Online Gaming मुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर धोका; पालकांनी घ्याव्या काळजीच्या उपाययोजना
Online Gaming मुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर गंभीर धोका : गाझियाबादमधील अल्पवयीन मुलींनी केलेल्या आत्महत्येच्या घडामोडींनी संपूर्ण देश हादरवून टाकले आहे. प्राथमिक तपासात असे आढळले आहे की या तीन बहिणींना अनेक वर्षांपासून Online Gaming आणि मोबाइलचा व्यसन होता. या प्रकरणामुळे एक गंभीर प्रश्न समोर आला आहे – Online Gaming व्यसन मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर किती हानिकारक ठरू शकते आणि पालकांनी यासंबंधी कोणती काळजी घ्यावी?
Online Gaming आणि मानसिक आरोग्यावर परिणाम
आजकालची लहान मुले मोठ्या प्रमाणावर मोबाइल आणि टॅब्लेटवर खेळ खेळतात. विशेषत: ऑनलाइन गेम्समध्ये जिंकणे आणि हरणे यावर आधारित स्पर्धात्मक खेळ मुलांच्या मनावर खोल परिणाम करतात. गेममध्ये पराभवाचा दबाव मुलांच्या आत्मसन्मानावर परिणाम करतो, तर हिंसक खेळ मुलांमध्ये आक्रमकता आणि एकटेपणा वाढवू शकतात.
नवीन संशोधनानुसार, मोबाईलचा सतत वापर मुलांच्या मेंदूच्या विकासावर थेट परिणाम करतो. लहान वयात मेंदू वेगाने विकसित होत असतो आणि त्या काळातील अनुभव, उत्तेजने व सवयी मेंदूच्या रचनेवर आणि कार्यक्षमतेवर परिणाम करतात. सतत गेम खेळणे किंवा व्हिडिओ पाहणे यामुळे मुलांचे लक्ष केंद्रित करण्याची क्षमता कमी होते. झटपट बदलणारी दृश्ये मेंदूला सतत उत्तेजित ठेवतात, ज्यामुळे मुलांना शांत बसून अभ्यास करणे, पुस्तक वाचणे किंवा एखाद्या गोष्टीवर लक्ष ठेवणे कठीण जाते.
Related News
भारत-अमेरिका व्यापार करार: तेल खरेदीत मोठा बदल, रशियावर परिणाम?
फेब्रुवारी-मार्च 2026 मध्ये होणार फाल्गुनचे ग्रहण: सूर्यग्रहण आणि चंद्रग्रहणाची संपूर्ण माहिती
शेतकर्यांसाठी मोठा दिलासा! RBI बदलणार KCC नियम, मिळणार अधिक कर्ज
“अजित पवारांच्या पार्थिवासमयी विलिनीकरणाची घाई कोणी केली?” – सुनील तटकरे यांचा सवाल
EMI किंवा Cheque Bounce झाला तर मोठा धोका! 2 वर्षे जेल आणि दुप्पट दंडाची तरतूद
Gold Price Update : 1 ग्रॅम सोन्याची अंगठी – फायदेशीर की तोट्याची ?
‘The Simpsons’ने एपस्टीन प्रकरणाची आधीच चाहूल दिली होती का? इंटरनेटवर नवे वादळ
Are You Suffering From Thyroid Problems ? हे 7 चमत्कारी व्यायाम बदलतील तुमचे आयुष्य
याशिवाय स्क्रीनवरून येणारा निळा प्रकाश झोपेच्या हार्मोन्सवर परिणाम करतो. त्यामुळे मुलांना नीट झोप मिळत नाही, आणि अपुरी झोप त्यांच्या स्मरणशक्ती, शिकण्याच्या क्षमते आणि भावनिक संतुलनावर वाईट परिणाम करते. काही अभ्यास असेही दाखवतात की ऑनलाइन गेम्सचा अति वापर मुलांच्या निर्णयक्षमता, समस्या सोडवण्याची क्षमता आणि सर्जनशील विचारांवर नकारात्मक परिणाम करतो.
मोबाईलच्या जास्त वापरामुळे मुलांचा सामाजिक संवाद कमी होतो, परिणामी भावनिक समज आणि सहानुभूती विकसित होण्याची प्रक्रिया मंदावते. प्रत्यक्ष खेळ, मित्रांशी संवाद आणि नैसर्गिक वातावरणात वावरणे हे मेंदूच्या संतुलित विकासासाठी अत्यंत गरजेचे असते, परंतु मोबाईलच्या आढळत्या व्यसनामुळे ही सवय कमी होत आहे.
