मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीतील ज्येष्ठ अभिनेत्री, संवेदनशील कलाकार आणि बहुआयामी व्यक्तिमत्त्व असलेल्या दया डोंगरे (Daya Dongre) यांचं वयाच्या ८५व्या वर्षी निधन झालं आहे. वृद्धापकाळामुळे त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाने मराठी नाट्यसृष्टी, चित्रपटविश्व आणि संगीत क्षेत्रात शोककळा पसरली आहे. गेली अनेक दशके आपल्या दमदार अभिनयाने प्रेक्षकांची मनं जिंकणाऱ्या दया डोंगरे या मराठी रंगभूमीवरील एक मानाचं नाव मानलं जात होतं.

रंगभूमीवरील प्रवास आणि अभिनयाची सुरुवात

११ मार्च १९४० रोजी अमरावती येथे जन्मलेल्या दया डोंगरे यांनी बालपणाचा काही काळ धारवाड (कर्नाटक) येथे व्यतीत केला. बालपणापासूनच त्यांचा कल संगीत आणि कलाविश्वाकडे होता. त्यांनी आकाशवाणीवर घेतलेल्या गायन स्पर्धेत उत्तम यश संपादन करत आपली प्रतिभा दाखवली होती. मात्र, त्यांचा खरा आत्मविश्वास अभिनयात होता.

अभिनयाची प्रेरणा आणि बाळकडू त्यांना घरातूनच मिळालं होतं. त्यांच्या आई यमुताई मोडक या स्वतः एक प्रसिद्ध अभिनेत्री होत्या, तर आत्या शांता मोडक या प्रसिद्ध गायिका आणि अभिनेत्री होत्या. त्यामुळे कलाविश्व त्यांच्या रक्तातच होतं असं म्हटलं जातं.

केवळ १६व्या वर्षी, सुप्रसिद्ध नाटककार मो. ग. रांगणेकर यांच्या ‘रंभा’ या नाटकातून त्यांनी रंगभूमीवर पदार्पण केलं. पहिल्याच भूमिकेत त्यांच्या अभिनयाचं इतकं कौतुक झालं की मराठी रंगभूमीवर एक नवं नाव निर्माण झालं. त्यांच्या आवाजातील ठसके, संवादफेक, भावनांच्या अचूक अभिव्यक्तीमुळे त्या लवकरच दिग्दर्शकांच्या पसंतीस उतरल्या.

शिक्षण आणि अभिनयातील घडण

दया डोंगरे यांनी शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर अभिनयाचं शास्त्रोक्त शिक्षण घेण्यासाठी दिल्लीतील नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामा (NSD) मध्ये प्रवेश घेतला. त्या काळात अभिनयाचं व्यावसायिक शिक्षण घेणाऱ्या मोजक्या मराठी अभिनेत्रींपैकी त्या एक होत्या. तथापि, विवाहानंतर त्यांचं शिक्षण अपूर्ण राहिलं. पण त्यांच्या पती शेखर डोंगरे यांनी त्यांना सतत प्रोत्साहन दिलं, त्यामुळे त्यांचा अभिनय प्रवास अखंडपणे सुरू राहिला.

रंगभूमीपासून चित्रपटसृष्टीपर्यंतचा प्रवास

दया डोंगरे यांचा अभिनय प्रवास हा नाटक, दूरदर्शन आणि चित्रपट अशा तिन्ही माध्यमांमध्ये तितक्याच ताकदीने चालला. त्यांनी साकारलेल्या व्यक्तिरेखा वास्तवदर्शी, भावनांनी ओथंबलेल्या आणि समाजातील स्त्रीच्या विविध छटांना उजागर करणाऱ्या होत्या.

त्यांची नाटके ‘तुझी माझी जोडी जमली रे’, ‘नांदा सौख्य भरे’, ‘याचसाठी केला होता अट्टहास’, ‘लेकुरे उदंड जाली’ ही प्रचंड लोकप्रिय ठरली. या सर्व नाटकांमधून त्यांनी स्त्रीच्या भूमिकांमधील संवेदनशीलता, त्याग, प्रेम आणि आत्मविश्वास प्रेक्षकांसमोर प्रभावीपणे मांडला.

चित्रपटातील प्रभावी भूमिका

नाटकांबरोबरच दया डोंगरे यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीतही ठसा उमटवला. त्यांनी ‘मायबाप’, ‘आत्मविश्वास’, ‘नवी मिळे नवऱ्याला’, ‘उंबरठा’, ‘खट्याळ सासू नाठाळ सून’ यांसारख्या चित्रपटांमध्ये अविस्मरणीय भूमिका साकारल्या. विशेषतः ‘उंबरठा’ या चित्रपटातील त्यांच्या भूमिकेने समाजातील स्त्रीशक्ती आणि तिचा आत्मसन्मान यांचे वास्तवदर्शी चित्रण केले.

