जग हादरलं! इराणमधील सॅटेलाईट फोटोंनी उडवली झोप, अणुस्थळांवर पुन्हा हालचाली; अमेरिका-इस्त्रायल अलर्ट मोडवर
मध्यपूर्वेत पुन्हा एकदा प्रचंड तणावाचं वातावरण निर्माण झालं आहे. इराणमधून समोर आलेल्या नव्या सॅटेलाईट फोटोंनी संपूर्ण जगाची झोप उडवली आहे. गेल्या वर्षी इस्त्रायल आणि अमेरिकेने इराणमधील महत्त्वाच्या अणुस्थळांवर केलेल्या हल्ल्यानंतर ही केंद्रे पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाल्याचा दावा करण्यात आला होता. मात्र, आता समोर आलेल्या फोटोंमधून या अणुस्थळांवर पुन्हा हालचाली सुरू असल्याचे स्पष्टपणे दिसून येत आहे. त्यामुळे “इराणच्या डोक्यात नक्की काय सुरू आहे?” असा प्रश्न आंतरराष्ट्रीय पातळीवर उपस्थित केला जात आहे.
अणुस्थळांवर पुन्हा बांधकाम?
प्लॅनेट लॅब्स पीबीसी या आंतरराष्ट्रीय सॅटेलाईट इमेजिंग संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या फोटोंमध्ये इराणच्या नतान्झ आणि इस्फहान या दोन अत्यंत संवेदनशील अणुस्थळांवर मोठ्या प्रमाणात हालचाली सुरू असल्याचे दिसत आहे. विशेष म्हणजे, हल्ल्यानंतर मोठ्या प्रमाणात नुकसान झालेल्या इमारतींवर आता नवीन छत टाकण्याचे काम वेगाने सुरू आहे. काही ठिकाणी तात्पुरत्या संरचना उभारण्यात आल्याचेही फोटोंमधून स्पष्ट होते.
तज्ज्ञांच्या मते, हे काम केवळ ढिगारा हटवण्यासाठी नसून त्यामागे मोठे गुपित दडले असण्याची शक्यता आहे. अणु उपकरणे, सेंट्रीफ्यूजेस किंवा युरेनियम साठे वाचले आहेत का, याचा आढावा घेण्याचा प्रयत्न इराणकडून सुरू असू शकतो, असा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.
IAEA बाहेर, सॅटेलाईटच एकमेव पुरावा
या संपूर्ण प्रकरणातील सर्वात गंभीर बाब म्हणजे, इराणने आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा संस्था (IAEA) च्या निरीक्षकांना आपल्या देशात प्रवेश देण्यास नकार दिला आहे. त्यामुळे इराणमध्ये नेमकं काय सुरू आहे, याची माहिती मिळवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे सॅटेलाईट फोटो. हेच फोटो आता आंतरराष्ट्रीय राजकारणाचं केंद्रबिंदू बनले आहेत.
IAEA च्या अनुपस्थितीत इराण अणु कार्यक्रम पुन्हा गुप्तपणे सुरू करत आहे का, हा प्रश्न अमेरिका, युरोप आणि इस्त्रायलसाठी अत्यंत चिंतेचा विषय ठरला आहे. कारण, याआधीही इराणवर अण्वस्त्र विकासाबाबत अनेक गंभीर आरोप झाले आहेत.
अमेरिका-इराण तणाव शिगेला
गेल्या काही महिन्यांपासून अमेरिका आणि इराणमधील संबंध अत्यंत तणावपूर्ण आहेत. अमेरिका कधीही इराणवर हल्ला करू शकते, अशी स्थिती काही काळ निर्माण झाली होती. मात्र, इराणच्या आक्रमक भूमिकेमुळे आणि थेट दिलेल्या धमक्यांमुळे अमेरिकेने तात्पुरता माघार घेतली होती.
इराणने स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला होता की, “आमच्यावर हल्ला झाला, तर त्याची किंमत फक्त हल्लेखोरांनाच नव्हे तर संपूर्ण जगाला मोजावी लागेल.” या वक्तव्यानंतर मध्यपूर्वेतील परिस्थिती आणखी संवेदनशील बनली.
