पुन्हा कोसळणार पाऊस! मराठवाड्यासह मध्य महाराष्ट्रावर संकट, शेतकरी चिंतेत
राज्यातील हवामानातील बदलामुळे शेतकरी पुन्हा चिंतेत आले आहेत. मागील काही दिवसांपासून मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्राच्या जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी पाऊस सुरु असून, हवामान विभागाने आजही अनेक भागांसाठी इशारा जारी केला आहे. सांगली, सातारा, लातूर, सोलापूर, जळगाव यासह इतर जिल्ह्यांमध्ये पाऊस पडण्याची शक्यता असून शेतकरी पिकांच्या नुकसानीबाबत सतर्क झाले आहेत.
राज्यभरात पावसाचा सततचा हजेरीचा साखळा
मार्च महिना संपत आला असतानाही राज्यातील हवामान अजूनही अनिश्चित आहे. मागील चार ते पाच दिवसांपासून काही भागात सतत अवकाळी पाऊस होत आहे. यामुळे शेतकरी आणि नागरिकांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. भारतीय हवामान विभागाने मराठवाडा आणि दक्षिण मध्य महाराष्ट्रासाठी विशेष इशारा दिला आहे. कोकणात दमट आणि उष्ण हवामानाचा इशारा असला तरीही राज्यातील अनेक भागात ढगाळ वातावरण आणि पावसाची शक्यता आहे.
शेतकऱ्यांच्या दृष्टीने हा पाऊस गंभीर ठरतो आहे कारण मार्च महिन्यात अनेक पिकांचे मुळ पाण्यात वाढीचे टप्पे सुरू असतात. अशा वेळी अवकाळी पाऊस आणि वादळी वारे पिकांना मोठा धोका पोहोचवतात.
शेतकऱ्यांचे नुकसान: तब्बल लाखांचे अंदाज
जळगाव जिल्ह्यातील धरणगाव तालुक्यातील वराड या भागात वादळी वाऱ्यामुळे चार एकर ज्वारीचे पीक पूर्णपणे नष्ट झाले आहे. शेतकऱ्यांनी अंदाजे 100 क्विंटल ज्वारीचे उत्पन्न गमावले. हातात तोंडाशी आलेला घास निसर्गाने हिरावून घेतल्यामुळे शेतकऱ्यांचा हतबलपणा वाढला असून नुकसान भरपाईची मागणी त्यांनी केली आहे.
निफाड तालुक्यातील काही गावांमध्ये 18 मार्च रोजी अवकाळी पाऊस आणि गारपीटामुळे सहा गावातील 396 शेतकऱ्यांचे 165 हेक्टरवर कांदा, गहू आणि द्राक्ष शेतीचे नुकसान झाले. दुसऱ्या दिवशी, 19 मार्च रोजी 16 गावातील 1364 शेतकऱ्यांचे 622 हेक्टर क्षेत्रावरील द्राक्ष, कांदा, गहू, मिर्ची या पिकांचे नुकसान झाले. अशा प्रकारच्या सततच्या पावसामुळे शेतकरी आर्थिक दृष्ट्या गंभीर आव्हानांना सामोरे जात आहेत.
हवामान विभागाचे उपाय आणि इशारे
भारतीय हवामान विभागाने राज्यभरात अवकाळी पावसाच्या शक्यता पाहून जिल्हा प्रशासनाला सतर्क राहण्याचा इशारा दिला आहे. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार मराठवाडा, दक्षिण मध्य महाराष्ट्र, कोकण, पश्चिम महाराष्ट्र आणि काही विदर्भातील भागात पावसाची सतत शक्यता आहे.
विशेषतः सांगली, सातारा, लातूर, सोलापूर, जळगाव या जिल्ह्यांमध्ये अवकाळी पावसाची तीव्र शक्यता असल्यामुळे प्रशासनाने शेतकऱ्यांना खबरदारी घेण्याचे आवाहन केले आहे. शेतकऱ्यांनी पिकांचे रक्षण करण्यासाठी तातडीचे उपाय योजावे, विशेषतः वादळी वाऱ्यामुळे लागणारी नुकसान टाळण्यासाठी पीक संरक्षक उपाय करावे असे निर्देश हवामान विभागाने दिले आहेत.
