिळते?
VPF आणि Employees’ Provident Fund या दोन्ही योजनांना समान व्याजदर लागू होतो. सध्या EPFO कडून VPF वर 8.25 टक्के वार्षिक व्याज दिले जाते (सरकारकडून दरवर्षी जाहीर).
हा व्याजदर:
बँक FD पेक्षा जास्त
शेअर बाजारातील जोखमीपासून मुक्त
सरकारी हमीसह सुरक्षित
म्हणूनच दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी VPF हा एक अत्यंत विश्वासार्ह पर्याय मानला जातो.
VPF मध्ये टॅक्सचा फायदा कसा मिळतो?
VPF हा कर बचतीसाठी देखील उपयुक्त पर्याय आहे.
VPF मध्ये जमा केलेली रक्कम आयकर कायद्याच्या कलम 80C अंतर्गत करमुक्त आहे
Employees’ Provident Fund आणि VPF मिळून 1.5 लाख रुपयांपर्यंत कर सवलत मिळते
जर Employees’ Provident Fund + VPF मिळून एकूण गुंतवणूक 2.5 लाख रुपयांपेक्षा कमी असेल, तर त्यावर मिळणारे व्याजही पूर्णपणे करमुक्त असते
यामुळे VPF हा EEE (Exempt-Exempt-Exempt) श्रेणीतील एक उत्तम गुंतवणूक पर्याय ठरतो.
VPF कोणासाठी फायदेशीर आहे?
VPF हा विशेषतः खालील लोकांसाठी फायदेशीर ठरतो:
दीर्घकाळ नोकरीत राहण्याचा विचार करणारे कर्मचारी
सुरक्षित आणि स्थिर परतावा हवा असलेले गुंतवणूकदार
निवृत्तीनंतर मोठा निधी हवा असलेले लोक
शेअर बाजारातील जोखीम टाळू इच्छिणारे कर्मचारी
टॅक्स बचतीसाठी सुरक्षित पर्याय शोधणारे करदाते
अल्पकालीन गरजांसाठी मात्र VPF फारसा योग्य नाही, कारण तो दीर्घकालीन बचतीसाठी अधिक उपयुक्त आहे.
VPF मधून पैसे काढता येतात का?
होय, पण काही अटींसह.
VPF मधील रक्कम निवृत्तीनंतर पूर्णपणे करमुक्त काढता येते
नोकरी करत असतानाही घर खरेदी, शिक्षण, लग्न, वैद्यकीय कारणांसाठी आंशिक रक्कम काढता येते
मात्र वारंवार पैसे काढल्यास दीर्घकालीन लाभ कमी होतो
म्हणून VPF हा “गरज नसताना हात न लावण्याचा” निधी मानला जातो.
VPF मध्ये गुंतवणूक कशी सुरू करावी?
VPF सुरू करण्याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी आहे.
आपल्या कंपनीच्या HR किंवा पेरोल विभागाशी संपर्क साधा
VPF मध्ये किती अतिरिक्त रक्कम कापायची आहे ते निश्चित करा
आवश्यक फॉर्म भरा किंवा कंपनीच्या ऑनलाईन पोर्टलवर विनंती करा
त्यानंतर दरमहा पगारातून ठराविक रक्कम VPF म्हणून जमा होऊ लागते
नोकरी बदलल्यास EPF प्रमाणेच VPF खाते देखील नवीन नियोक्त्याकडे हस्तांतरित होते.
VPF खाते कसे तपासावे?
VPF आणि EPF हे एकाच खात्यात असल्यामुळे तुम्ही:
EPF पासबुक पोर्टल
UMANG अॅप
DigiLocker
यांच्या माध्यमातून कधीही शिल्लक रक्कम, व्याज आणि व्यवहार तपासू शकता. VPF हा Employees’ Provident Fund पेक्षा वेगळा नसून त्याचाच एक मजबूत विस्तार आहे. सुरक्षितता, स्थिर व्याज, करसवलत आणि दीर्घकालीन आर्थिक शिस्त या सर्व बाबींमुळे VPF ही निवृत्तीसाठी एक अत्यंत प्रभावी योजना ठरते. योग्य नियोजन आणि सातत्य ठेवले, तर VPF तुमचे म्हातारपण आर्थिकदृष्ट्या निश्चिंत करू शकतो.
