इथेनॉल स्टोव्हची देशात जोरदार चर्चा; कमी खर्च, जास्त उष्णता आणि पर्यावरणालाही मोठा फायदा
देशात दिवसेंदिवस वाढणाऱ्या LPG गॅस सिलिंडरच्या किंमतींमुळे सामान्य नागरिकांचे बजेट कोलमडत असताना आता एक नवीन आणि स्वस्त पर्याय चर्चेत आला आहे. तो म्हणजे ‘Ethanol शेगडी’ किंवा ‘इथेनॉल स्टोव्ह’. केंद्रीय मंत्री Nitin Gadkari यांनी अलीकडेच या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा उल्लेख करत LPG ला पर्याय म्हणून Ethanol आधारित स्टोव्ह भविष्यात मोठी क्रांती घडवू शकतो असे सांगितले. विशेष म्हणजे, ही शेगडी केवळ स्वस्तच नाही तर आरोग्यदायी, सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक देखील असल्याचा दावा केला जात आहे.
आजपर्यंत वाहनांमध्ये पेट्रोलसोबत इथेनॉल मिसळून वापरण्याची चर्चा आपण ऐकत आलो. मात्र आता हेच इंधन थेट स्वयंपाकघरात वापरण्याचा मार्ग मोकळा होत आहे. त्यामुळे आगामी काळात घराघरात LPG सिलिंडरऐवजी इथेनॉल शेगडी दिसण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
Related News
संजय राठोड यांच्या दालनातून 80 हजार गायब; मध्यरात्री कर्मचाऱ्यांची झडती
7 मोठे संकेत: हितेंद्र ठाकुर शिवसेनेत? एकनाथ शिंदेंची ठाण्यात धक्कादायक मास्टरस्ट्रोक खेळी
पुणे ट्रॅफिकला मोठा दिलासा! कात्रज-कोंढवा रस्ता प्रकल्पाबाबत 2026 ची मोठी अपडेट
23 वर्षांखालील आशियाई कुस्ती स्पर्धेत अक्षय ढेरेची ऐतिहासिक सुवर्ण कामगिरी
सिद्धिविनायक मंदिराचा 500 कोटींचा ग्रँड ट्रान्सफॉर्मेशन प्रकल्प; CM फडणवीसांनी शेअर केला भव्य आराखडा
India-US Rare Earth Deal 2026: चीनची मक्तेदारी संपवणारा भारताचा 7 पॉइंट मास्टरस्ट्रोक, अमेरिकेसोबत ऐतिहासिक करार
मुंबई लोकल प्रवाशांसाठी मोठा दिलासा! हार्बर मार्ग विस्तारासाठी ६० अतिक्रमणे हटवली, रेल्वेला मिळाली १५०० चौ.मी. जागा
राज्यात डिझेल टंचाईचा स्फोटक मुद्दा; शेतकऱ्यांसाठी 30% साठा राखीव ठेवण्याची मागणी
Satara Asgaon Accident : आंबेनळी घाटातील भीषण दुर्घटनेत 5 मित्रांचा अंत, आसगावच्या हृदयद्रावक दृश्याने महाराष्ट्र हादरला
नागपूर हादरले ; क्या रे जॉनी… म्हणत चापट मारली अन् 5 सेकंदांत रक्तरंजित हल्ला
आंबेनळी घाटातील भीषण अपघातात 8 तरुणांचा मृत्यू; रोहित परशुरामची हृदयद्रावक पोस्ट व्हायरल
काय आहे इथेनॉल शेगडी?
Ethanol शेगडी हे एक आधुनिक स्वयंपाक तंत्रज्ञान आहे. ऊस, मका, धान्य किंवा इतर बायोमासपासून तयार करण्यात येणाऱ्या Ethanol या जैवइंधनावर ही शेगडी चालते. साध्या भाषेत सांगायचे झाल्यास, LPG सिलिंडरप्रमाणेच स्वयंपाकासाठी उष्णता निर्माण करणारी पण अधिक स्वस्त आणि स्वच्छ प्रणाली म्हणजे Ethanol स्टोव्ह.या स्टोव्हचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये धूर, दुर्गंधी किंवा काजळी निर्माण होत नाही. त्यामुळे स्वयंपाकघर स्वच्छ राहते आणि आरोग्यावर होणारे दुष्परिणामही कमी होतात.