हवामानातील बदल: बदलत्या पावसाचा इतिहास
गेल्या काही वर्षांत मार्च महिन्यातील पाऊस अत्यंत अनिश्चित झाला आहे. आधीच्या दशकात, मार्चमध्ये फक्त हलका गारवा किंवा काही ठिकाणी हलका पाऊस पडायचा, परंतु गेल्या तीन-चार वर्षांत मार्चमध्ये अचानक वादळी वारे, गारपीट आणि अवकाळी पावसाची घटना वारंवार घडू लागली आहे.
हवामानतज्ज्ञांच्या मते, या बदलामागे जागतिक हवामानातील बदल, पश्चिमेतर्फे येणाऱ्या पर्जन्य घटकांचा अप्रत्यक्ष प्रभाव आणि वातावरणातील तापमान बदल या सर्वांचा समावेश आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांना भविष्यात सतत असे धोके भेडसावू शकतात.
शेतकऱ्यांची तयारी आणि प्रतिक्रिया
सांगली, लातूर आणि जळगावमध्ये शेतकऱ्यांनी पिकांचे नुकसान टाळण्यासाठी काही उपाययोजना केल्या आहेत. काही शेतकऱ्यांनी पीक उचलण्याचे काम आधीच सुरु केले आहे. तर काही जण पिकांवर तातडीने कवच लावण्याचे प्रयत्न करत आहेत.
वराड येथील शेतकऱ्याने सांगितले की, “संपूर्ण वर्षभर मेहनत करून पिकं तयार केली होती, पण वादळी वाऱ्यामुळे चार एकर ज्वारी नष्ट झाली. आता नुकसान भरपाईसाठी शासनाकडे अर्ज करावा लागणार.” अशा प्रकारच्या प्रतिक्रिया राज्यभरातून मिळत आहेत.
शेतकरी संघटना आणि सरकारची भूमिका
मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रातील शेतकरी संघटनांनी अवकाळी पावसाच्या इशाऱ्यावर तातडीची बैठक घेऊन उपाययोजना आखल्या आहेत. शेतकऱ्यांच्या पिकांचे नुकसान झाल्यास तातडीने नुकसानभरपाई देण्याची मागणी संघटनांनी केली आहे.
सरकारकडूनही तातडीच्या उपाययोजना आखल्या जात आहेत. हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार आवश्यक ती तयारी केली जाईल आणि शेतकऱ्यांना मदत पोहोचवली जाईल असे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे.
भविष्यकालीन अंदाज
हवामानतज्ज्ञांच्या मते, येत्या दोन-तीन दिवसांत मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रात ढगाळ वातावरण राहील. वादळी वारा, अवकाळी पाऊस आणि काही ठिकाणी गारपीट होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी पिकांचे संरक्षण करण्यासाठी विशेष खबरदारी घेणे गरजेचे आहे.
उष्ण हवामान आणि ढगाळ वातावरणामुळे शेतकऱ्यांना फक्त पिकांचे नुकसान नाही तर आर्थिक त्रास देखील भेडसावू शकतो. यासाठी शासकीय उपाययोजना, विमा आणि शेतकरी निधी यांचा लाभ घेणे गरजेचे आहे.
मराठवाडा आणि मध्य महाराष्ट्रावर पुन्हा पाऊस कोसळण्याची शक्यता, अवकाळी पावसामुळे होणारे शेतकरी नुकसान आणि हवामान विभागाचे सततचे इशारे या सर्व गोष्टी राज्यातील शेतकरी, प्रशासन आणि नागरिकांसाठी गंभीर चिंता निर्माण करत आहेत. शेतकरी सतर्क राहून पिकांचे रक्षण करावे, शासनाकडे नुकसान भरपाईसाठी अर्ज करावा आणि हवामानतज्ज्ञांच्या सूचना काटेकोरपणे पाळाव्यात, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