त्यांचा अभिनय अत्यंत नैसर्गिक, नाटकीपणाशिवाय आणि सत्यतेच्या जवळचा होता. म्हणूनच त्यांच्या भूमिका लोकांच्या मनात घर करून राहिल्या.

दूरदर्शनवरील प्रवास

१९८०-९० च्या दशकात जेव्हा मराठी दूरदर्शन मालिकांचा सुवर्णकाळ सुरू झाला, तेव्हा दया डोंगरे यांनी त्या माध्यमालाही आपलं योगदान दिलं. ‘नांदा सौख्य भरे’ आणि ‘तुझी माझी जोडी जमली रे’ यांसारख्या मालिकांमधील त्यांच्या भूमिका घराघरात परिचित झाल्या. त्या काळात त्यांचा अभिनय सर्व वयोगटातील प्रेक्षकांना भावणारा होता.

पुरस्कार आणि गौरव

अभिनय क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांना अनेक सन्मानांनी गौरविण्यात आलं. महाराष्ट्र शासनाचा विशेष अभिनेत्री पुरस्कार त्यांना प्राप्त झाला होता. तसेच २०१९ मध्ये अखिल भारतीय मराठी नाट्य परिषदेचा जीवनगौरव पुरस्कार देऊन त्यांच्या दीर्घ आणि उल्लेखनीय कारकीर्दीचा गौरव करण्यात आला.

अभिनयाची तत्त्वे आणि व्यक्तिमत्त्व

दया डोंगरे या केवळ एक अभिनेत्री नव्हत्या, तर त्या एक संवेदनशील व्यक्ती होत्या. आपल्या भूमिकेकडे त्या केवळ काम म्हणून न पाहता, एक जबाबदारी म्हणून पाहत. त्यांना वाटत होतं की रंगभूमी ही समाजाला विचार करायला भाग पाडणारी जागा आहे. त्यांच्या अभिनयात नेहमीच समाजातील वास्तव, स्त्रियांच्या संघर्षांची झलक आणि भावनांची सच्ची अभिव्यक्ती दिसून येत असे.

त्यांच्या सहकलाकारांच्या मते, त्या अत्यंत शिस्तप्रिय, नम्र आणि सहकार्य करणाऱ्या कलाकार होत्या. नाटकाच्या प्रत्येक अंगाकडे लक्ष देणं, संवादांच्या वेळा पाळणं, आणि तरुण कलाकारांना मार्गदर्शन करणं – ही त्यांची खासियत होती.

कौटुंबिक आयुष्य आणि वैयक्तिक जग

दया डोंगरे यांनी आपलं वैवाहिक जीवन अत्यंत संतुलित पद्धतीने जगलं. पती शेखर डोंगरे यांच्या पाठिंब्यामुळेच त्यांनी कारकीर्द घडवली. त्या म्हणायच्या — “कलाकार म्हणून यश मिळवायचं असेल तर घरच्यांचा पाठिंबा तितकाच महत्त्वाचा असतो.”

त्यांचा परिवार आजही त्यांच्या आठवणींनी भारलेला आहे. त्यांच्या निधनानंतर अनेक ज्येष्ठ कलाकारांनी आणि सहकाऱ्यांनी सोशल मीडियावर शोक व्यक्त केला आहे.

कलाविश्वात शोककळा

दया डोंगरे यांच्या निधनाने मराठी रंगभूमीने एक संवेदनशील, सरळ आणि प्रामाणिक अभिनेत्री गमावली आहे. वरिष्ठ कलाकारांनी त्यांना श्रद्धांजली अर्पण करताना म्हटलं की, “त्यांनी अभिनयाला जीवन मानलं, आणि जीवनालाच रंगभूमी बनवलं.”

त्यांचं आयुष्य म्हणजे एक संगीतमय, कलामय आणि प्रेरणादायी प्रवास होता. आज त्यांच्या स्मृतींनी मराठी नाट्यविश्व भारावून गेलं आहे.

शेवटचा पडदा, पण अमर ठसा

दया डोंगरे या नावाने मराठी रंगभूमी आणि चित्रपटसृष्टीला नवी दिशा दिली. त्यांनी आपल्यामागे अभिनयाचा एक समृद्ध ठेवा आणि कलाप्रेमाचा आदर्श ठेवून गेल्या आहेत.त्यांचा प्रवास जरी संपला असला, तरी त्यांचा अभिनय, आवाज आणि चेहऱ्यावरील भावनांची उब मराठी प्रेक्षकांच्या हृदयात कायम राहील.

त्यांच्या आत्म्यास सद्गती लाभो — मराठी कलाविश्व त्यांच्या योगदानासाठी सदैव ऋणी राहील.

read also : https://ajinkyabharat.com/pakistan-taliban-tensions-intensify-over-greater-afghanistan-map/