ऑनलाईन मोबाईल रिचार्जवर जादा चार्ज लागतायेत? प्लॅटफॉर्म फी कशी टाळायची ते जाणून घ्या

डिजिटल व्यवहारांच्या वाढत्या युगात मोबाईल रिचार्ज, वीज बिल, डीटीएच, क्रेडिट कार्ड बिल किंवा इतर सेवांचे पेमेंट काही सेकंदांत पूर्ण होते. UPI आणि विविध पेमेंट ॲप्समुळे व्यवहार अधिक सोपे झाले असले तरी, अनेक वापरकर्त्यांना अलीकडे एक गोष्ट प्रकर्षाने जाणवू लागली आहे — मोबाईल रिचार्ज करताना किंवा बिल भरताना मूळ रकमेपेक्षा काही रुपये जास्त आकारले जात आहेत. १०० रुपयांचा रिचार्ज करताना एकूण रक्कम १०३ किंवा १०४ रुपये दाखवली जाते. हा फरक कर किंवा जीएसटीमुळे नसून, अनेक वेळा तो ‘प्लॅटफॉर्म फी’ या नावाखाली आकारला जातो.

ही रक्कम लहान वाटत असली तरी दर महिन्याला अनेक वेळा रिचार्ज आणि बिल पेमेंट करणाऱ्या ग्राहकांसाठी ती वर्षभरात मोठी रक्कम ठरू शकते. मग ही अतिरिक्त फी का आकारली जाते? ती टाळण्याचे मार्ग कोणते? आणि ग्राहकांनी नेमकी कोणती काळजी घ्यावी? या सर्व प्रश्नांची सविस्तर माहिती घेऊया.

प्लॅटफॉर्म फी म्हणजे काय?

काही तृतीय-पक्ष (थर्ड पार्टी) UPI ॲप्स मोबाईल रिचार्ज, बिल पेमेंट किंवा इतर सेवा पुरवताना ‘प्लॅटफॉर्म फी’ आकारतात. ही फी त्या ॲपच्या सेवा, तांत्रिक देखभाल, व्यवहार प्रक्रिया आणि व्यवसाय मॉडेलचा भाग म्हणून घेतली जाते. पूर्वी बहुतेक डिजिटल व्यवहार पूर्णपणे मोफत असत; मात्र आता काही ॲप्सने छोट्या प्रमाणात शुल्क आकारण्यास सुरुवात केली आहे.

ही फी सामान्यतः २ ते ५ रुपयांदरम्यान असते. परंतु जर तुम्ही महिन्याला ४-५ वेळा व्यवहार करत असाल, तर वर्षभरात ही रक्कम शेकडो रुपयांपर्यंत जाऊ शकते.

कोणत्या व्यवहारांवर लागते अतिरिक्त शुल्क?

• मोबाईल रिचार्ज

• वीज बिल भरणे

• डीटीएच किंवा ब्रॉडबँड पेमेंट

• क्रेडिट कार्ड बिल

• गॅस सिलिंडर बुकिंग

• काही ठिकाणी फास्टॅग रिचार्ज

प्रत्येक ॲपचे धोरण वेगळे असते. काही ॲप्स ठरावीक रकमेपुढील व्यवहारांवर शुल्क आकारतात, तर काही प्रत्येक व्यवहारावर निश्चित फी घेतात.

ग्राहकांच्या लक्षात कसे येते?

अनेकदा वापरकर्ते घाईघाईत पेमेंट करतात आणि व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर लक्षात येते की मूळ रकमेपेक्षा जास्त पैसे गेले आहेत. पेमेंट स्क्रीनवर ‘Convenience Fee’ किंवा ‘Platform Fee’ असा उल्लेख असतो; पण तो लहान अक्षरांत असल्याने अनेकांच्या नजरेतून सुटतो.

म्हणूनच व्यवहार पूर्ण करण्यापूर्वी अंतिम रक्कम तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

प्लॅटफॉर्म फी टाळण्याचे सोपे मार्ग

१) अधिकृत कंपनीचे ॲप वापरा

मोबाईल रिचार्ज करताना संबंधित टेलिकॉम कंपनीचे अधिकृत ॲप किंवा वेबसाइट वापरणे हा सर्वात सुरक्षित आणि किफायतशीर पर्याय आहे.

उदाहरणार्थ:

• तुमचा नंबर जिओचा असेल तर MyJio ॲप वापरा

• एअरटेल वापरत असाल तर Airtel Thanks ॲप वापरा

• व्होडाफोन-आयडिया ग्राहकांनी Vi ॲप वापरावे

थेट कंपनीच्या ॲपद्वारे पेमेंट केल्यास बहुतांश वेळा कोणतेही अतिरिक्त प्लॅटफॉर्म शुल्क आकारले जात नाही. शिवाय, अशा ॲप्समध्ये खास ऑफर्स, कॅशबॅक किंवा लॉयल्टी पॉइंट्स मिळण्याची शक्यता जास्त असते.

२) बँकेचे अधिकृत मोबाईल ॲप वापरा

आज जवळपास सर्व प्रमुख बँका त्यांच्या मोबाईल ॲपमध्ये रिचार्ज आणि बिल पेमेंटची सुविधा देतात. अनेकदा या ॲप्सवर कोणतीही प्लॅटफॉर्म फी आकारली जात नाही.

