चीन-पाकिस्तानची भारताविरोधातील नवी खेळी, मालदीवचा ‘तुर्की ड्रोन प्लॅन’ आणि हिंद महासागरातील बदलती भू-राजकीय समीकरणं
आंतरराष्ट्रीय घडामोडींच्या पटावर सध्या सर्वात मोठी चित्ता चाल जर कुणी खेळत असेल तर ते म्हणजे चीन. दक्षिण आशियात भारताचा प्रभाव कमी करण्यासाठी चीन अनेक वर्षांपासून बहुआयामी डावपेच राबवत आहे. पाकिस्तान हा त्याचा जुना आणि कट्टर सहकारी आहेच; आता या समीकरणात मालदीव आणि तुर्कीचीही भर पडली आहे. विशेषतः मालदीवने भारताविरोधात घेतलेला आक्रमक पवित्रा आणि तुर्कीच्या ड्रोन खरेदीमुळे हिंद महासागर प्रदेशात नवे सुरक्षा आव्हान निर्माण झाले आहे.
भारत आणि चीनमध्ये एका बाजूला व्यापार व आर्थिक संबंधांची जवळीक वाढताना दिसतेय, तर दुसऱ्या बाजूला चीन पाकिस्तान व मालदीवला घेऊन भारताविरोधात प्रचंड धोरणात्मक जाळं विणताना दिसतोय. ही दुहेरी खेळी लक्षात घेतली तर येणारा काळ भारतीय सुरक्षाव्यवस्थेसाठी निर्णायक ठरणार आहे.
रशिया-युक्रेन युद्धानंतर बदललेले जागतिक समीकरण
रशिया-युक्रेन युद्धाने जागतिक राजकारणाचा चेहरामोहरा बदलला आहे.
Related News
Pakistan Afghanistan Conflict : धक्कादायक! 55 सैनिकांच्या मृत्यूनंतर मध्यरात्री हवाई हल्ला, 130+ मृत्यूंनी जग हादरले
रशियाचा युक्रेनवर महाभारतीय हल्ला: 200 ड्रोन, 50 क्षेपणास्त्रे फटकेबाजी
Pakistan Airstrike Afghanistan : धक्कादायक हल्ला! 7 ठिकाणी जोरदार एअर स्ट्राईक, तणाव वाढला
India AI Summit 2026 : Swiggy आणि Zeptoच्या सहकार्याने उत्तम जेवण सुविधा
आशियात तणाव वाढला : चीन–जपान संघर्ष उकळतोय!
रशियन तेलावर भारताचा निर्णय; ट्रम्पच्या दाव्याला विरोध
2026: रशियाकडून तेल खरेदीवरून India-अमेरिका आमने-सामने
RNI 2026: भारताने अमेरिका आणि चीनला मागे टाकत मिळवलं 16 वे गौरवशाली स्थान
अमेरिकेची आर्थिक व लष्करी प्राधान्यता युरोपकडे झुकली
चीनने या पोकळीतून आशियातील प्रभाव वाढवण्याचा प्रयत्न सुरू केला
पाकिस्तानने स्वतःला पुन्हा अमेरिकेच्या नजरेत आणण्यासाठी प्रयत्न वाढवले
दक्षिण आशियात भारताला घेरण्याची नवीन रणनीती पुढे आली
या सर्व घटनांमुळे भारतावर अनेक दिशांनी दबाव वाढू लागला. विशेषतः हिंद महासागराचे महत्व प्रचंड वाढल्याने या भागात लष्करी सज्जता, धोरणात्मक गुंतवणूक आणि तंत्रज्ञान यांचा खेळ वाढला आहे.
मालदीव – भारताचा मित्र ते चीन-पाकचा ‘गेम-प्लान पार्टनर’
काही वर्षांपूर्वीपर्यंत भारताचा सर्वात विश्वासू समुद्री शेजारी असलेला मालदीव, आज चीन-पाकिस्तानच्या गटात दिसू लागला आहे.
मालदीवमध्ये राष्ट्राध्यक्ष मोहम्मद मुइझ्झू सत्तेत आल्यानंतर
भारताशी तणाव वाढला
भारतीय सैन्य व पायलट्स मागे हटवण्याचा निर्णय
चीनसोबत वाढती राजनैतिक जवळीक
तुर्कीकडून ड्रोन खरेदीचा मोठा करार
ही पावले दर्शवतात की मालदीव आता पाकिस्तानच्या धोरणात ‘केंद्रस्थानी साधा प्यादा’ बनला आहे.
तुर्कीचे बायरक्तार TB2 ड्रोन – मालदीवचा नवा ‘Brahmastra’?
मालदीवने तुर्कीहून बायरक्तार TB2 सशस्त्र ड्रोन खरेदी केली आहेत.
हे ड्रोन
उच्च क्षमता असलेले
लक्ष्य ओळखून अचूक हल्ला करु शकणारे
समुद्र गुप्तहेरगिरीसाठी अत्यंत उपयुक्त
भारताने दिलेले डॉर्नियर विमान परत करण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या मालदीवने हे ड्रोन घेतले म्हणजे त्यांचे सैनिकी अवलंबित्व भारतावर कमी करण्याचा स्पष्ट संकेत आहे.
Reportsनुसार, या कराराची किंमत अंदाजे ३७ दशलक्ष डॉलर (सुमारे ₹३०७ कोटी) आहे, जे मालदीवच्या कमकुवत अर्थव्यवस्थेसाठी धोकादायक आर्थिक निर्णय आहे. पण हा निर्णय ‘स्वतंत्र सुरक्षा धोरण’ या नावाखाली चीन-पाकच्या दबावात घेतल्याचे अनेक तज्ज्ञ मानतात.