इथेनॉल स्टोव्ह कसा काम करतो?
Ethanol स्टोव्हमध्ये एक विशेष इंधन टाकी असते. या टाकीत द्रवरूप किंवा जेल स्वरूपातील इथेनॉल भरले जाते. त्यानंतर बर्नरच्या सहाय्याने इथेनॉल जळते आणि त्यातून अत्यंत स्वच्छ ज्योत निर्माण होते.ही ज्योत LPG गॅससारखीच प्रभावी उष्णता देते. विशेष म्हणजे, इथेनॉल जळताना धूर किंवा काळी काजळी तयार होत नाही. त्यामुळे भांडी काळी पडत नाहीत आणि स्वयंपाकघरातील प्रदूषणही कमी होते.
केंद्रीय मंत्री नितीन गडकरी यांनी एका कार्यक्रमात सांगितले होते की पाण्यात सुमारे 7 टक्के इथेनॉल मिसळूनही उत्तम उष्णता निर्माण करता येते. त्यामुळे भविष्यात घरगुती स्वयंपाकासाठी हे तंत्रज्ञान अत्यंत उपयुक्त ठरू शकते.
LPG पेक्षा किती स्वस्त?
सध्या बाजारात LPG सिलिंडरचे दर हजार रुपयांच्या आसपास पोहोचले आहेत. त्यामुळे सामान्य कुटुंबांचे मासिक बजेट बिघडत आहे. अशा वेळी Ethanol स्टोव्ह हा मोठा दिलासा देणारा पर्याय मानला जात आहे.अहवालांनुसार, काही आधुनिक इथेनॉल स्टोव्ह फक्त 1 लिटर Ethanol मध्ये तब्बल 15 तासांपर्यंत उष्णता निर्माण करू शकतात. तुलनेत LPG स्टोव्हपेक्षा हे तंत्रज्ञान 5 पट अधिक किफायतशीर असल्याचा दावा केला जात आहे.जर मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन आणि वितरण सुरू झाले तर ग्रामीण तसेच शहरी भागात इथेनॉल शेगडी मोठ्या प्रमाणात वापरली जाऊ शकते.
आरोग्यासाठी किती फायदेशीर?
सध्या अनेक ग्रामीण भागांमध्ये अजूनही लाकूड, कोळसा किंवा रॉकेलवर स्वयंपाक केला जातो. यामुळे घरामध्ये धूर साचतो आणि महिलांना तसेच लहान मुलांना श्वसनाचे आजार होण्याचा धोका वाढतो.Ethanol स्टोव्हमध्ये मात्र धूर किंवा विषारी वायू जवळपास तयार होत नाहीत. त्यामुळे घरातील हवेची गुणवत्ता सुधारते. याशिवाय डोळ्यांची जळजळ, श्वास घेण्यास त्रास किंवा फुफ्फुसांचे आजार यांचा धोका कमी होऊ शकतो.
पर्यावरणासाठी मोठा फायदा
LPG हे जीवाश्म इंधन आहे. त्याच्या वापरामुळे कार्बन उत्सर्जन वाढते. पण Ethanol हे जैवइंधन असल्याने ते तुलनेने अधिक पर्यावरणपूरक मानले जाते.ऊस, मका किंवा जैविक पदार्थांपासून तयार होणारेEthanol हे पुनर्निर्मितीक्षम इंधन आहे. त्यामुळे याचा वापर वाढल्यास कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यास मदत होऊ शकते.तज्ज्ञांच्या मते, जर भारतात मोठ्या प्रमाणावर Ethanol शेगड्यांचा वापर सुरू झाला तर LPG वरचे अवलंबित्व कमी होऊ शकते आणि परदेशातून होणारी इंधन आयातही घटू शकते.
