शेंदुर्जन ग्रामपंचायतीवर ‘पोलीस इन्स्पेक्टर’ची धाड; अखेर निघाला बहुरूपी कलाकार
आठवडी बाजाराच्या दिवशी शेंदुर्जन ग्रामपंचायत कार्यालयात एका ‘पोलीस इन्स्पेक्टर’ने अचानक धाड टाकल्याने परिसरात मोठी खळबळ उडाली. कामानिमित्त आलेल्या नागरिकांमध्ये घबराट पसरली, आणि कार्यालयात काय घडते आहे, याची उत्सुकता निर्माण झाली. या धाडीत संबंधित व्यक्तीने थेट ग्रामविकास अधिकारी प्रकाश आढाव यांच्यावर गंभीर भ्रष्टाचाराचे आरोप करत, “हा प्रकार दाबण्यासाठी काही पैसे द्या,” अशी मागणी केली. या अनपेक्षित मागणीमुळे काही वेळ तणावपूर्ण वातावरण निर्माण झाले.
भ्रष्टाचाराच्या आरोपांना प्रकाश आढाव यांचा निर्भीड सामना
घटना घडताना ग्रामविकास अधिकारी प्रकाश आढाव यांनी अत्यंत शांत आणि ठाम भूमिका घेतली. त्यांनी स्पष्ट केले की, “आमचा भ्रष्टाचार दाबू नका; तुम्हाला जे करायचे ते करा,” असे त्यांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले. अधिकारीांच्या निर्भीड वर्तणुकीमुळे परिसरातील नागरिकांमध्येही स्थिरता आली. नागरिकांना वाटले की, भ्रष्टाचारविरोधी भूमिका किती ठाम असू शकते याचे प्रत्यक्ष दर्शन घडले.
बहुरूपी कलाकाराची ओळख
थोड्या वेळानंतर स्पष्ट झाले की, हा ‘पोलीस इन्स्पेक्टर’ प्रत्यक्षात खरा पोलिस अधिकारी नव्हता, तर पोलीस वेश धारण केलेला बहुरूपी कलाकार होता. या कलाकाराने या माध्यमातून भ्रष्टाचाराविरोधात जनजागृती करण्याचा प्रयत्न केला होता. त्यांनी पोलीस वेशात येऊन ग्रामपंचायत कार्यालयातील कर्मचाऱ्यांना आणि नागरिकांना एक संदेश देण्याचा अनोखा प्रयत्न केला.
ग्रामपंचायतीकडून बहुरूपी कलाकाराला सादरीकरणानंतर वर्गणी देण्यात आली, ज्यामुळे या कलाकृतीला औपचारिक मान्यता मिळाली. ही घटना फक्त मनोरंजनापुरती मर्यादित राहिली नाही, तर सामाजिक संदेश पोहोचवणारी ठरली. भ्रष्टाचाराविरोधातील जनजागृती, नैतिकता आणि प्रशासनाविषयीची जाणिव लोकांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचली. त्यामुळे या प्रकारच्या लोककलेला केवळ कला म्हणून नव्हे, तर समाज सुधारण्यासाठी प्रभावी माध्यम म्हणून पाहण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.
पारंपरिक लोककलेचे सामाजिक महत्त्व
शेंदुर्जनमध्ये बहुरूपी कलाकारांची ही कला समाजप्रबोधनाचे प्रभावी साधन आहे. या घटनेमुळे लक्ष वेधले गेले की, लोककलावंतांकडे फक्त वर्गणी मागणारे म्हणून न पाहता, या कलेला अधिकृत मानधन आणि संरक्षण देणे गरजेचे आहे. समाजातील विविध प्रश्नांवर जनजागृती करणे, भ्रष्टाचार, सामाजिक असमानता, पर्यावरण संवर्धन आणि शिक्षणसंबंधी मुद्दे या प्रकारच्या कलेच्या माध्यमातून प्रभावीपणे मांडता येतात.