भारत-मालदीव – जुने मैत्र, नव्या कटू परिस्थिती
भारताने दशकानुदशके मालदीवला
विकास सहाय्य
पायाभूत सुविधा
वैद्यकीय व आपत्कालीन मदत
प्रशिक्षण आणि संरक्षण सहकार्य
असे सहाय्य केले.
परंतु सध्याच्या सरकारने ‘India Out’ मोहिमेला साथ देऊन संबंधात कटुता निर्माण केली. मोहम्मद मुइझ्झू यांनी “मालदीव कोणाच्याही दबावाखाली नाही, आम्ही स्वतंत्र सुरक्षा धोरण आखू.” अशी घोषणा केली. पण प्रत्यक्षात मालदीवची पावलं चीनच्या छायेखाली असल्याचेच दिसते.
चीन-पाकिस्तान-तुर्कीचा ‘हिंद महासागर गठबंध’
या चौकडीचे उद्दिष्ट स्पष्ट आहे—
| देश | धोरण/स्वारस्य |
|---|---|
| चीन | भारतीय समुद्री वर्चस्वाला आव्हान |
| पाकिस्तान | भारताला दक्षिण बाजूने घेरणे |
| तुर्की | इस्लामिक जगतात नेतृत्व आणि सैनिकी व्यापार |
| मालदीव | समर्थन मिळवून स्वतःचा राजकीय संघर्ष उभारणे |
भारताच्या समुद्री सुरक्षेसाठी हा तिघांचा अक्ष मोठे आव्हान ठरू शकतो.
भारताच्या चिंता वाढण्याची कारणं
Hind Ocean वर निगराणी
ड्रोन तंत्रज्ञानामुळे मालदीवचे तुर्की-चीनशी लष्करी डाटाशेअरिंग होऊ शकते.भारताच्या किनारपट्टी सुरक्षा प्रणालीवर लक्ष
दक्षिणेकडील समुद्री हालचालींवर चीनची पकड वाढू शकते.चीनच्या ‘String of Pearls’ धोरणाला नवी कडी
पाकिस्तान – श्रीलंका – मालदीव – (भविष्यात) आफ्रिका मार्गे समुद्री वर्तुळ पूर्ण करण्याचा प्रयत्न.भारतीय नौदलाला दोन फ्रंट चॅलेंज
पूर्व लडाख + हिंद महासागर = दुहेरी तणाव.
भारतातील प्रतिक्रिया – पाणी शांत दिसतंय पण तळाशी तापलेलं आहे
सरकारने यावर थेट टिप्पणी केली नसली तरी
नौदलाची सतर्कता वाढली
मालदीववरील राजनैतिक दडपण सुरू
श्रीलंका-मॉरिशससोबत धोरणात्मक सहकार्य मजबूत
अँडमान-निकोबार कमांड अधिक सक्रिय
भारत-फ्रान्स समुद्री सहकार्य वाढताना
भविष्यात भारत ‘क्वाड’ (USA-India-Japan-Australia) मार्फतही दबाव वाढू शकतो.
भारतासाठी पुढे काय?
१) समुद्री संरक्षण प्रणाली मजबूत करणे
अधिक व्हॅपन्स-ड्रोन-पाणबुडी तैनात
कोस्टल रडार नेटवर्क विस्तार
२) मित्र राष्ट्रांसोबत सामंजस्य
श्रीलंका, सेशल्स, मॉरिशस
UAE, फ्रान्स, जपानसोबत समुद्री भागीदारी
३) मालदीवमध्ये जनमत आणि युवा डिप्लोमसी
पर्यटन-शिक्षण-आरोग्य सहकार्य वाढवणे
युवकांचे कार्यक्रम, शिष्यवृत्ती
४) आर्थिक आणि तांत्रिक गुंतवणूक
मालदीवच्या पायाभूत विकासात पर्यायी गुंतवणुकीचे प्रस्ताव
५) ‘चीन-पाकिस्तान’ माहिती युद्धाला प्रत्युत्तर
प्रोपगंडा मोडणे
तथ्य आधारित राजनैतिक संवाद
भारतीय कूटनीतीची पुढची परीक्षा
मालदीव-तुर्की पाकिस्तान समीकरण सध्या सुरुवातीच्या टप्प्यात आहे.
हे समीकरण विकसित झाले तर भारताचा समुद्री प्रभाव आव्हानात येऊ शकतो.
भारताची रणनीती पुढील काही मुद्द्यांवर आधारित दिसते:
शांत पण कठोर राजनैतिक प्रतिसाद
मित्र देशांसोबत आघाडी मजबूत ठेवणे
ताकदवान नौदल आणि तंत्रज्ञानावर भर
भारताने दशके पेरलेली ‘विश्वासाची बीजं’ अजूनही मालदीवच्या मोठ्या जनतेच्या मनात आहेत. आजची राजकीय परिस्थिती ही तात्पुरती असू शकते. परंतु जागतिक राजकारणात आजची तात्पुरती हालचाल उद्याच्या मोठ्या रणांगणाला ठरवू शकते.
म्हणूनच भारतासाठी सध्या ही फक्त प्रतिक्रिया देण्याची वेळ नाही, तर रणनीती पुनर्परिभाषित करण्याची वेळ आहे.
आणि त्या रणनीतीचे एकच सूत्र “हिंद महासागर सुरक्षित, तरच भारत सुरक्षित.”