स्वयंपाक अधिक वेगाने होणार?
Ethanol स्टोव्हची आणखी एक खासियत म्हणजे त्यातून निर्माण होणारी जास्त उष्णता. काही अहवालांनुसार, इथेनॉल जळताना 700 ते 800 डिग्री सेल्सिअसपर्यंत तापमान निर्माण होऊ शकते.यामुळे अन्न अधिक वेगाने शिजते. त्यामुळे वेळेची बचत तर होतेच पण इंधनाचाही वापर कमी होतो.
सुरक्षिततेच्या दृष्टीने किती भरोसेमंद?
LPG गॅस गळतीमुळे अनेकदा स्फोट किंवा आगीच्या घटना घडतात. पण Ethanol स्टोव्ह तुलनेने अधिक सुरक्षित असल्याचे सांगितले जाते.विशेषतः जेल स्वरूपातील इथेनॉल वापरल्यास आग पटकन पसरत नाही. त्यामुळे अपघाताचा धोका कमी होऊ शकतो. शिवाय, गॅस सिलिंडरप्रमाणे मोठ्या दाबाखाली इंधन साठवण्याची गरज नसते.
भारतात इथेनॉल स्टोव्हचे भविष्य काय?
भारत सरकार आधीपासूनच Ethanol मिश्रित पेट्रोलला प्रोत्साहन देत आहे. त्याच पार्श्वभूमीवर आता घरगुती स्वयंपाकासाठी Ethanol चा वापर वाढवण्यावरही भर दिला जात आहे.
भारत हा ऊस उत्पादनात जगातील अग्रगण्य देशांपैकी एक आहे. त्यामुळे देशात इथेनॉल उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर वाढवणे शक्य आहे. जर सरकारने यासाठी अनुदान, उत्पादन धोरण आणि वितरण व्यवस्था मजबूत केली तर आगामी काही वर्षांत इथेनॉल शेगडी मोठा पर्याय बनू शकते.
ग्रामीण भागासाठी वरदान ठरणार?
ग्रामीण भागात अजूनही अनेक घरांमध्ये लाकूड किंवा शेणाच्या गोवऱ्यांवर स्वयंपाक केला जातो. त्यामुळे महिलांना धुराचा त्रास सहन करावा लागतो.Ethanol स्टोव्ह स्वस्त दरात उपलब्ध झाल्यास ग्रामीण भागातील कुटुंबांना मोठा फायदा होऊ शकतो. कमी खर्च, स्वच्छ इंधन आणि सुरक्षितता या तिन्ही गोष्टी एकाच वेळी मिळू शकतात.
कोणत्या अडचणी आहेत?
जरी हे तंत्रज्ञान फायदेशीर वाटत असले तरी काही आव्हाने देखील आहेत.
- Ethanol चे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर वाढवावे लागेल
- ग्रामीण भागात पुरवठा साखळी मजबूत करावी लागेल
- स्टोव्हची किंमत सुरुवातीला जास्त असू शकते
- लोकांमध्ये जागरूकता निर्माण करावी लागेल
तरीही, तज्ज्ञांच्या मते पुढील काही वर्षांत हे तंत्रज्ञान वेगाने लोकप्रिय होऊ शकते.महागड्या LPG सिलिंडरच्या काळात Ethanol शेगडी हा एक क्रांतिकारी पर्याय म्हणून समोर येत आहे. कमी खर्च, जास्त उष्णता, पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञान आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर गुणधर्म यामुळे भविष्यात या शेगडीची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढू शकते.जर सरकार, उद्योग आणि ग्राहक यांनी मिळून या तंत्रज्ञानाला स्वीकारले तर भारताच्या स्वयंपाकघरात मोठा बदल पाहायला मिळू शकतो.