डिजिटल अवलंबित्व आणि मानसिक आरोगा
काही मुलांमध्ये चिडचिडेपणा, राग, अस्वस्थता आणि चिंता वाढल्याचे दिसते, कारण मोबाईल नसेल तर त्यांना रिकामेपणा जाणवतो. याला “डिजिटल अवलंबित्व” असेही म्हटले जाते. सतत Online Gaming खेळण्यामुळे मुलांना आभासी जगात यश मिळते आणि डोपामाइन हार्मोन सक्रिय होतो. हळूहळू वास्तविक जीवनातील प्राधान्य आणि उत्तेजने अस्पष्ट होतात.
जेव्हा मूल गेममध्ये यश मिळवण्यावर भावनिकदृष्ट्या अवलंबून राहते, तेव्हा त्याचा परिणाम अभ्यास, सामाजिक संबंध आणि मानसिक आरोग्यावर होतो. हे व्यसन नैराश्यापर्यंत आणि गंभीर परिस्थितीत आत्महत्येपर्यंत नेऊ शकते.
पालकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
पालकांची भूमिका या परिस्थितीत अत्यंत महत्त्वाची ठरते. खालील उपाययोजना मुलांच्या सुरक्षिततेसाठी उपयुक्त ठरू शकतात:
मोबाईल आणि स्क्रीन टाइमवर मर्यादा: वयानुसार खेळण्याची वेळ निश्चित करणे, सतत खेळण्यास प्रतिबंध करणे, आणि आठवड्यातून विशिष्ट दिवस मोबाईल वापरमुक्त ठेवणे.
पर्यायी उपक्रमांना प्रोत्साहन: वाचन, कला, छंद, शारीरिक खेळ, निसर्गात वेळ घालवणे या सवयी मुलांच्या मेंदूच्या संतुलित विकासासाठी उपयुक्त आहेत.
संपर्क आणि संवाद: मुलांशी मोकळे संवाद साधणे, त्यांच्या भावना आणि चिंता ऐकणे. सतत गेमिंगमुळे मुल कुटुंबापासून डिस्कनेक्ट होऊ नये याची काळजी घेणे.
सतर्कता चिन्हे: चिडचिडेपणा, राग, नीट झोप न होणे, अभ्यासावर घट, पूर्वी आवडत असलेल्या क्रियाकलापांमध्ये रस गमावणे अशा बदलांकडे लक्ष देणे.
तज्ज्ञांची मदत घेणे: स्क्रीन वेळ कमी करणे पुरेसे नसते. मानसिक आरोग्य तज्ज्ञ, समुपदेशक किंवा बाल मानसशास्त्रज्ञ यांच्याशी संपर्क साधून संतुलित दिनचर्या, भावनिक कनेक्शन आणि वास्तविक-जगातील आधार प्रणाली पुन्हा तयार करणे गरजेचे आहे.
संतुलित गेमिंग: खतरा नाही तर संधी
मोबाईल किंवा Online Gaming चा योग्य वापर मुलांसाठी शिक्षणाचा आणि मनोरंजनाचा साधन ठरू शकतो. गेमिंगमध्ये संतुलन राखल्यास मुलांच्या मानसिक, शारीरिक आणि सामाजिक विकासावर सकारात्मक परिणाम होतो.
पालकांनी मुलांच्या मनोरंजनासाठी आणि शिक्षणासाठी गेमिंगला नियोजित वेळेत समाविष्ट करावे, परंतु अति वापर प्रतिबंधित करणे आवश्यक आहे. यासाठी खेळांची निवड, वेळेचे नियोजन, आणि खेळातून मुलांना मिळणाऱ्या भावनिक अनुभवावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरते.
गाझियाबादमधील हृदयद्रावक प्रकरणातून एक स्पष्ट धडा मिळतो – Online Gaming चे व्यसन केवळ मनोरंजनाचा विषय नाही; ते मुलांच्या मानसिक आरोग्याला गंभीर धोका पोहोचवू शकते. पालकांनी सतर्क राहून मुलांच्या स्क्रीन टाइमवर मर्यादा घालणे, पर्यायी उपक्रमांना प्रोत्साहन देणे, आणि मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांच्या मदतीने मुलांना सुरक्षित व संतुलित आयुष्याची दिशा देणे गरजेचे आहे.
मुलांचे मेंदू आणि मानसिक आरोग्य हा त्यांच्या भविष्याचा पाया आहे, आणि पालक, शिक्षक आणि समाज यांची जबाबदारी आहे की ऑनलाइन गेमिंगचे फायदे घेऊन त्याचे धोके टाळले जावेत.