विशेषत: शेंदुर्जन ग्रामीण भागातील लोकांना अशा प्रकारच्या संदेशांमुळे समाजविषयक जागरूकता मिळते. बहुरूपी कलाकार आपल्या कलात्मक सादरीकरणाद्वारे लोकांमध्ये नैतिकता, प्रबोधन आणि सामाजिक जबाबदारी याबद्दल संदेश पोहोचवतात. ही कला तात्काळ लक्ष वेधून घेत असल्यामुळे ग्रामस्थ सहजपणे समाजातील घडामोडी, नियम आणि नागरिक म्हणून आपली भूमिका याबाबत समजून घेऊ शकतात. अशा प्रकारे लोककलात्मक माध्यम समाज सुधारण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावते.
शासनाची भूमिका आणि आवश्यकता
शासनाने अशा लोककलावंतांना अधिकृत मानधन आणि संरक्षण देणे अत्यंत गरजेचे आहे, अन्यथा ही समृद्ध लोकपरंपरा हळूहळू लोप पावण्याची भीती आहे. भारताच्या ग्रामीण संस्कृतीत पारंपरिक लोककला समाजातील शिक्षण आणि जागरूकतेचे महत्त्वाचे माध्यम राहिलेली आहे. बहुरूपी कलाकारांच्या कलात्मक सादरीकरणाद्वारे केलेली जनजागृती फक्त तात्पुरते मनोरंजन नाही, तर ती सामाजिक बदल घडविण्यासाठी दीर्घकालीन प्रभाव ठेवते. अशा प्रकारे ही कला ग्रामीण जीवनात नैतिकतेची, जबाबदारीची आणि एकात्मतेची जाणीव रुजवण्यास मदत करते.
नागरिकांची प्रतिक्रिया
या घटनेनंतर शेंदुर्जन गावातील स्थानिक नागरिकांनी बहुरूपी कलाकाराच्या कामाचे कौतुक केले. अनेकांनी सांगितले की, “संपूर्ण समाजासाठी अशा प्रकारच्या माध्यमातून भ्रष्टाचाराविरोधी संदेश देणे फार प्रभावी ठरते. हे नेहमीच्या चर्चेच्या आणि सूचना देण्याच्या मार्गापेक्षा जास्त परिणामकारक आहे. लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामपंचायत अधिकारी यांच्यासमोर हा संदेश थेट पोहोचतो आणि प्रशासनाला योग्य निर्णय घेण्यास प्रवृत्त करतो.” नागरिकांनी या पारंपरिक कलेला पुढे नेण्याचे आणि अधिकृत मानधन व संरक्षण देण्याचेही आवाहन केले, जेणेकरून अशी लोकप्रबोधनाची कला हळूहळू लोप पावणार नाही.
शेंदुर्जन गावात हा प्रकार सध्या चर्चेचा विषय ठरला आहे. स्थानिक नागरिकांनी असेही मत व्यक्त केले की, “लोककलांचा उपयोग फक्त मनोरंजनासाठी नाही, तर समाज सुधारण्यासाठी व्हावा. भ्रष्टाचाराविरोधात जनजागृती, सामाजिक संदेश आणि सार्वजनिक चेतनेसाठी हा माध्यम प्रभावी आहे. त्यामुळे या पारंपरिक कलेला प्रोत्साहन देणे आणि त्यास योग्य मानधन व संरक्षण देणे अत्यंत गरजेचे आहे, जेणेकरून भविष्यातही अशी कला समाजातील बदलासाठी प्रेरक ठरू शकेल.”
शेंदुर्जन ग्रामपंचायतीतील ही घटना फक्त मनोरंजक नव्हती, तर सामाजिक आणि शैक्षणिक दृष्टिकोनातून महत्त्वाची होती. बहुरूपी कलाकारांच्या माध्यमातून भ्रष्टाचाराविरोधात जनजागृती करणे हे प्रभावी साधन ठरू शकते. शासनाने अशा कलेला योग्य मानधन व संरक्षण देणे गरजेचे आहे, नाहीतर ही कला हळूहळू लोप पावण्याची शक्यता आहे.
या घटनेतून एक महत्त्वाचा संदेश स्पष्ट होतो: सामाजिक बदलासाठी पारंपरिक लोककलेचा उपयोग करणे, प्रशासनाच्या कामकाजावर लक्ष ठेवणे आणि नागरिकांना जागरूक करणे हे अत्यंत आवश्यक आहे. या घटनेतून प्रेरणा घेऊन इतर गावांमध्येही अशा प्रकारच्या कलेच्या माध्यमातून भ्रष्टाचाराविरोधात जनजागृती होऊ शकते.