इस्त्रायलचा सतर्कतेचा इशारा
इराणच्या अणु कार्यक्रमाकडे इस्त्रायल कायमच गंभीर धोक्याच्या नजरेने पाहतो. इस्त्रायलच्या सुरक्षा यंत्रणांनी या सॅटेलाईट फोटोंनंतर आपली गुप्तचर यंत्रणा अधिक सक्रिय केली आहे. काही इस्त्रायली माध्यमांनी दावा केला आहे की, इराण अणुस्थळांवर जे छत टाकत आहे, त्याचा मुख्य उद्देश सॅटेलाईटच्या नजरेपासून हालचाली लपवणे हा आहे.
जर इराण पुन्हा अणु कार्यक्रम सुरू करत असल्याचे स्पष्ट झाले, तर इस्त्रायल कोणतीही कठोर पावले उचलण्यास मागे-पुढे पाहणार नाही, असे संकेतही दिले जात आहेत.
छत टाकण्यामागील रहस्य काय?
तज्ज्ञांच्या मते, इराण अणुस्थळांवर छत टाकून तीन गोष्टी साध्य करू शकतो
संवेदनशील उपकरणे सॅटेलाईटपासून लपवणे
हल्ल्यानंतर काय वाचले आहे, याचा आढावा घेणे
भविष्यातील अणु क्रियाकलापांसाठी तयारी करणे
विशेष म्हणजे, काही फोटोंमध्ये जड यंत्रसामग्री, ट्रक्स आणि कामगारांची हालचालही दिसून येते. ही बाब केवळ साफसफाईपुरती मर्यादित नसल्याचा संशय अधिक बळकट करते.
जागतिक पातळीवर चिंता
इराणमधील या हालचालींमुळे फक्त अमेरिका आणि इस्त्रायलच नव्हे, तर युरोप, आशिया आणि आखाती देशांमध्येही चिंता व्यक्त केली जात आहे. अण्वस्त्र प्रसार रोखण्यासाठी सुरू असलेले आंतरराष्ट्रीय प्रयत्न इराणमुळे अपयशी ठरणार का, हा प्रश्न उपस्थित झाला आहे.
संयुक्त राष्ट्र संघातही यावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. अनेक देशांनी इराणकडे पारदर्शकतेची मागणी केली आहे. मात्र, इराणने अद्याप यावर अधिकृत प्रतिक्रिया दिलेली नाही.
इराणची भूमिका काय?
इराण कायमच आपला अणु कार्यक्रम शांततामय असल्याचा दावा करत आला आहे. त्यांचा अणु कार्यक्रम वीज निर्मिती आणि वैद्यकीय वापरासाठी असल्याचे ते सांगतात. मात्र, IAEA निरीक्षकांना दूर ठेवणे आणि आता अणुस्थळांवर गुप्त हालचाली सुरू असणे, या गोष्टी त्यांच्या दाव्यांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण करतात.
इराणमधील राजकीय विश्लेषकांच्या मते, आंतरराष्ट्रीय दबावाला उत्तर देण्यासाठी इराण “सामरिक अस्पष्टता” (Strategic Ambiguity) ठेवण्याचा प्रयत्न करत आहे.
पुढे काय?
सध्याच्या परिस्थितीत एक गोष्ट स्पष्ट आहे — इराणचे सॅटेलाईट फोटो हे केवळ छायाचित्र नाहीत, तर ते जागतिक राजकारणातील मोठा इशारा आहेत. येत्या काळात अमेरिका, इस्त्रायल आणि इराण यांच्यातील तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
जर इराणने अणु कार्यक्रम पुन्हा पूर्ण ताकदीने सुरू केला, तर मध्यपूर्वेत मोठा संघर्ष होण्याची शक्यता आहे. आणि त्याचा परिणाम केवळ त्या प्रदेशापुरता मर्यादित राहणार नाही, तर संपूर्ण जगाला त्याची झळ बसू शकते.
जगाची नजर आता इराणवर खिळलेली आहे… कारण सॅटेलाईटमधून दिसणाऱ्या या हालचाली भविष्यातील एखाद्या मोठ्या संघर्षाची नांदी ठरणार का, हा प्रश्न प्रत्येकाच्या मनात आहे.