ग्राहकांनी वेगळे UPI ॲप इन्स्टॉल करण्याऐवजी आपल्या बँकेच्या ॲपमधील सुविधा वापराव्यात. यामुळे:

• अतिरिक्त शुल्क टळते

• व्यवहार थेट बँकेद्वारे सुरक्षितरीत्या पूर्ण होतो

• सर्व पेमेंटची नोंद एका ठिकाणी मिळते

३) वेगवेगळे UPI ॲप्स तपासून पहा

जर एखाद्या विशिष्ट ॲपवर सतत प्लॅटफॉर्म फी आकारली जात असेल, तर दुसरे UPI ॲप वापरून पहा. काही ॲप्स अजूनही रिचार्ज किंवा बिल पेमेंटसाठी कोणतेही अतिरिक्त शुल्क आकारत नाहीत.

पेमेंट करण्यापूर्वी वेगवेगळ्या ॲप्सवर अंतिम रक्कम तुलना करून पाहिल्यास तुम्ही योग्य पर्याय निवडू शकता.

४) ऑटो-पे किंवा सबस्क्रिप्शन तपासा

काही वेळा ऑटो-पे सुविधा वापरताना शुल्क आपोआप जोडले जाते. त्यामुळे:

• ऑटो-पे सेटिंग तपासा

• प्रत्येक महिन्याच्या व्यवहाराची रक्कम तपासा

• आवश्यक असल्यास ऑटो-पे बंद करून मॅन्युअल पेमेंट करा

५) ऑफर आणि कॅशबॅक तपासा

काही वेळा प्लॅटफॉर्म फी आकारली जात असली तरी त्याच व्यवहारावर कॅशबॅक मिळतो. त्यामुळे अंतिम बचत किती होते हे तपासणे महत्त्वाचे आहे. केवळ फी पाहून निर्णय न घेता संपूर्ण व्यवहाराचा फायदा-तोटा पाहावा.

प्लॅटफॉर्म फी का वाढत आहे?

डिजिटल पेमेंट कंपन्यांसाठी व्यवहार प्रक्रिया, तांत्रिक देखभाल, सर्व्हर खर्च, ग्राहक समर्थन आणि सुरक्षा यासाठी मोठा खर्च येतो. सुरुवातीला ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी बहुतेक सेवा मोफत देण्यात आल्या; पण आता व्यवसाय मॉडेल टिकवण्यासाठी काही ॲप्स लहान शुल्क आकारू लागल्या आहेत.

तरीही, ग्राहकांना स्पष्ट माहिती देणे आणि पारदर्शकता राखणे ही ॲप्सची जबाबदारी आहे.

ग्राहकांनी घ्यायची काळजी

• पेमेंट करण्यापूर्वी अंतिम रक्कम नीट वाचा

• ‘Convenience Fee’ किंवा ‘Platform Charge’ असा उल्लेख तपासा

• व्यवहाराची पावती जतन करा

• अनावश्यक ॲप्स अनइन्स्टॉल करा

• अधिकृत आणि विश्वासार्ह प्लॅटफॉर्मच वापरा

वर्षभरात किती होऊ शकते नुकसान?

समजा तुम्ही महिन्याला ५ वेळा व्यवहार करता आणि प्रत्येक वेळी ३ रुपये प्लॅटफॉर्म फी भरता. तर:

३ रुपये × ५ व्यवहार = १५ रुपये (महिन्याला)
१५ रुपये × १२ महिने = १८० रुपये (वर्षाला)

ही रक्कम एका व्यक्तीसाठी लहान वाटू शकते; पण लाखो वापरकर्त्यांच्या बाबतीत ती मोठ्या आकड्यात जाते.

डिजिटल व्यवहार करताना सजग राहणे का आवश्यक?

डिजिटल पेमेंट्समुळे सोय वाढली असली तरी सजग ग्राहक असणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. लहान रक्कम असली तरी ती वारंवार भरल्यास मोठ्या आर्थिक परिणामाला सामोरे जावे लागू शकते. योग्य प्लॅटफॉर्मची निवड, व्यवहारापूर्वी तपासणी आणि अधिकृत ॲप्सचा वापर या साध्या सवयी तुमचे पैसे वाचवू शकतात.

ऑनलाईन मोबाईल रिचार्ज किंवा बिल पेमेंट करताना आकारली जाणारी प्लॅटफॉर्म फी ही नवीन वास्तव आहे. मात्र थोडी जागरूकता आणि योग्य पर्याय निवडल्यास हे अतिरिक्त शुल्क टाळणे पूर्णपणे शक्य आहे. अधिकृत कंपनीचे ॲप, बँकेचे मोबाईल ॲप किंवा शुल्क न आकारणारे UPI प्लॅटफॉर्म वापरून तुम्ही तुमचे पैसे वाचवू शकता.

डिजिटल व्यवहार सोपे असले तरी प्रत्येक व्यवहारापूर्वी अंतिम रक्कम तपासण्याची सवय लावा — कारण बचत ही केवळ मोठ्या गुंतवणुकीतूनच नव्हे, तर अशा छोट्या निर्णयांतूनही होते.